AYM ve AİHM hakkında
sormak istediklerin.

Kamu gücünün bir işlemi, eylemi veya ihmaliyle temel hakkının ihlal edildiğini düşünen kişinin kullanabildiği özel bir hak arama yoludur. İddia, Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanına girmelidir.

Hayır. AYM yeni bir istinaf veya temyiz mercii değildir. Yalnızca kararın yanlış olduğunu söylemek yeterli olmaz. Hangi anayasal güvencenin, hangi işlemle ve nasıl ihlal edildiğini dosyadaki belgelerle açıklamak gerekir.

Güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenen kişiler başvurabilir. Özel hukuk tüzel kişileri yalnız tüzel kişiliğe ait haklar bakımından başvurabilir; kamu tüzel kişileri başvuramaz. Yabancılar, yalnız Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili başvuru yapamaz. Temsil ve mağdur sıfatı dosyaya göre incelenir.

Resmî başvuru formu ve gerekli ekler kullanılır. Başvuru AYM’ye doğrudan, mahkemeler, ceza infaz kurumları veya yurt dışı temsilcilikleri aracılığıyla yapılabilir. Avukatlar 1 Ekim 2025’ten beri UYAP Avukat Portalı üzerinden de başvurabilir. Sıradan e-posta veya WhatsApp mesajı bu işlemlerin yerine geçmez.

Başvurucu kendisi, kanuni temsilcisi veya avukatı aracılığıyla başvurabilir; avukat zorunlu değildir. Bununla birlikte süre, tüketilen yollar, ihlal gerekçesi ve eklerin birlikte hazırlanması teknik inceleme gerektirir. Avukatla çalışılıyorsa temsil yetkisini gösteren belgeler de dosyaya eklenir.

Başvuru formu, ilgili karar ve dilekçeler, nihai kararın öğrenilme veya tebliğ kaydı, ihlali gösteren belgeler, temsil belgesi ve harç ödeme belgesi ya da adli yardım talebi hazırlanır. Olaylar tarih sırasıyla anlatılır; her ihlal iddiası ilgili belgeye bağlanır. Dosyanın özelliği ek belge gerektirebilir.

Bireysel başvuru harca tabidir. Ödenecek tutar başvuru yılının yürürlükteki tarifesinden kontrol edilmelidir; eski bir rehberdeki tutar kullanılmamalıdır. Ödeme gücü olmayan kişi, mali durumunu gösteren belgelerle adli yardım isteyebilir. Avukatlık ücreti ile mahkeme harcı ayrı kalemlerdir.

Eksikliğin niteliğine göre bildirim yapılabilir ve kesin tamamlama süresi verilebilir. Bildirimde istenen işlemi ve süreyi dikkatle takip etmek gerekir. Süresi geçmiş başvurunun veya temel kabul edilebilirlik eksikliğinin, sonradan belge vererek mutlaka düzeltilebileceği düşünülmemelidir.

Makul sürede yargılanma şikâyetinde Tazminat Komisyonunun görev alanı ve başvuru koşulları öncelikle incelenmelidir. Yargılamanın aşaması ve geçiş hükümleri izlenecek yolu etkiler. Tazminat Komisyonu yolu ile davanın esasına ilişkin kanun yolu birbirinden farklıdır.

Adil yargılanma, yaşam, kötü muamele yasağı, kişi özgürlüğü, özel ve aile hayatı, ifade ve toplantı özgürlüğü ile mülkiyet gibi haklar incelenebilir. Her hakkın kapsamı ve kabul koşulları farklıdır; olayın bir hak başlığına benzemesi tek başına başvuru için yeterli değildir.

AYM ve AİHM bireysel başvuruları, özel kişiye karşı açılan sıradan bir tazminat davası değildir. Özel kişiler arasındaki uyuşmazlıkta devletin koruma veya etkili yargısal inceleme yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediği değerlendirilebilir. Önce kullanılabilir iç hukuk yolları belirlenir.

İhlali giderebilecek etkili ve ulaşılabilir başvuru yollarını kurallarına uygun kullanmak, hak ihlali şikâyetini ilgili mercilerin önüne taşımak demektir. Her olağanüstü yolu denemek gerekmez. Etkisizlik iddiası somut gerekçe ister; yanlış veya gereksiz bir yola başvurmak süreyi yeniden başlatmayabilir.

