Siyasi Parti Kapatma ve AİHM: kısa sorular ve cevaplar
Bu cevaplar, Av. Ertuğrul Targal tarafından yazılan “Siyasi Parti Kapatma ve AİHM: TBKP'den Refah ve DTP Kararlarına Türkiye İçtihadı” makalesinden derlenmiş ve Av. Ertuğrul Targal tarafından 23 Ekim 2026’da onaylanmıştır. Genel bilgidir; hukuki görüş değildir.
AİHM Türkiye'den hangi parti kapatma davasında ihlal bulmadı?
Yazıda ele alınan kararlar arasında ihlal bulunmayan tek dava Refah Partisi [BD] davasıdır (13.2.2003). Büyük Daire, Refah'ın kapatıldığı tarihte iktidarı ele geçirme potansiyeline sahip olduğunu ve kapatmanın ile üç yöneticiye getirilen beş yıllık geçici yasağın orantılı olduğunu kabul etti. Diğer kararlarda 11. madde ihlali bulundu.
Partinin adında "komünist" sözcüğü olması kapatma nedeni olur mu?
AİHM, TBKP kararında (30.1.1998) bir partinin ad seçiminin başka ilgili ve yeterli koşullar olmadan kapatma gibi ağır bir tedbiri haklı kılamayacağını belirtti. Anayasa Mahkemesi de partinin bir sınıfın egemenliğini kurmayı amaçlamadığını tespit etmişti. Mahkeme 11. maddenin ihlal edildiğine karar verdi.
Parti programına bakılarak kapatma kararı verilebilir mi?
AİHM'e göre partinin amaçları yalnızca tüzük ve programına bakılarak belirlenemez; program eylemlerle karşılaştırılır (Refah, § 101). ÖZDEP ve STP davalarında program gerekçesiyle yapılan kapatmalar orantısız bulundu. STP, faaliyete geçmeden programı nedeniyle kapatılmıştı (12.11.2003).
Devlet, tehlikeli bir partinin iktidara gelmesini beklemek zorunda mı?
Hayır. Refah kararında Büyük Daire, demokrasi için tehlikesi yeterince kanıtlanmış ve yakın olan bir politikayı uygulamaya geçirmek için devletin partinin iktidara gelmesini beklemek zorunda olmadığını belirtti (§ 102). Ancak bunun için demokrasiye yönelik riskin yeterince yakın olduğuna dair inandırıcı kanıt gerekir.
Kapatma davasında Anayasa Mahkemesi kararına itiraz edip AİHM'e başvurma süresi ne kadar?
Kapatma davası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısınca açılır ve Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır (Anayasa m. 69). AİHM'e başvuru süresi, kesin kararın tebliğinden itibaren dört aydır.
CHP davasında AİHM neden ihlal buldu?
Anayasa Mahkemesi CHP'nin 2007-2009 kesin hesaplarını denetleyip bazı giderler için parti malvarlığına el koymuştu. AİHM, bu sonucu öngörülebilir kılan yerleşik içtihat gösterilemediğini, denetimin süreye bağlı olmadan iki ila üç yıl sürdüğünü belirterek müdahalenin kanunla öngörülmediğine karar verdi. Partiye 1.085.800 € tazminat verildi.