Elkoyma Kararı Nedir?

Elkoyma, eşyanın mülkiyetini değil, kişinin eşya üzerindeki tasarrufunu geçici olarak sınırlar. Eşya delil olarak yarar sağlıyorsa veya müsadereye konu olabilecekse adli makamlar onu koruma altına alabilir; zilyet teslim etmezse kolluk elkoyma işlemini uygular.

Eşya ile soruşturulan olay arasındaki bağ tedbirin kapsamını belirler. Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme bu bağ sona erdiğinde ya da müsadere ihtimali kalmadığında eşyanın iadesine karar verir.

Elkoyma eşya ile suç arasındaki bağa dayanır

CMK m. 123, ispat aracı olarak yararlı görülen veya eşya ya da kazanç müsaderesine konu olabilecek malvarlığı değerlerini tedbirin konusu yapar. Zilyet, eşyayı fiilen elinde bulunduran kişidir; eşyanın sahibi ile zilyedi aynı kişi olmayabilir. Bu nedenle üçüncü kişiye ait eşya da olayın ispatına yarıyorsa koruma altına alınabilir.

Taşınmaz, banka hesabı, alacak ve şirket payı gibi değerler için CMK m. 128; avukat büroları, postadaki gönderiler ve dijital materyal için ise ilgili özel hükümler uygulanır. Kararı veren merci, tedbirin türüne özgü şartları ayrıca gösterir.

Bilişim sistemleri veya banka aracılığıyla işlenen nitelikli dolandırıcılık, bilişim yoluyla hırsızlık ve banka veya kredi kartının kötüye kullanılmasında 25.12.2025'ten beri ayrı bir hızlı yol vardır: Banka, ödeme kuruluşu veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı suçta kullanılan hesabı 48 saate kadar askıya alabilir; bu sürede hesaptaki paraya hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca varsa savcının yazılı emriyle el konulabilir ve para mağdura aitse iade edilir (CMK m. 128/A; dolandırıldım, ne yapmalıyım).

Hâkim denetimi 24 ve 48 saatlik zincirde ilerler

Hâkim elkoyma kararını verir. Gecikmenin delili kaybettireceği veya tedbirin amacını boşa çıkaracağı hâllerde Cumhuriyet savcısı; savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amiri yazılı emir düzenleyebilir. Kolluk görevlileri kararı veya emri uygulayarak eşyayı tutanağa bağlar.

Bu süre zinciri, hâkim kararı olmadan yapılan işlem için işler. Elkoyma doğrudan hâkim kararına dayanıyorsa savcılık aynı işlemi yeniden onaya sunmaz.

Tutanak eşyanın kimliğini ve teslim zincirini gösterir

Kolluk, aldığı eşyayı sonradan ayırt etmeye yetecek bilgilerle kaydeder. Tür, miktar, marka, model, seri numarası, fiziksel durum ve bulunduğu yer; eşyanın özelliğine göre tutanağa yazılır. Kolluk ayrıca eşyayı mühürler veya ayırt edici bir işaretle korur.

• Karar veya yazılı emirYetkili merci ile tedbirin konusu ve kapsamını gösterir.
• Elkoyma tutanağıİşlemi yapan görevlileri, zamanı, yeri ve hazır bulunanları kaydeder.
• Eşya listesiAlınan her malvarlığı değerini ayırt edilebilir biçimde gösterir.
• Teslim ve inceleme kayıtlarıEşyanın kimler arasında devredildiğini ve üzerinde hangi işlemlerin yapıldığını izlenebilir kılar.

Cihazın alınması içerik inceleme yetkisi vermez

Telefonun veya bilgisayarın fiziksel olarak alınması ile içindeki verilerin aranması, kopyalanması ve çözümlenmesi farklı işlemlerdir. Kararı veren merci dijital incelemenin konusunu ve sınırını ayrıca belirler. Bu ayrımın uygulamadaki karşılığı cep telefonu incelemesi yazısında ayrıca açıklanmıştır.

CMK m. 134, bilgisayar, bilgisayar programı ve bilgisayar kütüklerindeki inceleme için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ile delili başka yoldan elde edememe şartlarını arar. Hâkim karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcı kararını 24 saat içinde hâkim onayına sunar. Hâkim izleyen 24 saat içinde karar vermez veya işlemi onaylamazsa çıkarılan kopyalar ve çözülen metinler derhâl imha edilir.

Şifre çözülemediğinde, gizli verilere ulaşılamadığında veya işlemin uzun süreceği anlaşıldığında kolluk bilgisayar ve ilgili araçlara geçici olarak el koyabilir. Görevliler şifreyi çözüp gerekli kopyaları aldıktan sonra cihazı gecikmeksizin iade eder. Sistem verilerinin yedeği alınır; kolluk bu yedekten bir kopyayı şüpheliye veya vekiline verir ve teslimi tutanağa geçirir.