Emsal karar araştırması yararlıdır; fakat olay, başvuru yolu, deliller ve usul koşulları örtüşmelidir. AYM Kararlar Bilgi Bankası ve AİHM HUDOC üzerinden kararın tam metni incelenir. Bir kararın yalnızca haber özetine veya başlığına dayanarak sonuç beklenmemelidir.

Genel kural, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu yoksa ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gündür. Dosyadaki nihai karar, öğrenme ve tebligat kayıtları birlikte incelenmelidir. “Bir ay” ile “30 gün” aynı değildir. Süre hesabını son güne bırakmadan avukatla netleştir.

Evet. Kararı daha önce UYAP’tan açıp öğrenmek gibi durumlar süre başlangıcında dikkate alınabilir. Karar tarihi, avukatın ve başvurucunun öğrenme tarihleri, elektronik tebligat ve erişim kayıtları birlikte kontrol edilmelidir. Sadece daha sonra gelen kâğıt tebligata güvenilmemelidir.

AYM adli tatile tabi değildir; bireysel başvuru süreleri adli tatilde de işler. Anarevo’ya, bir avukata veya başka bir kuruma mesaj göndermek mahkemeye başvuru sayılmaz ve süreyi korumaz. Hangi işlemin süreye etkisi olduğunu dosya için ayrıca kontrol et.

Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı mazeret varsa, mazeretin kalkmasından itibaren 15 gün içinde mazereti ispatlayan belgelerle başvuru yapılabilir. Mazeretin kabulüne Mahkeme karar verir. Bu imkân, her gecikmeyi telafi eden otomatik bir ek süre değildir.

Genel süre, etkili iç hukuk yollarındaki nihai karardan itibaren 4 aydır. Nihai kararın başvurucuya veya avukatına ne zaman bildirildiği veya öğrenildiği önemlidir. Süre takvim ayı olarak değerlendirilir; 120 gün varsayımı yapılmamalıdır. Şikâyetin niteliğine göre başlangıç değişebileceğinden dosya özelinde kontrol gerekir.

Bu yöntem ciddi süre riski taşır. Kural olarak süreyi koruyan işlem, Kural 47 koşullarını karşılayan başvuru formunun gönderilmesidir. Eksik bir formun veya ön yazının ardından dosyayı tamamlamak, ilk gönderim tarihini otomatik olarak geçerli başvuru tarihi yapmaz.

Başvuru tek başına durdurmaz. AYM’de tedbir, yaşam ya da maddi veya manevi bütünlük bakımından ciddi tehlike gibi özel koşullara bağlıdır. Risk, yakınlığı ve dayanak belgeleri ayrı açıklanmalıdır. İnfaz veya icra için diğer yetkili mercilerdeki yollar da ayrıca değerlendirilir.

Yakın ve giderilmesi mümkün olmayan bir zarar tehlikesinde, istisnai koşullarla geçici tedbir istenebilir. Özellikle yaşam veya ağır kötü muamele riski içeren sınır dışı ve benzeri durumlarda somut delil gerekir. Her icra, para kaybı veya davanın uzun sürmesi bu eşiği karşılamaz.

Evet. AİHM’nin Kural 39 başvuruları için yayımladığı resmî kanallar, bilgi ve belge koşulları izlenir. İşlemin gerçekleşeceği tarih ve saat, yakın risk, ulusal başvurular ve bunların sonuçları açıkça sunulur. Tedbir istemi, esas başvurunun formunu ve dört aylık süresini ortadan kaldırmaz.

İhlalin ve sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama, tazminat veya başka bir giderim söz konusu olabilir. Hangi işlemin yapılacağını kararın hükmü ve ihlal gerekçesi belirler. İhlal kararı, davanın her talep yönünden otomatik kazanıldığı veya belirli bir tazminatın mutlaka ödeneceği anlamına gelmez.

