Yoklama kaçağı veya bakaya kaldıysanız ve kabul edilebilir bir özrünüz yoksa, kaçak kaldığınız her gün için idari para cezası ödersiniz. Cezayı askerlik şubesi başkanı verir ve şubeye kendiliğinden giden, yakalanandan daha az öder (7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 24). Bu cezaya karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurabilirsiniz (Kabahatler Kanunu m. 27). Askerlikle ilgili kuralların tamamı bugün 2019'da yürürlüğe giren Askeralma Kanunu'ndadır. Eski 1111 sayılı Askerlik Kanunu bu Kanunun 63. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
Bu yazı şunları anlatır: askerlik yoklamasının ne zaman ve nasıl yapıldığı; yoklama kaçağı, saklı ve bakaya kavramları; idari para cezasının hesaplanması, ödenmesi ve itirazı; öğrenim, mezuniyet, sağlık ve kardeş ertelemeleri; bedelli askerlik, yurt dışı ertelemesi ve dövizle askerlik. Kanunda 2020–2026 arasında yapılan değişiklikler de yürürlük tarihleriyle birlikte verilmiştir. Bedelin dönemlere göre nasıl hesaplandığını bedelli askerlik yazısında, idari para cezasına itirazın genel usulünü ise idari para cezasına itiraz yazısında bulabilirsiniz.
Bu yazıda
- Hangi kanun geçerli: 1111 değil 7179
- Askerlik çağı ve yoklama: ne zaman, nerede, e-Devlet'ten
- Yoklama kaçağı, saklı, bakaya ve sevk mazeretleri
- Yoklama kaçağı cezası: hesaplama, ödeme, itiraz, af
- Kaçak kalmanın diğer sonuçları
- Askerlik erteleme: öğrenci, mezun, lisansüstü, sağlık, kardeş
- Bedelli askerlik şartları ve ek bedel
- Yurt dışı ertelemesi ve dövizle askerlik
- Adım adım yapılacaklar, sık yapılan hatalar ve Kaynaklar
Hangi kanun geçerli: 1111 sayılı Askerlik Kanunu mu, Askeralma Kanunu mu?
Geçerli kanun, 26 Haziran 2019'da Resmî Gazete'de yayımlanıp aynı gün yürürlüğe giren 7179 sayılı Askeralma Kanunu'dur (m. 64). 1927 tarihli 1111 sayılı Askerlik Kanunu bu Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Başka mevzuatta 1111 sayılı Kanuna yapılan atıflar da artık Askeralma Kanunu'na yapılmış sayılır (m. 63). İnternette hâlâ dolaşan "öğrenciye 29 yaşına kadar erteleme" ya da "cezayı il veya ilçe idare kurulu verir" gibi bilgiler eski Kanuna aittir.
Eski Kanunun bugün de etkili olduğu tek durum bir geçiş hükmüdür. 2019'dan önce eski Kanuna göre ertelemesi yapılmış olanlar, erteleme şartlarını kaybetmedikçe eski Kanundaki yaş sınırlarından yararlanmaya devam eder (geçici m. 1).
Kanun 2019'dan sonra birkaç kez değişti. Bu yazıdaki kuralları etkileyen değişiklikler şunlardır:
- 7226 sayılı Kanun (Resmî Gazete 26 Mart 2020, yayımı tarihinde yürürlükte): Yurt dışında doğup orada yaşayan ve süresiz ikamet iznine sahip olanlar, çalışma şartı aranmadan dövizle askerlikten yararlanabilir hâle geldi (m. 39/2).
- 7281 sayılı Kanun (Resmî Gazete 5 Mart 2021, yayımı tarihinde yürürlükte): Dövizle askerlikte esas alınan kur "her yılın ilk mesai günü" yerine dövizin yatırılacağı günün kuru oldu (m. 39/1). Milletvekillerinin askerliği üyelikleri süresince ertelenir hâle geldi (m. 20/7).
- 7415 sayılı Kanun (Resmî Gazete 13 Temmuz 2022, yayımı tarihinde yürürlükte): Bedelli askerliğe "askerliğe elverişli olma" şartı eklendi ve bedel, ödeme günündeki katsayıya bağlandı. Yoklama kaçağı, saklı ve bakaya olanlar için de aylık ek bedel getirildi (m. 9).