Hâkim denetimi ve iade talebi farklı işlevler görür

Tedbirin süresini eşyanın delil değeri ve olası müsadere ihtiyacı belirler. Savcı, hâkim veya mahkeme bu ihtiyacı süreç boyunca gözetir. Gerekli inceleme tamamlandığında ve kopya aynı amacı karşıladığında eşyanın bütünü üzerindeki sınırlama kaldırılır.

AİHM, Pendov/Bulgaristan kararında üçüncü kişilere ilişkin soruşturma için alınan bir sunucunun 7,5 ay boyunca incelenmeden tutulmasını ölçüsüz buldu. Verilerin kopyalanması aynı amacı karşılayabilecekken cihazın tutulması başvurucunun meslekî faaliyetini durdurmuştu.

Anayasa Mahkemesi, elkoymanın yıllarca sürmesini ve gerekçesiz müsadereyi mülkiyet hakkının ihlali sayıyor; tedbir sona erdiyse önce CMK m. 141’deki tazminat yolunun tüketilmesini arıyor. Kararlar müsadere ve elkoyma sayfasında.

Adli makamlar eşyanın değerini korur

Soruşturma evresinde Cumhuriyet Başsavcılığı, kovuşturma evresinde mahkeme eşyanın kaybolmasını, değiştirilmesini ve değer kaybetmesini önleyecek tedbirleri alır. CMK m. 132; bakım amacıyla teslim, rayiç bedel karşılığı iade ve zarar tehlikesi bulunan eşyanın elden çıkarılması için ayrı usuller düzenler.

Anayasa Mahkemesi, Ova Elektronik İletişim San. ve Tic. A.Ş. kararında devletin tutanakla teslim aldığı eşyanın iadesinde ileri sürülen kayıp ve zarar iddialarına etkili cevap verilmesini mülkiyet hakkının bir gereği olarak ele aldı.

CMK m. 141/1-j; şartları oluşmadan elkoyma, eşyanın gereği gibi korunmaması, amaç dışı kullanılması veya zamanında iade edilmemesi nedeniyle doğan maddi ve manevi zararın Devletten istenmesine imkân verir. Başvurucu karar, tutanak, teslim belgesi, fotoğraf ve değer kayıtlarıyla işlemi ve zararı aynı dosyada gösterir.

İade talebi eşya, ihtiyaç ve daha hafif yolu açıklar

Başvuruda eşyanın ayırt edici bilgileri, dosyadaki incelemenin durumu ve eşyanın tutulmasını gerektiren bağın neden sona erdiği birlikte gösterilir. Kopya veya imaj delili koruyorsa, eşyanın kullanım alanı ve uzayan tedbirin kişiye yüklediği sonuç da açıklanır. Merci bu bilgiler üzerinden eşyanın iadesine veya tedbirin sürmesine karar verir.

Elkoyma kararı hakkında sık sorulan sorular

Elkoyma, eşyanın mülkiyetini değil, kişinin eşya üzerindeki tasarrufunu geçici olarak sınırlar. Eşya delil olarak yararlıysa ya da müsadereye konu olabilecekse adli makamlar onu koruma altına alır; zilyet teslim etmezse kolluk elkoyma işlemini uygular (CMK m. 123).

Kararı hâkim verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amiri yazılı emir verebilir. Bu durumda işlem 24 saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim elkoymadan itibaren 48 saat içinde onay vermezse elkoyma kendiliğinden kalkar.

Tutanak işlemi yapan görevlileri, zamanı, yeri ve hazır bulunanları kaydeder. Alınan her eşya; türü, miktarı, markası, modeli, seri numarası, fiziksel durumu ve bulunduğu yerle birlikte ayırt edilebilir biçimde listelenir ve mühürlenir ya da işaretlenir.

Şifre çözülüp gerekli kopyalar alındıktan sonra cihaz gecikmeksizin iade edilir; kopyanın bir örneği şüpheliye veya vekiline verilir (CMK m. 134). Delil ihtiyacı sona erdiğinde ya da müsadere edilmeyeceği anlaşıldığında kişi iade isteyebilir; ret kararına itiraz edilebilir.

Hâkim kararıyla yapılan elkoymaya, kararın öğrenilmesinden itibaren özel bir hüküm yoksa iki hafta içinde itiraz edilir. Eşya hâkim kararı olmadan alınmışsa kişi her zaman hâkimden karar verilmesini isteyebilir (CMK m. 127/4).

Elkoyma geçici bir koruma tedbiridir; eşya üzerindeki tasarrufu sınırlar ama mülkiyeti değiştirmez. Müsadere ise kanundaki şartları taşıyan eşya veya kazanç hakkında verilen nihai karardır; kesinleştiğinde mülkiyet Devlete geçer.

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.

Başlıca kaynaklar

1. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 123-134, 141 ve 267-269
2. AYM, Ova Elektronik İletişim San. ve Tic. A.Ş., B. No. 2020/6618, 14/1/2025
3. AİHM, Pendov/Bulgaristan, B. No. 44229/11, 26/3/2020