Gözaltı Süresi Ne Kadardır?

Gözaltı süresini yakalama anı başlatır. Bireysel suçlarda genel üst sınır 24 saattir. Kişinin en yakın hâkim veya mahkemeye götürülmesi için gereken gerçek yol süresi bu hesaptan ayrı tutulur ve 12 saati geçemez.

Toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle süreyi her defasında en çok bir gün uzatabilir. Savcı her uzatma için ayrı yazılı emir verir ve kolluk emri kişiye derhâl bildirir.

Yakalama anı süre hesabını başlatır

Yakalama, kişinin özgürlüğünün fiilen sınırlandığı işlemdir. Gözaltı ise Cumhuriyet savcısının, soruşturmanın tamamlanması amacıyla yakalanan kişinin tutulmasına karar vermesidir. Savcı gözaltı için tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olduğunu ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut delilleri birlikte inceler.

Süre, savcının karar saati veya kişinin karakola giriş saati yerine yakalama tutanağındaki fiilî yakalama saatinden hesaplanır. Örneğin kolluk kişiyi 18.30'da yakalayıp savcı 21.00'de gözaltı kararı verdiyse ilk 24 saat 18.30'da başlar.

Anayasa Mahkemesi, Emre Soncan kararında adliyeye sevkin tek başına hâkim önüne çıkarma sayılmadığını belirtti. Yargısal denetim, hâkimin kişinin sorgusuna ve özgürlük durumunu incelemeye fiilen başlamasıyla gerçekleşir.

Kanun süreleri işlem türüne göre ayırır

Saatle belirlenen süre gece, hafta sonu ve resmî tatilde de işlemeye devam eder. Yol süresi yalnız ulaşım için gereken zamanı kapsar; karakol, nezarethane veya adliyedeki bekleme bu süreye yazılmaz.

Savcı her toplu suç uzatmasını ayrı emirle kurar

Toplu suç, aralarında birlikte suç işleme iradesi bulunmasa da üç veya daha fazla kişinin işlediği suçtur. Bu nitelik uzatma ihtimalini açar; uzatmayı ise delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu haklı kılar.

1. İlk dönemSavcının gözaltı kararıyla yakalama anından başlayan 24 saat işler.
2. Birinci uzatmaSavcı devam eden ihtiyacı gösterip en çok bir günlük yazılı emir verir.
3. İkinci ve üçüncü uzatmaSavcı her yeni gün için ihtiyacı yeniden gösterir ve ayrı emir düzenler.
4. BildirimKolluk her uzatma emrini gözaltındaki kişiye derhâl tebliğ eder.

Örneğin kişi salı günü 10.00'da yakalandıysa ilk dönem çarşamba 10.00'da biter. Üç geçerli uzatma emri toplam süreyi cumartesi 10.00'a taşıyabilir. Yol süresi kullanılacaksa kolluk gerçek ulaşım ihtiyacını ayrıca kayda bağlar.

CMK m. 91/4 dar bir kolluk yetkisi düzenler

Mülkî amirin belirlediği kolluk amiri; yalnız suçüstü hâlinde ve CMK m. 91/4'te sayılan suçlardan biri söz konusuysa 24 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzenini ciddi biçimde bozabileceği toplumsal olay sırasında toplu suç işlendiğinde bu süre 48 saate kadar çıkabilir.

Kolluk, işlemleri tamamladığında veya gözaltı nedeni sona erdiğinde Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verir ve savcının talimatını uygular. Kişi serbest bırakılmazsa CMK m. 91'deki genel süreç devam eder; kolluk kararıyla başlayan özgürlük kısıtlaması en geç 48 saat, toplu suçta dört gün içinde hâkim önüne taşınır.

Kişi gözaltı boyunca bilgi ve avukat yardımından yararlanır

• Suçlama ve haklarKolluk yakalama nedenini, isnadı, susma hakkını ve avukat yardımını kişiye derhâl açıklar.
• Yakına bildirimSavcının emriyle yakalama, gözaltı ve her uzatma bir yakına veya kişinin belirlediği kimseye gecikmeksizin bildirilir.
• Avukat yardımıKişi ifade ve sorgu işlemlerinde müdafi yardımından yararlanır; hâkim sorgusunda müdafii hazır bulunur.
• Sağlık kaydıGörevliler gözaltının başlangıcı, uzatılması, yer değişikliği ve sona ermesindeki sağlık kontrollerini kayda geçirir.
• İşlem belgeleriYakalama tutanağı ile gözaltı ve uzatma emirleri özgürlük kısıtlamasının zaman çizelgesini gösterir.