- 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu (Resmî Gazete 18 Ekim 2024): Millî Eğitim Akademisinde hazırlık eğitimi alan öğretmen adaylarının askerliği, bu eğitim süresince ertelenir (m. 20/4-f).
- 7566 sayılı Kanun (Resmî Gazete 19 Aralık 2025; ilgili hüküm 1 Ocak 2026'da yürürlükte): Askerliğe gönüllü olarak devam edenlerin bu süreye ait hizmet borçlanmasında Bakanlığın karşıladığı pay artırıldı (m. 40/3).
- 7577 sayılı Kanun (Resmî Gazete 17 Nisan 2026, yayımı tarihinde yürürlükte): Bedelli askerlik bedelinin hesabındaki gösterge rakamı 240.000'den 300.000'e çıkarıldı (m. 9/1). Dövizle askerlik tutarı da aynı göstergeye bağlı olduğundan bu değişiklik onu da etkiler (m. 39/1).
Askerlik çağı ne zaman başlar, yoklama ne zaman ve nerede yapılır?
Askerlik çağı, nüfus kaydınıza göre 20 yaşına girdiğiniz yılın 1 Ocak'ında başlar ve 41 yaşına girdiğiniz yılın 1 Ocak'ında biter (m. 3/a). Cumhurbaşkanı bu dönemi beş yıla kadar uzatabilir veya kısaltabilir (m. 5/10). Askerlik çağına girdiğiniz yıl yoklamaya tabisiniz. Yoklama her yıl 1 Ocak'ta başlar ve 31 Aralık dâhil yıl sonuna kadar sürer (m. 14/2). Askerlik çağına girdikten sonra yaptırdığınız yaş düzeltmesi askerlik işlemlerinde dikkate alınmaz. İsteğiniz dışında, mahkeme kararına dayanarak resen yapılan düzeltmeler ise bu kuralın istisnasıdır (m. 14/4).
Yoklamada sağlık muayeneniz yapılır; askerliğe elverişli olup olmadığınız, öğrenim durumunuz, mesleğiniz ve nitelikleriniz tespit edilir (m. 3). Bunun için iki yolunuz var (m. 19/1):
- kimliğiniz, öğrenim belgeniz ve varsa meslek belgelerinizle yurt içinde askerlik şubesine, yurt dışında elçilik veya konsolosluğa bizzat gitmek;
- işlemleri e-Devlet üzerinden tamamlamak.
Yoklamada bulunamayacak kadar hastaysanız usulüne uygun bir rapor göndermeniz gerekir. Tutuklu veya hükümlüyseniz bu durumu bildirmeniz zorunludur (m. 19/2).
Yoklama, celp ve sevk duyurularını Millî Savunma Bakanlığı TRT'de ve ulusal yayın yapan radyo ve televizyonlarda zorunlu yayınla yapar. Duyurular ayrıca Bakanlığın internet sitesinde ve e-Devlet'te ilan edilir. Bu duyurular size tebliğ edilmiş sayılır (m. 27). Bu nedenle "bana tebligat gelmedi" demek tek başına bir savunma olmaz.
Sağlık muayenesi nasıl yapılır?
Muayeneyi önce kayıtlı olduğunuz aile hekimi yapar. Aile hekiminiz yoksa başvurduğunuz askerlik şubesine en yakın resmî sağlık kuruluşundaki hekime muayene olursunuz. Hekim karar veremezse Sağlık Bakanlığınca belirlenen en yakın yetkili sağlık kuruluna sevk edilirsiniz (m. 15/2). Bu muayeneler için ücret veya katkı payı alınmaz (m. 15/4). "Askerliğe elverişli değildir" kararlı sağlık kurulu raporu, Bakanlığın onayıyla kesinleşir (m. 15/6).
Muayene sonunda üç gruptan birine ayrılırsınız: askerliğe elverişli olanlar, geçici rahatsızlığı bulunanlar ve askerliğe elverişli olmayanlar. Elverişli olmayanlar silahaltına alınmaz (m. 16). Hakkınızdaki sağlık kararına itiraz ederseniz yeniden muayeneye gönderilirsiniz (m. 17).
Yoklama kaçağı, saklı ve bakaya ne demek?
