Milletvekili Dokunulmazlığı ve İfade Özgürlüğü: kısa sorular ve cevaplar
Bu cevaplar, Av. Ertuğrul Targal tarafından yazılan “Milletvekili Dokunulmazlığı ve İfade Özgürlüğü: AİHM'in Türkiye Kararları” makalesinden derlenmiş ve Av. Ertuğrul Targal tarafından 23 Ekim 2026’da onaylanmıştır. Genel bilgidir; hukuki görüş değildir.
2016'daki Anayasa değişikliği kaç milletvekilini kapsadı?
Geçici 20. madde, 550 milletvekilinden 154'ünü kapsıyordu: 59 CHP, 55 HDP, 29 AKP, 10 MHP üyesi ve bir bağımsız milletvekili. Değişiklik 20 Mayıs 2016'da kabul edildi ve 8 Haziran 2016'da yürürlüğe girdi (Kerestecioğlu Demir/Türkiye).
Milletvekili kürsüde söylediği söz nedeniyle Meclis'ten çıkarılabilir mi?
Baydemir kararında milletvekili, bütçe görüşmelerinde kendini Kürt halkının çocuğu olarak tanımladığı için İçtüzük m. 161/3 uyarınca iki birleşim Meclis'ten çıkarma cezası aldı ve ödeneğinin üçte ikisi kesildi. AİHM müdahalenin kanunla öngörülmediğine ve 10. maddenin ihlal edildiğine karar verdi (13.6.2023).
Milletvekilinin dokunulmazlığı kaldırılmazsa dava açılamayınca mahkemeye erişim hakkı ihlal olur mu?
Her zaman değil. Kart/Türkiye kararında Büyük Daire, dokunulmazlığın meşru amaçları olduğunu, davaların seçimden önceki kişisel eylemlere ilişkin olduğunu ve engelin geçici olduğunu belirterek 6. maddenin ihlal edilmediğine 13'e 4 oyla karar verdi (3.12.2009).
Yasama sorumsuzluğu savunmasını nasıl ileri sürmeliyim?
Yargılanan sözlerin Meclis'te yapılmış konuşmaların tekrarı olduğu iddiasını soruşturmanın başından itibaren, Meclis tutanaklarını göstererek ve her itirazda tekrarlayarak ileri sürmelisin. Demirtaş (2) kararında AİHM'in gözettiği nokta, başvurucunun bu savunmayı tutuklamadan itibaren yapmasına rağmen mahkemelerin hiç incelememesiydi.
AİHM Kerestecioğlu Demir ve Encü kararlarında ne kadar tazminat verdi?
Kerestecioğlu Demir kararında 10. maddenin ihlaline 6'ya 1 oyla karar verildi ve 5.000 € manevi tazminat verildi. Encü ve Diğerleri kararında (1.2.2022) 39 başvuruda aynı sonuca varıldı; ölen bir başvurucunun başvurusu kayıttan düşürüldü, diğerlerine 5.000'er € verildi.
Meclis'in aldığı karara karşı AİHM'e başvuru süresi ne zaman başlar?
Şikâyet doğrudan bir yasama işlemine, örneğin Anayasa değişikliğine ya da Meclis'in disiplin cezasına yönelikse AİHM iç hukuk yolunu etkili saymadı. Bu durumda dört aylık süre, işlemin yapıldığı ya da başvurucunun bundan etkilendiğini öğrendiği tarihten başlar.