Sulh ceza hâkimi başvuruyu 24 saat içinde sonuçlandırır

Yakalanan kişi, müdafii, kanunî temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı; yakalama, gözaltı ve savcının uzatma emrine karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru hemen serbest bırakılmayı amaçlar. Hâkim dosyayı evrak üzerinden inceler ve en geç 24 saat içinde karar verir.

Hâkim, işlemi yerinde görürse başvuruyu reddeder; aksi durumda kişinin soruşturma evrakıyla birlikte Cumhuriyet savcılığında derhâl hazır bulundurulmasına karar verir. Süre sonunda kişi bırakılmıyorsa sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve hâkim sorguyu müdafi huzurunda yapar. Hâkim, tutuklama şartlarını bu aşamada ayrıca inceler.

Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişi, CMK m. 141 uyarınca maddi ve manevi zararını Devletten isteyebilir. Başvuru yolu ve belgeler için koruma tedbirleri nedeniyle tazminat rehberi kullanılabilir.

Anayasa Mahkemesi, gözaltının hukuka aykırılığı veya süresi şikâyetlerinde bireysel başvurudan önce bu tazminat davasının açılmasını arıyor; kararları gözaltı ve ev hapsi sayfasında bir arada.

Beş kayıt zaman çizelgesini kurar

Yakalama tutanağındaki saat, savcının gözaltı kararı, her yazılı uzatma emri, yol kaydı ve hâkim sorgusunun başlama zamanı birlikte okunur. Bu kayıtlar sürenin başlangıcını, uzatma ihtiyacını, kişiye yapılan bildirimi ve yargısal denetimin gerçekleştiği anı somutlaştırır.

Gözaltı süresi hakkında sık sorulan sorular

Süre, yakalama tutanağındaki fiilî yakalama anında başlar; savcının karar saati ya da karakola giriş saati esas alınmaz. Örneğin kişi 18.30'da yakalanıp savcı 21.00'de gözaltı kararı verdiyse ilk 24 saat 18.30'dan itibaren işler.

Bireysel suçlarda en çok 24 saattir; kişiyi en yakın hâkime götürmek için gereken zorunlu yol süresi bu hesaba katılmaz ve 12 saati geçemez. Toplu suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç kez uzatabilir; toplam süre dört güne ulaşabilir (CMK m. 91).

31 Temmuz 2022'den beri terör ve örgüt suçlarında da CMK m. 91'deki genel süreler uygulanır. 2018'de Terörle Mücadele Kanununa eklenen geçici m. 19 bu suçlarda 48 saat, toplu suçta dört gün ve iki uzatma öngörüyordu; dört yıllık süresi dolduğu için artık uygulanmaz.

Toplu suç, üç veya daha fazla kişinin işlediği suçtur. Delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında en çok bir gün uzatır; her uzatma ayrı yazılı emirle yapılır ve kişiye derhâl bildirilir.

Evet. Saatle belirlenen gözaltı süresi gece, hafta sonu ve resmî tatilde de işlemeye devam eder. Karakolda, nezarethanede veya adliyede beklenen zaman zorunlu yol süresine eklenmez.

Yakalanan kişi, müdafii, kanunî temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı; yakalama, gözaltı ve uzatma emrine karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim dosyayı evrak üzerinden inceler ve en geç 24 saat içinde karar verir.

Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan kişi CMK m. 141 uyarınca maddi ve manevi zararını Devletten isteyebilir. Anayasa Mahkemesi, gözaltının süresine ilişkin şikâyetlerde bireysel başvurudan önce bu tazminat davasının açılmasını arıyor.

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.

Kaynakça

1. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 90-99 ve 141
2. AYM, Emre Soncan, B. No. 2016/73490, 11/3/2020