Kanunda yazılı bir mazereti belgelemeden, tabi olduğunuz yoklama yılı içinde yoklamanızı yaptırmazsanız yoklama kaçağı sayılırsınız (m. 3 ve m. 21/1-a). Benzer diğer durumlar şunlardır:
- Saklı: 20 yaşına girdiği hâlde adı nüfus kayıtlarına geçirilmemiş olan kişi (m. 21/1-b).
- Bakaya: sevke tabi olduğu hâlde sevkini yaptırmayan veya sevk edildiği birliğe katılmayan kişi (m. 21/1-c).
- Geç iltihak bakayası: sevkini yaptırdığı hâlde birliğine kendisine tanınan yol süresi dışında katılan kişi (m. 21/1-ç).
Yoklama kaçağı, yoklaması yapılıp sınıflandırıldıktan sonra kendisine bildirilen celp döneminde sevkini yaptırmazsa bakaya durumuna düşer. Yoklama kaçağı veya saklı olup erteleme hakkı bulunanlar, talep ederlerse yoklamaları yapılmadan ertelenir. Erteleme hakkı olmayanlar muayene edilir ve askerliğe elverişliyse ilk sınıflandırma kaynağına alınır (m. 21/2).
Sevk sırasında hangi mazeretler cezayı önler?
Askere sevk için çağrıldığınızda aşağıdaki durumlardan birini belgeleriyle askerlik şubesine teslim ederseniz, bakaya kaldığınız bu süreler için idari para cezası uygulanmaz (m. 23/1-2):
- tutukluluk veya hükümlülük;
- sağlık kurumu raporuyla belgelenmiş, istirahat gerektiren hastalık;
- eşinizin ya da ikinci derece dâhil bir kan veya kayın hısımınızın, sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş hayati tehlike içeren hastalığı;
- sevkten önceki veya sonraki on beş gün içinde eşinizin ya da ikinci derece dâhil bir hısımınızın ölümü;
- sevkten önceki veya sonraki on beş gün içinde sizin veya ikinci derece dâhil bir hısımınızın evlenmesi;
- sevkten önceki veya sonraki iki ay içinde çocuğunuzun doğması.
İstirahat raporu olanlar istirahat bitince hemen sevk edilir; diğer mazeret sahipleri sonraki celbe bırakılır (m. 23/3).
Yoklama kaçağı cezası ne kadar ve nasıl hesaplanır?
Ceza, kaçak kalınan gün sayısıyla çarpılan günlük bir tutardır (m. 24/1). Günlerin sayılmaya başladığı tarih duruma göre değişir:
- yoklama kaçakları ve saklılar için yoklama kaçağı kalınan tarih;
- bakayalar için bakaya kalınan tarih;
- geç iltihak bakayaları için yol süresinin bittiği tarih.
Kanun, kendiliğinden gelenler ve yakalananlar için iki ayrı günlük tutar belirlemiştir. Yakalananların günlük tutarı, kendiliğinden gelenlerinkinin iki katıdır. Bu tutarlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılır (Kabahatler Kanunu m. 17/7). Bu yüzden güncel günlük tutarı eski haberlerden değil, askerlik şubesinden veya Millî Savunma Bakanlığından öğrenmelisiniz.
Örnek: Yoklama yılını kaçıran bir yükümlü aylar sonra kendiliğinden şubeye gitsin. Kaçak kaldığı gün sayısı, "kendiliğinden gelen" günlük tutarıyla çarpılır. Aynı süre sonunda kolluk tarafından yakalanıp şubeye getirilseydi, aynı gün sayısı iki kat günlük tutarla çarpılacaktı.
Hangi günler için ceza verilmez?
Kanun, muayenede askerliğe elverişli olmadığı anlaşılanlara ve muafiyet hakkı olanlara ceza uygulanmamasını öngörür. Erteleme hakkı olduğu hâlde süresinde işlem yaptırmayanlara da erteleme sürelerine denk gelen günler için ceza uygulanmaz (m. 24/2). Örneğin öğrenciyken ertelemenizi yaptırmadıysanız, öğrenci belgenizi sunarak bu günlerin hesaptan çıkarılmasını isteyebilirsiniz. Sevk mazeretlerinden birini belgeleyen bakayalara da o süreler için ceza verilmez (m. 23/2).
Cezayı kim verir, ne zamana kadar ödenir?