AİHM’nin kendi kabul koşulları ayrıca değerlendirilir. AYM’deki ret nedeni, şikâyetin niteliği, iç hukuk yollarının usulüne uygun kullanılması ve süre önemlidir. AYM’ye süresi geçtikten sonra veya usule aykırı başvurmuş olmak AİHM’deki eksikliği kendiliğinden gidermez. Her AYM reddi, AİHM’de kabul edilebilir bir dosya yaratmaz.

AİHM kararı ulusal mahkeme kararını doğrudan bir temyiz kararı gibi kaldırmaz. İhlalin giderilmesi, uygun hâllerde tazminat ve gerekli bireysel veya genel önlemler söz konusu olur. Yeniden yargılama imkânı ilgili ulusal usul ve kararın niteliğine göre ayrıca incelenir.

Kesin tutar vaat edilemez. Zarar ile tespit edilen ihlal arasındaki bağlantı, sunulan belgeler ve Mahkemenin değerlendirmesi belirleyicidir. Maddi zarar, manevi zarar ve gider talepleri ayrı hazırlanır. İhlal bulunması her talep edilen tutarın ödeneceği anlamına gelmez.

Kesin AİHM kararlarının uygulanmasını Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi denetler. Tazminatın ödenmesi ve ihlalin sonuçlarını giderecek önlemler bu süreçte önem taşır. Avukat, hükmü, ulusal başvuru imkânlarını ve gerekli takip adımlarını dosyaya göre değerlendirir.

Her dosya için sabit bir sonuçlanma süresi yoktur. Konu, öncelik, kabul incelemesi ve yazışmalar süreci etkiler. Hizmet planında mahkemenin karar tarihi yerine dosya hazırlığı, bildirimlerin takibi ve gerekli cevapların zamanında sunulması gibi kontrol edilebilir işler belirlenir.

Sözleşmeye taraf bir devletin yetki alanındaki, Sözleşme veya o devletin taraf olduğu protokollerle korunan haklara ilişkin ihlal iddialarını inceler. Başvuranın mağdur sıfatı bulunmalıdır. AİHM Avrupa Konseyi sistemindedir; Avrupa Birliği mahkemesi veya ulusal mahkemelerin genel temyiz mercii değildir.

AYM bireysel başvurusu, ilgili şikâyet için ulaşılabilir ve etkili bir yol olduğu ölçüde kural olarak tüketilmelidir. İstisna olduğunu düşünmek tek başına yeterli değildir. AYM kararı beklenirken başka bir şikâyete ait sürenin de beklediği varsayılmamalıdır.

Olağan durumda etkili iç hukuk yolları tamamlanmadan AİHM’ye başvuru erken olabilir. Devam eden işlem, farklı şikâyetler veya acil tedbir gereksinimi ayrı değerlendirilir. Tedbir talebi, esas başvuru ve süre koşullarının yerine geçmez.

Kural 47’ye uygun güncel resmî form kullanılmalıdır. Olaylar, ihlal iddiaları ve kabul koşulları formun kendi alanlarında yeterince açıklanır. Sadece “ekli dilekçeye bakınız” yazmak yeterli değildir. İmzalar, temsil bölümü ve zorunlu ekler baştan kontrol edilmelidir.

İlgili kararların, başvuruların ve süre ile iç hukuk yollarını gösteren belgelerin okunabilir kopyaları eklenir; ekler tarihe göre düzenlenip numaralandırılır. Olay ve ihlal açıklamalarını genişleten ek metin 20 sayfayı aşmamalıdır. Bu sınır bütün delil eklerinin toplamını ifade etmez. Asıl belgelerini göndermek yerine kopyalarını hazırla.

Olağan bireysel başvuruda güncel form indirilir, doldurulur, imzalanır ve ekleriyle posta yoluyla gönderilir. Genel bir e-posta veya faks dört aylık süreyi korumaz. eComms, Mahkemenin belirlediği sonraki iletişim aşamalarında kullanılır. Kural 39 tedbir başvurularının özel usulü ayrıdır.

The Registrar, European Court of Human Rights, Council of Europe, 1 avenue de l’Europe, 67075 Strasbourg Cedex, FRANCE. Göndermeden önce adresi ve formu Mahkemenin resmî sitesinden yeniden kontrol et. Tam dosyanın kopyasını, posta belgesini ve takip kaydını sakla. Başvuru tarihi bakımından kural olarak uygun formun gönderildiğini gösteren posta damgası esas alınır.

