Tutukluluk Süresi Ne Kadardır?

Tutukluluk süresini dosyanın aşaması, görevli mahkeme ve suç grubu belirler. CMK m. 102 soruşturma evresi için ayrı, dosyanın bütünü için ayrı üst sınırlar koyar.

Doğru hesap için yakalama, gözaltı, tutuklama ve iddianamenin kabul tarihleri çıkarılır; kişinin fiil tarihinde çocuk olup olmadığı ile dosyanın özel suç grubuna girip girmediği kontrol edilir.

Azami süre ile makul süre iki ayrı sınırdır

Azami süre kanunun izin verdiği son günü gösterir; süre dolduğunda hâkim veya mahkeme tutukluluğu sona erdirir. Makul süre ise tutukluluğun somut dosyada hangi tarihe kadar gerekli ve ölçülü kaldığını gösterir.

Deliller toplanmış, tanıklar dinlenmiş veya kaçma riski zayıflamışsa mahkeme üst sınıra ulaşmadan tahliye ya da adli kontrol kararı verebilir. AYM Murat Narman kararında bu iki sınırı birbirinden ayırmıştır.

Anayasa Mahkemesinin azami süreyi nasıl hesapladığı, makul sürede neye baktığı ve tahliyeden sonra başvurunun nasıl yapılacağı uzun tutukluluk sayfasında kararlarıyla birlikte anlatılıyor.

Soruşturma evresinde altı ay, bir yıl veya iki yıllık sınır uygulanır

Soruşturma, iddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihte sona erer. Özel gruptaki bir yıl altı aylık süreyi hâkim, gerekçesini göstererek en çok altı ay uzatabilir.

Dosyanın bütünü için bir buçuk, beş veya yedi yıllık üst sınır vardır

Soruşturmada geçen süre bu toplamın içindedir. Örneğin ağır cezalık dosyada soruşturmadaki bir yılın üzerine beş yıl eklenmez; aynı bir yıl beş yıllık toplamdan düşülür.

Uzatma kararından önce hâkim veya mahkeme Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanık ile müdafiin görüşünü alır ve zorunluluğu gerekçelendirir.

Suçun kanunî niteliği görevli mahkemeyi gösterir

Gündelik dilde suçun ağır görülmesi süre tablosunu seçmez. Dosyanın ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin görevine girmesini suçun kanundaki cezası ve özel görev kuralları belirler. Başvurucu isnat edilen madde ve fıkrayı, iddianameyi ve görevli mahkemeyi birlikte kontrol eder.

Fiil tarihindeki yaş çocuklar için süreyi azaltır

• On beş yaşını doldurmamış çocukTablodaki sürelerin yarısı uygulanır.
• On beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış çocukTablodaki sürelerin dörtte üçü uygulanır.

Örneğin yetişkin için altı aylık soruşturma sınırı, fiil tarihinde on beş yaşını doldurmamış çocuk için üç aydır. Yaşı suçun işlendiği tarih belirler.

Süre çizelgesi fiilî tutulmanın başladığı tarihten kurulur

Yakalama ve gözaltı tutuklamayla kesintisiz devam etmişse hesap çizelgesi kişinin ilk kez fiilen tutulduğu tarihten başlar. Tahliye ve yeniden tutuklama, dosyanın ayrılması veya birleşmesi, görevsizlik ve bozma kararları varsa her dönem ayrı satıra yazılır.

Aynı dosyadaki suç sayısı üst sınırı çoğaltmaz. AYM Murat Narman kararında, aynı dosyadaki her suç için azami sürenin ayrı ayrı hesaplanmasını kabul etmemiş ve bu yorumun tutuklu kalınacak süreyi öngörülemez biçimde uzattığını belirtmiştir (§§ 49, 53).

Hâkim üst sınırdan önce de tahliye kararı verebilir

Sulh ceza hâkimi soruşturma evresinde tutukluluğu en geç otuzar günlük aralıklarla inceler. Şüpheli veya sanık CMK m. 104 uyarınca her aşamada tahliye isteyebilir; merci istemi kural olarak üç gün, örgüt faaliyeti çerçevesindeki suçlarda yedi gün içinde karara bağlar.

Tahliye talebinde tutuklama ve iddianamenin kabul tarihleri, toplanan deliller, dinlenen tanıklar, kişinin çağrılara uyumu ve riski karşılayacak adli kontrol seçeneği gösterilir.

