Etkili başvuru hakkı: kısa sorular ve cevaplar
Bu cevaplar, Av. Ertuğrul Targal tarafından yazılan “Etkili başvuru hakkı: Anayasa Mahkemesi bu şikâyeti ne zaman inceliyor?” makalesinden derlenmiş ve Av. Ertuğrul Targal tarafından 23 Ekim 2026’da onaylanmıştır. Genel bilgidir; hukuki görüş değildir.
Etkili başvuru hakkı nedir?
Anayasa'nın 40. maddesi, hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkesin yetkili makama gecikmeden başvurabilmesini güvenceye alır. Anayasa Mahkemesine göre başvuru yolu uygulamada da etkili olmalı ve makam ihlal iddiasının özünü ele alabilmelidir. Hak, savunulabilir iddiaları karara bağlayacak mekanizmaları ister.
Askerî ilişik kesme kararlarında etkili başvuru şikâyeti neden sonuç vermedi?
Karar özetinde 6191 sayılı Kanun ya da Yüksek Askerî Şûra kararlarıyla TSK'dan ilişik kesilmesi geçen 10 kararın hepsi zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulundu. Anayasa Mahkemesi yalnızca 23 Eylül 2012'den sonra kesinleşen işlem ve kararları inceleyebiliyor.
Mahkeme etkili başvuru şikâyetini neden bazen ayrıca incelemiyor?
Şikâyetin özü asıl hak kapsamında zaten incelenmişse ayrıca inceleme yapılmaz. Örneğin infaz kurumu görevlilerinin şiddetine ilişkin soruşturmada şikâyetin özü kötü muamele yasağının usul boyutunda incelendiği için etkili başvuru yönünden ayrıca inceleme yapılmadı (Ahmet Şenol ve diğerleri).
Hükmün açıklanması geri bırakılan görevli için etkili başvuru ihlali bulundu mu?
Bulunmadı. Tahir Canan kararında hükümlüye saldırmaya teşebbüs eden infaz koruma memuru cezalandırılmış, ama hükmün açıklanması geri bırakılmıştı. Mahkeme soruşturmanın derhal başlatıldığını, eylemin kötü muamele eşiğine ulaşmadığını ve yaptırımın orantısız olmadığını belirterek başvuruyu açıkça dayanaktan yoksun buldu.
Etkili başvuru şikâyetim için dosyamda neye bakmalıyım?
Şikâyetin hangi asıl hakla bağlantılı olduğuna, asıl hak iddiasının savunulabilir ve somut olgulara dayalı olup olmadığına, kullandığın yolun uygulamada sonuç verip vermediğine ve işlemin 23 Eylül 2012'den sonra kesinleşip kesinleşmediğine bak. Kesin karar tebliğinden itibaren otuz günlük süreye de uymalısın.
Etkili başvuru hakkında kaç karar var ve sonuçları ne?
Ekim 2026 başına kadar yayımlanan ve yalnızca etkili başvuru olarak sınıflandırılan 71 kararda 73 şikâyet var ve hiçbirinde ihlal bulunmadı. Bunların 24'ü açıkça dayanaktan yoksun sayıldı, 12'sinde zaman bakımından yetkisizliğe karar verildi.