Anayasa Mahkemesinde Süre Aşımı ve Haklı Mazeret

Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. Haklı bir mazeret yüzünden süreyi kaçıran başvurucu, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretini belgeleyen delillerle başvurabilir (6216 sayılı Kanun m. 47/5).

İçtüzük mazerete mücbir sebep ve ağır hastalık örneklerini verir (m. 64/2); hangi durumun haklı mazeret olduğunu Mahkeme her başvuruda olayın özelliklerine göre değerlendirir. Kabul edilen mazeretler, başvurucunun elinde olmayan ve belgelenebilen engellerdir.

Mazeret, kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ileri sürülür

Başvurucu mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazeret nedeniyle süresinde başvuramazsa, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretini belgeleyen delillerle başvurur. Komisyon önce mazeretin geçerli görülüp görülmediğini inceler ve mazereti kabul ya da reddeder; uygun düşerse mazeret ve kabul edilebilirlik birlikte karara bağlanır (İçtüzük m. 64/2–3).

Mahkemeye göre İçtüzük haklı mazereti tanımlamaz; hangi hâllerin haklı mazeret olduğu önceden belirlenemeyeceği için ileri sürülen mazeret her başvuruda olayın özellikleri dikkate alınarak değerlendirilir (Mustafa Helvacı, 2.10.2024, § 12). Otuz günlük sürenin nasıl hesaplandığı kabul edilebilirlik şartları yazısında, son gün ise bireysel başvuru süresi hesaplama sayfasında gösteriliyor.

Mahkeme belgelenen ve başvurucunun elinde olmayan engelleri kabul ediyor

Aşağıdaki tablo, Mahkemenin mazereti kabul ettiği ve reddettiği yedi kararı gösteriyor.

Karar	İleri sürülen mazeret	Sonuç
Abdurrahman Erol Özkoray B. No: 2015/798, § 15	Lodos nedeniyle deniz seferlerinin iptal edilmesi ve adliyede harç alacak personel kalmaması	Kabul edildi
Metin Kayaokay B. No: 2019/7831, § 24	Ceza infaz kurumundaki başvurucunun eski formu süresinde kurum görevlilerine teslim etmesi; form değişikliğinden habersiz olması	Kabul edildi
Erdoğan Çiçek B. No: 2021/18355, § 15	Avukatın COVID-19 nedeniyle hastanede yatması; ancak vekâletnamede ikinci bir avukat bulunması	Reddedildi
Deha Bitkisel Atık Yağ … A.Ş. B. No: 2020/38830, § 21	Avukatın psikolojik rahatsızlığı; raporda ağır hastalık ve yatarak tedavi tespiti yok, rapor beş ay sonra geriye dönük alınmış	Reddedildi
Ahmed Muhammed B. No: 2021/6701, § 18	Avukatın filyasyon sürecinde olduğu iddiası; hastalık ve karantinayı gösteren belge yok	Reddedildi
Abdulbais Omid Nabizadawardak ve diğerleri B. No: 2023/46773, § 13	Yargılamadaki avukatın başvurucuyu karardan haberdar etmemesi	Reddedildi
Mustafa Helvacı B. No: 2019/20329, § 13	Başvurucunun yurt dışında bulunması	Reddedildi

Ret kararlarında iki gerekçe öne çıkıyor. Birincisi, engelin başvuruyu gerçekten imkânsız kılmamasıdır: Erdoğan Çiçek kararında avukatın hastalığı haklı mazeret sayılsa bile vekâletnamedeki ikinci avukatın başvuru yapabileceği belirtildi (6.1.2026, § 15); Mustafa Helvacı kararında Mahkeme, yurt dışındaki başvurucunun yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla başvurabileceğini hatırlattı (§ 13). İkincisi, mazeretin belgelenmemesidir.

Hastalık mazereti, ağırlığını ve süresini gösteren raporla kurulur

Deha Bitkisel Atık Yağ A.Ş. kararında avukatın sunduğu sağlık raporu, rahatsızlığın ağır hastalık olduğunu ya da yatarak tedavi gerektirdiğini göstermiyordu; üstelik rapor, başvurunun yapılması gereken süreden yaklaşık beş ay sonra geriye dönük alınmıştı. Mahkeme mazereti haklı saymadı (10.7.2024, § 21). Ahmed Muhammed kararında da avukat filyasyon sürecinde olduğunu söylemiş, ancak hastalığa yakalandığını, karantinaya alındığını ve bunun başvuruyu engellediğini gösteren bir belge sunmamıştı (2.5.2023, § 18).

Kabul edilen mazeretler ise belgeyle ve somut olaylarla kurulmuştu. Abdurrahman Erol Özkoray dosyasında başvuru, kuvvetli lodos nedeniyle deniz seferlerinin iptal edilmesi ve Adalar Adliyesinde harç almaya yetkili personel kalmaması yüzünden başka bir mahkeme aracılığıyla yapılabilmişti; Komisyon bu durumu haklı mazeret saydı (§ 15). Metin Kayaokay kararında ceza infaz kurumundaki başvurucu, değişiklikten önceki formu süresi içinde kurum görevlilerine teslim etmişti; Mahkeme kurumdaki kısıtlı imkânları da gözeterek mazereti haklı buldu (§ 24).

Sık sorulanlar

Süre aşımı ve haklı mazeret hakkında sık sorulan sorular

Mazeret dilekçesi ayrıca verilir mi?

Mazeret başvuru formunda, süreye ilişkin bölümde açıklanır ve mazereti gösteren belgeler forma eklenir (6216 sayılı Kanun m. 47/5). Enver Baysal kararında başvurucu bu bölümde yalnız tebligatta imzasının bulunmadığını yazmış, ayrıca bir açıklama yapmamıştı; Mahkeme süreyi kararın öğrenildiği tarihten başlattı (B. No: 2020/39768, 10.12.2024, §§ 18–20).

Avukatın hatası haklı mazeret sayılır mı?

Kural olarak hayır. Mahkeme, yargılamadaki avukatın başvurucuyu karardan haberdar etmemesini haklı mazeret saymadı. Süre, kararın başvurucu ya da avukatı tarafından ilk öğrenildiği tarihten başlar; hangisinin önce öğrendiği fark etmez (Enver Baysal, § 19).

Elektronik tebligatta süre ne zaman başlar?

Mahkeme, elektronik tebligatta sürenin tebligatın açıldığı tarihte başladığını kabul ediyor. Tebligat açılmazsa muhatabın hesabına ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır (Ahmed Muhammed, B. No: 2021/6701, § 19). UYAP'ta kararın açılıp okunduğu tarih de öğrenme tarihi sayılabiliyor (Abdulbais Omid Nabizadawardak ve diğerleri, § 14).

Bayram sonrası verilen idari izin süreyi uzatır mı?

Hayır. Mahkeme, kamu çalışanlarına verilen idari izin gününü resmî tatil saymıyor; o gün mesai saatlerinde başvuru yapılabilir (Mustafa Helvacı, § 15).

Mazeret reddedilirse ne olur?

Komisyon önce mazeretin geçerli olup olmadığını inceler (İçtüzük m. 64/2). Mazeret kabul edilmezse başvuru diğer şartlar incelenmeden süre aşımı nedeniyle kabul edilemez bulunur. Kabul edilemezlik kararları kesindir (6216 sayılı Kanun m. 48/4).

Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.