Cezayı veren makam şöyle belirlenir (m. 24/3):
- şubeye kendiniz başvurduysanız, başvurduğunuz askerlik şubesinin başkanı;
- kolluk sizi getirdiyse, getirildiğiniz askerlik şubesinin başkanı;
- diğer durumlarda, nüfusa kayıtlı olduğunuz yerin askerlik şubesi başkanı.
Ceza, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir (m. 24/1). Kesinleşip ödenmeyen idari para cezaları, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre tahsil edilmek üzere tahsil dairelerine gönderilir. Ekonomik durumunuz müsait değilse, ilk taksit peşin ödenmek şartıyla cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitte ödenmesine karar verilebilir (Kabahatler Kanunu m. 17/3-4).
Cezaya nasıl itiraz edilir?
Askeralma Kanunu ayrı bir başvuru yolu düzenlemediği için Kabahatler Kanunu'nun genel kuralı uygulanır. Kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle başvurursunuz. Bu süre kaçırılırsa karar kesinleşir (Kabahatler Kanunu m. 27/1). Süreyi mücbir bir sebeple kaçırdıysanız, sebep ortadan kalktıktan sonra yedi gün içinde başvurabilirsiniz (m. 27/2). İtirazda ileri sürülebilecek başlıca konular şunlardır:
- gün sayısının yanlış hesaplanması;
- belgelenmiş bir erteleme veya sevk mazeretinin dikkate alınmaması;
- kendiliğinden geldiğiniz hâlde size yakalananlara ait tutarın uygulanması.
Usulün ayrıntıları için idari para cezasına itiraz yazısına bakabilirsiniz.
Yoklama kaçağı cezasının affı var mı?
Askeralma Kanunu'nda bugün uygulanan genel bir af hükmü yoktur. Kanunun geçici 1. maddesi, 2019'daki geçişte yalnızca belirli gruplar için eski cezaların tahsilinden vazgeçmişti. Bunlardan biri, 1 Kasım 2019'a kadar başvurup bedeli ödeyerek bedelli askerlik yapanlardı. Bu imkânların hepsi o tarihlere bağlıydı. Ayrı bir kanunla af veya yapılandırma getirilip getirilmediğini Resmî Gazete'den kontrol etmelisiniz.
Yoklama kaçağı veya bakaya olmanın başka sonuçları nelerdir?
Kaçak kalmak para cezasıyla sınırlı değildir. Şu sonuçları da doğurur:
- Yakalanma: Yoklama kaçakları ve bakayalar, yakalanmaları için Bakanlıkça İçişleri Bakanlığına bildirilir. Mesai saatlerinde yakalananlar en yakın askerlik şubesine götürülür. Mesai dışında veya şubenin bulunmadığı yerde yakalananlar, kolluğun düzenlediği tutanakla hemen serbest bırakılır (m. 26). Serbest bırakılmanız şubeye gitme yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz.
- Çalışma: Yoklama kaçakları ve bakayalar kamu hizmetine veya özel hizmete alınamaz. Onları işe alanlar hakkında askerlik şubesi Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur (m. 41/2).
- Okul kaydı: Erteleme sürelerine rağmen askerliğini yapmayan öğrencilerin kaydı, Bakanlığın talebiyle askerliklerini yapana kadar geçici olarak dondurulur. Bu dönemde harç veya katkı payı alınmaz (m. 41/1).
- Erteleme kaybı: Yoklama kaçağı veya bakaya kaldıktan sonra okula kayıt yaptıranların, sevke tabi tutulacakları celp tarihine kadar öğrencilik ertelemesi yapılmaz (m. 20/2-c).
- Ek bedel: Bedelli askerliğe başvurursanız kaçak kaldığınız her ay için ayrıca ek bedel ödersiniz (m. 9/7).
- Suç dosyası: Barışta verilen idari para cezası kesinleştikten sonra yeniden yoklama kaçağı, bakaya veya geç iltihak bakayası olursanız, askerlik şubesi bir suç dosyası hazırlar. Bu fiilleri seferberlik veya savaş hâlinde işlerseniz de aynısı geçerlidir. Dosya, nüfusa kayıtlı olduğunuz yerin Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir (m. 24/4). Bu suç Askerî Ceza Kanunu'nun 63. maddesinde düzenlenmiştir. 7281 sayılı Kanun 2021'de bu maddedeki atfı Askeralma Kanunu'nun 24. maddesine çevirmiştir.