Başlangıçta Türkçe başvuru yapılabilir; tüm belgeleri baştan İngilizce veya Fransızcaya çevirtmek zorunlu değildir. Dosya devlete bildirildikten sonra yazışmalar için kural olarak İngilizce veya Fransızca kullanılır; başka dil için izin koşulları ayrıca değerlendirilir. Mahkemenin dosyaya özgü talimatı izlenmelidir.

İlk başvuruyu avukatsız yapabilirsin. Başvuru ilgili devlete bildirildikten sonraki aşamalarda, Mahkemenin izin verdiği istisnalar dışında avukatla temsil kuraldır. Başvurunun hazırlığı ile sonraki temsil ve yazışma hizmetlerinin kapsamını avukatla baştan belirlemek yararlıdır.

Mahkeme başvuruyu incelemek için harç almaz. Avukat, posta, tercüme ve belge giderleri ayrıca doğabilir. AİHM’nin adli yardım imkânı koşullara ve yargılamanın aşamasına bağlıdır; ilk başvuruyu hazırlamak için otomatik finansman sağlamaz. Hizmet bedeli dosya kapsamı üzerinden avukatla kararlaştırılır.

Hayır. Süreç esas olarak yazılı yürür; başvuru dosyası posta ile gönderilir. Duruşma yapılması her dosya için geçerli değildir. Mahkeme özel bir işlem isterse bildirimine göre hareket edilir. Bulunduğun şehirden veya yurt dışından avukatla hazırlık görüşmesi yapılabilir.

Süre, iç hukuk yolları, mağdur sıfatı, konu bakımından yetki ve başvurunun temellendirilmesi incelenir. İsimsiz, esasen daha önce incelenmiş veya belirli başka uluslararası mercilere sunulmuş mükerrer şikâyetler ve hakkın kötüye kullanılması da sorun yaratabilir. Usulüne uygun gönderim, kabul edilebilirlik veya ihlal kararı garantisi değildir.

Önce konunu ve dosyanın hangi aşamada olduğunu öğrenir, AYM ve AİHM başvurularıyla ilgilenen avukatla görüşmeni ayarlarız. Avukatın süreyi ve başvuru koşullarını inceler. Anlaştığınız işe göre başvuru formunu ve eklerini hazırlar, başvurunu yapar ve mahkemeden gelen yazıları takip eder.

Dosyanı görüşeceğin avukat inceler. Başvuruyu hazırlama ve seni temsil etme işlerini de avukat yürütür. Biz avukatı bulmana ve görüşmeni ayarlamana yardımcı oluruz. Başlamadan önce avukatın kimliğini, baro kaydını, yapılacak işi ve ücreti birlikte netleştirirsiniz.

Başvurunun kabulüne ve sonucuna mahkeme karar verir; bunlar önceden garanti edilemez. Avukatın dosyanı inceler, başvuru koşullarını sana açıklar ve anlaştığınız işi yürütür.

AYM veya AİHM ihtiyacını, dosyanın türünü, bulunduğun aşamayı ve son kararın öğrenilme tarihini belirtmen yeterli bir başlangıçtır. İlk mesajda kimlik numarası, sağlık bilgisi veya bütün dosyanı göndermen gerekmez. Belge paylaşım yöntemi avukatla görüşmede belirlenir; süre yakınsa bunu mesajın başına yaz.

Avukat bulma ve görüşme koordinasyonu için kullanıcıdan veya avukattan ücret ya da komisyon alınmaz. Dosya inceleme, başvuru hazırlama ve temsil hizmetlerinin kapsamı ile ücreti avukatla ayrıca kararlaştırılır. Harç, posta ve çeviri gibi olası giderler de ayrı netleştirilir.

Hayır. Hazırlık aracı dosya yüklemez ve mahkemeye başvuru yapmaz. Burada kimlik veya dava evrakı toplamıyoruz. Kontrol listesini kendi cihazında kullanabilir; gerekli belgeleri görüşeceğin avukatla kararlaştırdığın yöntemle paylaşabilirsin.