Kürtçe Kullanımı ve AİHM: kısa sorular ve cevaplar
Bu cevaplar, Av. Ertuğrul Targal tarafından yazılan “Kürtçe Kullanımı ve AİHM: Seçim Propagandası, Cezaevinde Mektup ve Telefon, Ana Dilde Savunma” makalesinden derlenmiş ve Av. Ertuğrul Targal tarafından 23 Ekim 2026’da onaylanmıştır. Genel bilgidir; hukuki görüş değildir.
AİHM Sözleşme'si insana istediği dili kullanma hakkı veriyor mu?
Kendi başına vermiyor. AİHM'e göre Sözleşme, yakalama nedenlerinin ve suçlamanın anladığın dilde bildirilmesi ile mahkemenin dilini anlamayan sanığın ücretsiz tercüman hakkı dışında, belirli bir dilde iletişim hakkı tanımaz. Ancak bir dile getirilen mutlak cezai yasaklar ihlal sayılabilir.
Cezaevinde Kürtçe mektubum gönderilmedi veya telefon görüşmem kısıtlandı, hangi yollara başvurabilirim?
Mektubun gönderilmemesine ya da telefon görüşmesine getirilen kısıtlamaya karşı infaz hâkimliğine şikâyet ve ağır ceza mahkemesine itiraz yolları kullanılmalıdır. Ret kararının mektubun içeriğine mi yoksa yalnızca dile mi dayandığı ve bireysel güvenlik değerlendirmesi yapılıp yapılmadığı ileri sürülmelidir.
Türkçeyi yeterince bilmiyorum, mahkemede tercüman ücretsiz mi?
CMK'nın 202. maddesine göre sanık ya da mağdur meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa mahkemenin atadığı tercüman iddia ve savunmanın esaslı noktalarını tercüme eder. Bu durumu tutanağa geçirtmelisin. Türkçe bilen sanığın seçtiği tercümanın giderleri ise Hazinece karşılanmaz.
Anayasa Mahkemesi kararından sonra AİHM'e başvuru süresi ne kadar?
AİHM'e başvuru süresi Anayasa Mahkemesi kararının tebliğinden itibaren dört aydır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi ise başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gündür. İki süreyi de belgeli takip etmek gerekir.
Üniversitede Kürtçe seçmeli ders isteyen öğrencilere uzaklaştırma cezası verilebilir mi?
AİHM, İrfan Temel ve Diğerleri kararında (3.3.2009) Kürtçenin seçmeli ders olarak okutulmasını isteyen dilekçeler verdikleri için uzaklaştırılan öğrencilerin cezalandırılmasını 1 No'lu Protokol'ün 2. maddesi bakımından ihlal saydı. Öğrenciler kınanabilir bir davranışta bulunmamıştı.
Kürtçe tiyatro oyununun yasaklanması AİHM'de ihlal sayıldı mı?
Evet. Ulusoy ve Diğerleri/Türkiye kararında (3.5.2007) AİHM, daha önce festivalde oynanan oyunun belediye sahnesinde oynanmasının yasaklanmasında 10. madde ihlali buldu. Kürtçe kullanımının olası düzensizliği ağırlaştıran bir unsur gibi gösterilmesini ve açık kanuni dayanak eksikliğini vurguladı.