Bu yüzden "bakaya kalmak suç mu?" sorusunun cevabı iki aşamalıdır. İlk seferde idari para cezası uygulanır. Ceza kesinleştikten sonra fiil tekrarlanırsa ceza soruşturması başlar.
Askerlik erteleme kaç yaşına kadar yapılır?
Erteleme, askerliğinizin kanunda yazılı bir nedenle geçici olarak geri bırakılmasıdır (m. 3). Kanundaki yaş sınırları her zaman "o yaşı tamamladığınız yılın sonu" olarak hesaplanır.
Öğrenciler
Lise veya dengi okul öğrencilerinin askerliği, 22 yaşını tamamladıkları yılın sonunu geçmemek üzere ertelenir. Fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokulu öğrencileri için bu sınır 28 yaşı tamamladıkları yılın sonudur. Erteleme, mezun olana veya ilişiğiniz kesilene kadar sürer (m. 20/2). Ayrıca şu kurallar geçerlidir:
- Bitirdiğiniz okulun dengi veya daha alt seviyedeki bir okula kayıt yaptırmanız erteleme sağlamaz (m. 20/2-a).
- Çift anadalda bir programdan mezun olursanız erteleme, diğer programdaki öğrenciliğinize göre devam eder (m. 20/2-b).
- Yurt dışında yükseköğretim görüyorsanız erteleme, öğrenciliğiniz yetkili Türk makamlarınca tanındıktan sonra yapılır (m. 20/2-ç).
Mezunlar ve okuldan ayrılanlar
- Lise mezunları: İstekleri hâlinde mezuniyetten itibaren üç yıl erteleme alırlar. Mesleki ve teknik lise mezunlarına ilave üç yıl tanınır. Bu süreler lise mezunlarında 22, mesleki ve teknik lise mezunlarında 25 yaşını tamamladıkları yılın sonunu geçemez (m. 20/3-a).
- Ön lisans mezunları ve ayrılanlar: Yüksekokul ve meslek yüksekokulu mezunları ile fakülte veya yüksekokuldan ilişiği kesilenler iki yıl erteleme alır. Sınır, 28 yaşını tamamladıkları yılın sonudur (m. 20/3-a).
- Lisans ve yüksek lisans mezunları: Dört yıl ve daha uzun süreli yükseköğretim mezunları iki yıla, yüksek lisansı tamamlayanlar bir yıla kadar erteleme alabilir. Yurt dışı mezunlarına denklik işlemleri için ayrıca en çok bir yıl tanınabilir. Bu ertelemeler 32 yaşını tamamladıkları yılın sonunu geçemez (m. 20/3-b).
- Yeniden öğrenime başlayanlar: Erteleme süresi içinde bir yükseköğretim kurumuna kayıt yaptırırsanız öğrencilik ertelemesine geçersiniz (m. 20/3-c).
Lisansüstü öğrenim, kamu görevi ve sporcular
Bu ertelemeler Bakanlıkça belirlenen esaslara göre ve ilgili kurum amirinin teklifiyle yapılabilir (m. 20/4):
- 32 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar: yurt içinde veya yurt dışında staj ve yüksek lisans yapanlar; dört yıllık yükseköğretim mezunu olup hizmetinin özelliği nedeniyle ertelenmesi gereken kamu personeli.
- 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar: doktora, sanatta yeterlik veya ihtisas yapanlar; belgelenmiş orijinal araştırma yapanlar; şartları taşıyan aktif sporcular.
Kanun burada "ertelenebilir" der; bu ertelemeler kendiliğinden işlemez. Yoklama kaçağı veya bakaya olanlara bu kapsamda erteleme kural olarak yapılmaz. Görevin, öğrenimin veya sporcu sözleşmesinin kaçaklıktan önce başlamış olması bunun istisnasıdır (m. 20/4-e). Millî Eğitim Akademisindeki öğretmen adaylarının askerliği ise akademideki eğitimleri süresince ertelenir (m. 20/4-f).
Sağlık, tutukluluk ve kardeş ertelemesi
Yoklama veya sevk sırasında geçici bir rahatsızlık nedeniyle askerlik yapamayacağı anlaşılanların askerlik işlemleri ertelenir. Tutuklu ve hükümlü olanlar da ertelenir. Geçici rahatsızlık nedeniyle erteleme alanlar, rapor bitince yeniden muayene edilir. Aynı rahatsızlık nedeniyle erteleme üç yıl sürerse, askerliğe elverişli olup olmadıkları hakkında karar verilir (m. 20/1). Ertesi yıla bırakma, sevk geciktirmesi veya elverişsizlik raporunu Sağlık Bakanlığınca belirlenen yetkili sağlık kurulu verir (m. 15/5).
