AİHM'de Açıkça Dayanaktan Yoksunluk: kısa sorular ve cevaplar
Bu cevaplar, Av. Ertuğrul Targal tarafından yazılan “AİHM'de Açıkça Dayanaktan Yoksunluk: Dördüncü Derece Şikâyetleri ve Kanıtlanmamış Başvurular” makalesinden derlenmiş ve Av. Ertuğrul Targal tarafından 23 Ekim 2026’da onaylanmıştır. Genel bilgidir; hukuki görüş değildir.
AİHM davayı yeniden görüp yerel mahkeme kararını bozabilir mi?
Hayır. AİHM bir istinaf ya da temyiz mahkemesi değildir; iç hukuk mahkemelerinin kararlarını bozamaz, davaları yeniden yargılayamaz. Olayların tespiti, iç hukukun yorumu, delillerin değerlendirilmesi ve sanığın suçlu olup olmadığı gibi konulara kural olarak karışmaz. Tek istisna sonucun açıkça keyfî olmasıdır.
Başvurumda "mahkeme delilleri yanlış değerlendirdi" desem AİHM bunu inceler mi?
Bu tür şikâyet dördüncü derece sayılma riski taşır. Savunmanın karşılanmaması, gerekçe eksikliği, delile erişimin engellenmesi veya tanığın sorgulanamaması gibi usul güvencelerine dayanan şikâyet ise esastan incelenir. Hussein/Türkiye kararında gerekçe eksikliği şikâyeti dördüncü derece sayılmadı.
AİHM başvuru formuna neler eklenmeli, aksi hâlde ne olur?
Form olayların ve ihlal iddiasının kısa ve okunaklı açıklamasını içermeli, ekler okunmadan anlaşılır olmalıdır. Şikâyet edilen kararların, Anayasa Mahkemesi kararının ve tebliğ tarihini gösteren belgelerin kopyaları eklenmelidir. Şikâyet belgelenmezse kanıtlanmamış sayılıp açıkça dayanaktan yoksun bulunabilir.
AİHM Türkiye başvurularının kaçı kabul edilemez bulunuyor?
AİHM 2025'te Türkiye'ye ilişkin 9.865 başvuruyu sonuçlandırdı. Bunlardan 6.302'si kabul edilemez bulundu veya kayıttan düşürüldü, 6.123'ü tek hâkim kararıyla. En yaygın ret nedeni açıkça dayanaktan yoksunluktur.
Soruşturma dosyasına erişimim kısıtlandıysa AİHM bunu ihlal sayar mı?
Her zaman saymaz. Mehmet Hasan Altan/Türkiye kararında dosyaya erişim kısıtlıydı ama polis, savcı ve hâkim tutuklamaya esas delilleri başvurucuya ayrıntılı sordu. AİHM başvurucunun delillerin özünü bildiğini kabul edip 5/4 şikâyetini açıkça dayanaktan yoksun buldu.
Anayasa Mahkemesine belgesiz başvurursam AİHM yolu etkilenir mi?
Etkilenebilir. Melike dosyasında Anayasa Mahkemesi, iddiaları destekleyen açıklama ve belge sunulmadığı gerekçesiyle başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun bulmuştu. Aynı şikâyeti Anayasa Mahkemesinde de somut belgelerle ve Sözleşme'deki karşılığını göstererek ileri sürmelisin.