Evet, trafik kuralını ihlal eden bir görüntüyü sosyal medyada alenen yayıp över ya da özendirirsen, ihlalin kendisinden ayrı olarak bir idari para cezasıyla karşılaşabilirsin. Seyir hâlinde telefon kullanmanın cezası da var ve bir yıl içinde tekrarlanırsa artıyor. Tutarlar her yıl güncellendiği için güncel miktarı resmî kaynaktan kontrol etmelisin.
Ne oldu, neden konuşuluyor?
7574 sayılı Kanunla Karayolları Trafik Kanunu'na Ek Madde 20 eklendi. Haberlere göre bu düzenleme yürürlüğe girdikten sonra yolda dans edip trafiği aksatan bir kişiye ve drift yapan sürücülere ağır cezalar kesildi. Sakarya'daki olayda kişinin cezayı ödedikten sonra görüntüleri yeniden paylaşması da geniş yankı uyandırdı. Haberlerin ayrıntısını ilgili kaynaklarda okuyabilirsin; burada yalnızca kanunun ne söylediğine bakıyoruz.
Kural ne diyor?
Ek Madde 20'ye göre kanunun idari yaptırıma bağladığı bir eylemi basın, yayın, internet, sosyal ve dijital medya ya da diğer elektronik cihazlar yoluyla paylaşarak trafik kuralı ihlaline özendiren görüntüleri alenen yaymak ve övmek yasaktır. Bu yasağa uymayanlara idari para cezası verilir.
Maddede üç unsur öne çıkıyor:
- Paylaşılan görüntü, kanunun idari yaptırıma bağladığı bir eylemi (örneğin kurallara aykırı sürüş) gösteriyor olmalı.
- Görüntü, başkalarını trafik kuralı ihlaline özendirecek nitelikte olmalı.
- Görüntü alenen yayılmalı ve övülmeli; yani herkese açık bir paylaşım ve onaylayıcı bir anlatım söz konusu.
Bu nedenle kapalı bir mesajlaşmada tek kişiye gönderilen bir video ile herkese açık hesaptan "bakın ne yaptım" diye yapılan paylaşım aynı değerlendirilmeyebilir. Her olayı kendi koşullarına göre idare ve gerekirse mahkeme değerlendirir.
Neden ayrı bir yasak getirildi?
Kanunun gerekçesini burada yorumlamıyoruz; ancak maddenin lafzından anlaşılan şu: tek başına kural ihlali yapmak bir şeydir, o ihlali "yapın, ne olur" havasıyla yaymak başka bir şeydir. Ek Madde 20, ikincisini ayrı bir kabahat olarak düzenliyor. Dolayısıyla bir sürücü hem ihlal anında yaptığı eylem için ceza alabilir hem de görüntüyü alenen paylaşıp övmesi nedeniyle ayrıca ceza alabilir. Bunların her birinin ayrı bir idari yaptırım kararı olacağını, her karara ayrı ayrı itiraz edilebileceğini unutma.
Diyelim ki bir arkadaşın yaptığı tehlikeli sürüşün videosunu çektin ve "inanılmaz, herkes izlesin" notuyla herkese açık hesabında paylaştın. Burada ihlali yapan sen olmasan bile, görüntüyü alenen yayıp övdüğün için maddenin kapsamına girip girmediğin tartışma konusu olabilir. Aynı videoyu bir kaza uyarısı olarak, ihlali eleştirerek paylaşmak ise farklı bir değerlendirme gerektirir. Kararı veren idare ve itiraz hâlinde mahkeme, paylaşımın metnine, bağlamına ve yaygınlığına bakar.
Seyir hâlinde telefon kullanımı
Karayolları Trafik Kanunu m.73'e göre seyir hâlindeki sürücülerin cep ve araç telefonu ile benzer haberleşme cihazlarını kullanması yasaktır. İlk ihlalde idari para cezası uygulanır. Son ihlalden geriye doğru bir yıl içinde ikinci ihlalde ceza artar; bir yıl içinde üç veya daha fazla ihlalde ise her seferinde daha yüksek ceza uygulanır ve sürücü belgesi geri alınır. Geri alınan belgenin iade edilebilmesi için bu kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması gerekir.
Cezayı aldım, ne yapabilirim?
- Tebliğ edilen cezanın tarihini ve hangi madde gerekçesiyle kesildiğini kontrol et. Kararda yazan fiil ile yaptığın fiil örtüşüyor mu bak.
- Kabahatler Kanunu m.27'ye göre idari para cezasına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurabilirsin. Bu süre içinde başvuru yapılmazsa karar kesinleşir.
- Başvuru dilekçesini kendin ya da avukatın aracılığıyla mahkemeye verirsin; dilekçede karara ilişkin bilgileri ve itiraz gerekçelerini yazarsın.
- Mücbir bir sebep yüzünden süreyi kaçırdıysan, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvuru yapılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Süreyi kaçırmak: Onbeş günlük süre, cezayı öğrendiğin gün değil tebliğ veya tefhim tarihinden başlar. Tebligat zarfını ve tarihini sakla.
- Cezayı ödeyip videoyu yeniden paylaşmak: Ödeme, aynı paylaşımı yeniden yapma hakkı vermez. Yeni bir paylaşım yeni bir değerlendirmeye yol açabilir.
- Sürüşte telefonu "kısa bir bakış" diye hafife almak: Kanun, seyir hâlinde kullanımı yasaklıyor; tekrar eden ihlallerde belge geri alınabiliyor.
- Tutarı haberden öğrenmek: Tutarlar yeniden belirlenebilir. Güncel miktarı Resmî Gazete ve Emniyet Genel Müdürlüğü gibi resmî kaynaklardan kontrol et.
Yasal metinlere mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsin. Bireysel durumun için ceza kararındaki ayrıntılar belirleyicidir; kararla birlikte bir avukata danışmak yararlı olur.