Kardeş ertelemesi savaş zamanı uygulanmaz. Barışta kural şudur: bir anne veya babanın iki oğlundan biri askerdeyken diğerinin, ikiden fazla oğlu varsa ikisi askerdeyken diğerlerinin askerlik işlemleri ertelenir. Bunun için anne veya babanın talep etmesi gerekir ve erteleme, askerdeki oğullardan biri askerliğini bitirene kadar sürer. 20 yaşından küçükler ile geçime katkı veremeyecek derecede malul olanlar bu sayıya katılmaz (m. 20/6). Milletvekillerinin askerliği de üyelikleri süresince ertelenir (m. 20/7). Askerliği ertelenen herkes, seferberlik ve savaş hâlinde ihtiyaca göre askere sevk edilebilir (m. 20/8).
Erteleme ne zaman bozulur?
Erteleme şartlarını taşımadığınız veya belgelerinizin gerçeği yansıtmadığı anlaşılırsa, işlemleriniz ertelemeden önceki durumunuza göre yürütülür. Şartları sonradan kaybederseniz, şartı kaybettiğiniz tarihteki durumunuz esas alınır (m. 20/5). Okulu bırakmak, kaydın silinmesi veya mezun olmak, ertelemenizin dayanağını değiştirir. Mezuniyet ertelemesi gibi yeni bir hakkınız varsa bunu şubeye başvurarak talep etmelisiniz.
Bedelli askerlik şartları nelerdir?
Bedelli askerlikten istekli ve askerliğe elverişli yükümlüler yararlanır; kaç kişinin yararlanacağını Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacına göre Bakanlık belirler. Bedeli silahaltına alınmadan önce Bakanlığın belirlediği sürede peşin ödeyen ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlayan, askerliğini yapmış sayılır (m. 9/1). İstekli sayısı belirlenen sayıyı aşarsa kura çekilir; daha azsa bütün istekliler seçilir (m. 9/2). Millî Savunma Bakanlığının başvuru duyurularına göre başvuru e-Devlet'ten veya askerlik şubesinden yapılır.
Bedel, kanunda yazılı bir gösterge rakamının ödeme günü geçerli memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur. 7577 sayılı Kanun bu göstergeyi 17 Nisan 2026'dan itibaren 240.000'den 300.000'e çıkardı (m. 9/1). Memur aylık katsayısı dönemsel olarak yeniden belirlendiği için bedel de değişir. Güncel tutar, Millî Savunma Bakanlığının her dönem yayımladığı bedelli askerlik müracaat duyurusunda yer alır.
Bedelli askerlikte şu kurallara dikkat edin:
- Fiilî askerlik hizmetine başlamış olanlar bedelli askerlikten yararlanamaz (m. 9/6-a).
- Seçimden sonra hak elde edip vazgeçenlere yeni bir hak verilmez (m. 9/2).
- Başvuru tarihine kadar yoklama kaçağı, saklı veya bakaya olanlar, seçimden önce vazgeçerlerse yararlanamaz. Başvurudan itibaren iki ay içinde ödeme yapmazlarsa da aynı sonuç doğar (m. 9/6-b).
- Bu kişiler kaçak kaldıkları her ay için ayrıca ek bedel öder. Ek bedel, kanundaki ayrı bir gösterge rakamı, ödeme günündeki katsayı ve kaçak kalınan ay sayısının çarpımıdır; geçerli mazeretlerdeki süreler sayılmaz. Hesapta 1 ila 30 gün bir ay kabul edilir, bir ayı aşan günler sonraki aya eklenir (m. 9/7).
- Bedelli askerlik kapsamında sevk edilip katılmayan ve bakaya kalanlar kapsam dışına çıkarılır. Emsallerinin terhis tarihine kadar katılmayanlar için de aynısı geçerlidir. Bunlar askerliklerini erbaş veya er olarak tamamlar; talep ederlerse ödedikleri iade edilir (m. 9/5).
- Seferberlik ve savaş hâlinde bedelli askerlik uygulanmaz (m. 9/8).
