Turan ve Diğerleri Kararı: kısa sorular ve cevaplar
Bu cevaplar, Av. Ertuğrul Targal tarafından yazılan “Turan ve Diğerleri Kararı: Hâkim ve Savcıların Tutuklanması” makalesinden derlenmiş ve Av. Ertuğrul Targal tarafından 23 Ekim 2026’da onaylanmıştır. Genel bilgidir; hukuki görüş değildir.
Turan ve Diğerleri kararı hangi tarihte verildi ve neyi konu alıyor?
AİHM Turan ve Diğerleri/Türkiye kararını 23.11.2021'de verdi. Karar, 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsünden sonra tutuklanan 427 hâkim ve savcının ilk tutuklamasının kanunda öngörülen usule uygun olmadığını ve Sözleşme'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının ihlal edildiğini tespit etti.
Hâkim ve savcıların tutuklanmasındaki asıl sorun neydi?
Sorun, hâkimlere tanınan soruşturma güvencelerinin ağır cezalık suçüstü kavramı geniş yorumlanarak devre dışı bırakılmasıydı. Silahlı terör örgütü üyeliği mütemadi suç sayılıp suçüstü kabul edilerek genel hükümlere göre tutuklama yapıldı. AİHM suçüstü kavramının makul olmayan biçimde genişletildiğine karar verdi.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlere ne cevap verdi?
Anayasa Mahkemesi aynı nitelikteki şikâyetleri kabul edilemez buldu. Yıldırım Turan kararında (4.6.2020) ağır cezalık suçüstü hâlinin tutuklamanın kanuna uygunluğu açısından önemi olmadığını, yalnızca yetkiyi belirleyebileceğini söyledi. AİHM bu değerlendirmeyi Turan ve Diğerleri kararında kabul etmedi.
Turan kararından sonra aynı durumdaki başka yargı mensupları için de ihlal kararı verildi mi?
Evet. AİHM, Turan ve Diğerleri kararından sonra 2022–2025 arasında yedi komite kararı verdi ve 548 başvurucu hakkında aynı 5/1 ihlalini tespit etti; her birine 5.000 avro verildi. AİHM 2025'e kadar toplam on kararda 977 yargı mensubu hakkında aynı ihlali buldu.
Turan kararı mahkûmiyetimi ortadan kaldırır mı?
Hayır. Karardaki ihlal tutuklamaya ilişkindir; mahkûmiyet hükmünü konu almaz. Yargıtay 4. Ceza Dairesi, AİHM kararının ceza hükmüne değil soruşturmanın başlangıç aşamasına ve tutuklama şekline ilişkin olduğunu belirtti. Anayasa Mahkemesi de tutulmaya devam edilmesine ilişkin şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun buldu.
AİHM kazanç kaybı talebini kabul etti mi?
Hayır. Kazanç kaybı talepleri, kararın meslekten çıkarmaya değil tutuklamaya ilişkin olduğu gerekçesiyle reddedildi. Bunun yerine her başvurucuya manevi tazminat ve masrafları karşılayan 5.000 avro verildi. Yani ihraç zararı bu başvuruda istenemedi.