Süre çizelgesi altı tarihi bir araya getirir

1. 1

   Yakalama, gözaltı ve tutuklama ne zaman başladı?

2. 2

   İddianame hangi gün kabul edildi?

3. 3

   Suç hangi görev ve özel süre grubunda?

4. 4

   Kişi fiil tarihinde kaç yaşındaydı?

5. 5

   Tahliye veya yeniden tutuklama aralığı var mı?

6. 6

   İlk derece ve bozma kararları hangi tarihlerde verildi?

Tutukluluk makul süreyi aştı: Anayasa Mahkemesi mi, tazminat mı?

Hangi yolun izleneceği, kişinin hâlâ tutuklu olup olmadığına bağlıdır:

• Hâlâ tutukluysa ve ilk derece hükmü verilmemişse: tutukluluğun devamına ilişkin kararlara karşı itiraz yolu tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılır. İhlal kararı bu aşamada kişinin serbest kalmasına yol açabilir.
• Tahliye edildiyse ya da ilk derece mahkemesi hüküm verdiyse: Anayasa Mahkemesine doğrudan gidilmez; önce CMK m. 141/1-d uyarınca tazminat davası açılır. Mahkemeye göre bu durumda verilecek ihlal kararı artık kişiyi serbest bırakmaz, yalnız tespit ve tazminat sağlar; aynı giderimi tazminat davası da verdiğinden, bu yol tüketilmeden yapılan başvuru kabul edilemez bulunur (Erkam Abdurrahman Ak, B. No. 2014/8515, 28.9.2016, §§ 59-62; Ayşe Nazlı Ilıcak [GK], B. No. 2016/24616, 3.5.2019, §§ 83-85). Tazminat davası için asıl davanın sonuçlanması beklenmez.

Anayasa Mahkemesi süreyi kişinin ilk kez yakalanıp gözaltına alındığı, doğrudan tutuklandıysa tutuklandığı günden başlatır; süre kural olarak serbest bırakıldığı ya da ilk derece mahkemesinin hüküm verdiği gün biter (Erkam Abdurrahman Ak, § 59). İlk derece mahkemesi mahkûmiyet kararı verdiğinde kişinin bu bakımdan tutukluluk hâli sona ermiş sayılır (Ayşe Nazlı Ilıcak, § 84). Tazminat davasının süresi ve yeri haksız tutuklama tazminatı yazısında anlatılmıştır.

Tutukluluk süresi hakkında sık sorulan sorular

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde soruşturma evresinde tutukluluk en çok altı ay sürebilir. Dosyanın bütünü için sınır bir yıldır ve gerekçeli uzatmayla en çok bir yıl altı aya çıkabilir (CMK m. 102).

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ay, ağır cezalık işlerde bir yıldır. TCK'daki özel bölümler, Terörle Mücadele Kanunu kapsamı veya toplu suçlarda bir yıl altı aydır ve en çok altı ay uzatılabilir. Soruşturma evresi iddianamenin kabul edildiği gün sona erer.

Ağır cezalık işlerde dosyanın bütünü için iki yıl, uzatmayla en çok beş yıldır. TCK'daki özel bölümlerde veya Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda iki yıl, uzatmayla en çok yedi yıldır. Soruşturmada geçen süre bu toplama dahildir.

Evet. Fiil tarihinde on beş yaşını doldurmamış çocukta tablodaki sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındaki çocukta dörtte üçü uygulanır. Yaşı suçun işlendiği tarih belirler.

Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı ve tutukluluk gibi kişi özgürlüğünü sınırlayan bütün hâllerde geçen süre, hükmedilen hapis cezasından indirilir (TCK m. 63).

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin yerleşik yaklaşımı, ilk derece mahkûmiyetinden sonraki kanun yolu dönemini CMK m. 102'deki üst sınır hesabının dışında tutar. Bu dönemdeki tutulma mahkûmiyete bağlı tutma olarak değerlendirilir.

Şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında tahliye isteyebilir. Merci istemi kural olarak üç gün, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda yedi gün içinde karara bağlar (CMK m. 104).

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.

Başlıca kaynaklar

1. AYM, Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28.9.2016
2. AYM, Ayşe Nazlı Ilıcak [GK], B. No: 2016/24616, 3.5.2019
3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 102, 104, 105 ve 108
4. AYM, Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013
5. AİHM, Buzadji/Moldova Cumhuriyeti [BD]