Yurt dışında yaşıyorsanız: erteleme ve dövizle askerlik
Yurt dışı ertelemesi
Yabancı bir ülkede aşağıdaki durumlardan birindeyseniz, belgelerinizle bağlı olduğunuz Türk konsolosluğuna başvurarak askerliğinizi 35 yaşını tamamladığınız yılın sonuna kadar erteletebilirsiniz (m. 38/1):
- çalışma iznini de içeren oturma izni veya doğrudan çalışma izniyle işçi, işveren ya da meslek veya sanat mensubu olarak bulunuyorsanız;
- yabancı bayraklı gemilerde gemi adamı olarak çalışıyorsanız;
- orada yaşayan bir çok vatandaşsanız.
Ertelemeniz şu durumlarda iptal edilir (m. 38/2):
- erteleme süresinde herhangi bir takvim yılının yarısından fazlasını Türkiye'de geçirmeniz;
- erteleme nedeninin ortadan kalkması;
- ertelemeden kendi isteğinizle vazgeçmeniz.
Dövizle askerlik şartları
Dövizle askerlikten yararlanabilmek için Türkiye'nin tanıdığı bir yabancı ülkede iki durumdan birinde olmanız gerekir: iltica dışında bir yolla alınmış, çalışma izni içeren oturma izniyle veya doğrudan çalışma izniyle çalışmak ya da bir iş sözleşmesiyle yabancı bayraklı gemide gemi adamı olarak mesleğinizi yapmak. Bunlara ek olarak (m. 39/1):
- Türkiye'de geçirdiğiniz süreler hariç, en az üç yıl fiilen çalışmış olmalısınız.
- Bakanlığın verdiği uzaktan eğitimi almalısınız.
- Belgelerinizle, bağlı olduğunuz konsolosluk aracılığıyla askerlik şubesine başvurmalısınız.
- Tutarı başvuru tarihinde peşin ödemelisiniz. Tutar, bedelli askerlikteki göstergenin memur aylık katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur ve Merkez Bankasının döviz yatırılacak gündeki alış kuruna göre avroya veya karşılığı konvertibl paraya çevrilir.
Yurt dışında yaşayan çok vatandaşlar ile yurt dışında doğup orada yaşayan ve süresiz ikamet iznine sahip olanlar için çalışma şartı aranmaz. Bunun için en az üç yıl fiilen yabancı ülkede bulunmuş olmaları yeterlidir (m. 39/2).
Şu durumlardaki kişiler dövizle askerlikten yararlanamaz ve başvuruları iptal edilir (m. 39/3):
- ödemesi gereken parayı ödemeyenler;
- ücreti veya maaşı Türkiye'den transfer edilenler;
- yurt dışında resmî görevle bulunanlar;
- başka bir statüde fiilî askerliğe başlamış olanlar;
- oturma veya çalışma iznini iltica nedeniyle alanlar;
- belgelerde sahtecilik veya yalan beyanda bulunanlar;
- şartları taşımadığı sonradan anlaşılanlar.
Sahtecilik veya yalan beyan nedeniyle başvurusu iptal edilenler, şartları sonradan taşısalar bile bir daha yararlanamaz (m. 39/6).
Ödenen para bazı durumlarda iade edilir. Başvurusu iptal edilenler, ödeme yaptığı hâlde işlemi tamamlanmamış olanlar ve fazla ödeyenler talep ederse, ödedikleri tutar iade tarihindeki kurdan Türk lirası olarak geri verilir. Ödeme ve başvuruyu tamamladıktan sonra kapsamdan çıkmak isteyenlere, askerliğe elverişsiz hâle gelenlere ve Türk vatandaşlığını kaybedenlere ise geri ödeme yapılmaz (m. 39/4-5).
Eski Kanuna göre dövizle askerlik kapsamından çıkarılanlar yeniden yararlanamaz (m. 39/9). Bu kişilerin bir kısmına 7415 sayılı Kanunla tanınan özel başvuru imkânı 31 Aralık 2025'te sona ermiştir (geçici m. 2). Dövizle askerlik işlemlerinde yetki ve sorumluluk Dışişleri Bakanlığındadır (m. 39/10). Güncel avro tutarını konsolosluğunuzdan ve Millî Savunma Bakanlığının duyurularından öğrenebilirsiniz.
Yoklama kaçağı durumunu düzeltmek için adım adım ne yapmalısınız?
- e-Devlet'teki Millî Savunma Bakanlığı hizmetlerinden askerlik durumunuzu kontrol edin. Yoklama kaçağı, bakaya veya erteli görünüp görünmediğinizi öğrenin.
- Erteleme hakkınız varsa belgelerinizi hazırlayın: öğrenci belgesi, mezuniyet belgesi, yurt dışı çalışma belgeleri veya sağlık raporu. Yoklama kaçağı ve saklılar talep ederse yoklama yapılmadan ertelenebilir (m. 21/2).
- Yoklamanızı e-Devlet'ten tamamlayın veya askerlik şubesine kendiliğinden başvurun (m. 19/1). Kendiliğinden gelenlerin günlük ceza tutarı, yakalananlarınkinin yarısıdır (m. 24/1).
- Size idari para cezası tebliğ edilirse gün sayısını ve uygulanan tutar türünü kontrol edin. İtiraz edecekseniz on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurun (Kabahatler Kanunu m. 27). Ödeyecekseniz tebliğden itibaren bir ay içinde ödeyin (m. 24/1).
- Bedelli askerlik düşünüyorsanız Bakanlığın müracaat duyurusunu takip edin. Ek bedeli ve iki aylık ödeme süresini hesaba katın (m. 9/6-7).
- Sevk tarihiniz belirlendiyse sevk belgenizi şubeden veya e-Devlet'ten alın ve tebliğ edilen tarihte birliğinize katılın (m. 19/3). Bir mazeretiniz varsa belgesini şubeye teslim edin (m. 23).
Sık yapılan hatalar
- Yürürlükten kalkmış 1111 sayılı Kanuna veya ona göre yazılmış eski yaş sınırlarına güvenmek.
- Posta tebligatı beklemek; yoklama ve sevk duyuruları tebliğ yerine geçer.
- Mezun olduktan sonra şubeye bildirmeden öğrenci ertelemesinin devam ettiğini sanmak.
- Kaçak kaldıktan sonra okula kayıt yaptırıp ertelemenin kendiliğinden geleceğini düşünmek.
- Yurt dışı ertelemesindeyken bir takvim yılının yarısından fazlasını Türkiye'de geçirmek.
- Kaçakken bedelli askerliğe başvurup iki ay içinde ödeme yapmamak.
- İdari para cezasına itiraz süresini kaçırmak veya cezanın tutarını eski bir haberden öğrenmek.
- Kaçakken bir işe girmek; bu, işveren hakkında suç duyurusuna da yol açabilir.
Ne zaman avukata ihtiyaç duyulur?
Yoklama ve erteleme işlemlerinin çoğunu e-Devlet'ten veya askerlik şubesinden kendiniz yapabilirsiniz. Bazı durumlarda ise süreler kısadır ve hukuki değerlendirme gerekir:
- gün sayısı yanlış hesaplanmış bir idari para cezası;
- kesinleşmiş cezadan sonra başlatılan bir ceza soruşturması;
- işvereniniz hakkında yapılmış bir suç duyurusu;
- iptal edilen bir dövizle askerlik başvurusu;
- erteleme şartlarını kaybettiğiniz iddiası.
Bu durumlarda bir avukattan destek almanız yerinde olabilir.
Kaynaklar
- 7179 sayılı Askeralma Kanunu: mevzuat.gov.tr (m. 3, 5, 9, 14–17, 19–21, 23, 24, 26, 27, 38–41, 63, 64; geçici m. 1 ve 2)
- 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 38: Resmî Gazete, 26.03.2020 (mükerrer)
- 7281 sayılı Kanun, m. 2, 40 ve 41: Resmî Gazete, 05.03.2021
- 7415 sayılı Kanun, m. 17 ve 18: Resmî Gazete, 13.07.2022
- 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu, m. 35: Resmî Gazete, 18.10.2024
- 7566 sayılı Kanun, m. 35: Resmî Gazete, 19.12.2025
- 7577 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, m. 12 ve 14: Resmî Gazete, 17.04.2026
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu: mevzuat.gov.tr (m. 17, 27)
- Millî Savunma Bakanlığı Askeralma Genel Müdürlüğü duyuruları: msb.gov.tr/askeralma
- e-Devlet Millî Savunma Bakanlığı hizmetleri: turkiye.gov.tr