Kripto varlık hizmet sağlayıcısı olarak faaliyet göstermek için Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin almak zorunludur; izinsiz faaliyet üç yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası gerektirir (6362 sayılı Kanun m. 35/B, 109/A). Buna karşılık bir kripto varlığın platformda listelenmiş olması veya platformun izinli olması, işlemlerin devlet güvencesi altında olduğu anlamına gelmez; kripto varlıklar yatırımcı tazmin sisteminin de dışındadır (m. 35/C).
Bu yazı, kripto varlığın kanundaki tanımını, platformların hangi izne tabi olduğunu, sizin sözleşme ve itiraz haklarınızı, varlıkların nerede saklanması gerektiğini, zimmet ve iflas yaptırımlarını ve platforma yatırdığınız parayı çekemiyorsanız hangi kayıtları toplamanız gerektiğini anlatır.
Bu yazıda
- Kanuna göre kripto varlık ve hizmet sağlayıcı kimdir?
- Platform kurmak için izin ve izinsiz faaliyetin cezası
- Sözleşme, sorumsuzluk kayıtları ve itiraz mekanizması
- Devlet güvencesi ve yatırımcı tazmini yok mu?
- Varlıklar platformda mı, cüzdanınızda mı olmalı?
- Zimmet, şahsen iflas ve bilgi sistemi güvenliği
- Para yatırdınız ama çekemiyorsanız ne yapmalısınız?
- Sık yapılan hatalar
Kanuna göre kripto varlık ve hizmet sağlayıcı kimdir?
Kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıklardır. Tanım Sermaye Piyasası Kanunu'nun tanımlar maddesinde yer alır (m. 3). Kanun, kripto varlık hizmet sağlayıcısı kavramını da tanımlar: platformlar, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşlar ve düzenlemelerde kripto varlıklarla ilgili hizmet sağlamak üzere belirlenen diğer kuruluşlar bu gruba girer. Platform ise alım satım, takas, transfer ve gerektirdiği saklama gibi işlemlerin yapıldığı kuruluştur (m. 3).
Bu tanım önemlidir; çünkü kripto varlıkla ilgili bir uyuşmazlıkta ilk soru, karşınızdaki kuruluşun kanundaki anlamıyla izinli bir platform veya saklama kuruluşu olup olmadığıdır. Sosyal medya hesabı, mesajlaşma grubu veya internet sitesi bir kuruluşun izinli olduğunu göstermez.
Platform kurmak için izin ve izinsiz faaliyetin cezası
Kripto varlık hizmet sağlayıcıların kurulabilmesi ve faaliyete başlaması için Kurul'dan izin alınması zorunludur. Pay devirlerinde de Kurul izni gerekir ve izinsiz devirler pay defterine kaydolunamaz (m. 35/B). Kullandığınız platformun izin durumunu Kurul'a sorabilirsiniz.
İzin almaksızın kripto varlık hizmet sağlayıcı olarak faaliyet yürüttüğü tespit edilen gerçek kişiler ve tüzel kişilerin yetkilileri üç yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır (m. 109/A). Bu hüküm, yüksek getiri vaat eden ve kendisini “borsa” veya “platform” olarak tanıtan izinsiz yapılara karşı önemli bir ölçüttür. Yetki araştırması yapmadan para aktarmak, ileride hem paranın geri alınmasını zorlaştırır hem de ispat yükünü ağırlaştırır.
Altyapı bakımından da kanun şart koşar: kuruluşa veya faaliyete başlamaya izin verilmesi için bilgi sistemleri ve teknolojik altyapılarda TÜBİTAK'ın belirleyeceği kriterlere uygunluk aranır. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları, sistemlerinin güvenli yönetilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmak, önlemleri almak ve iç kontrol birim ve sistemlerini oluşturmakla yükümlüdür (m. 35/B).
Sözleşme, sorumsuzluk kayıtları ve itiraz mekanizması
Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ile müşteriler arasındaki sözleşmeler yazılı şekilde veya uzaktan iletişim araçlarıyla, mesafeli olarak kurulabilir. Bunun için Kurul'un yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân veren yöntemler kullanılır (m. 35/C). Yani internet üzerinden kurulan sözleşme geçerli olabilir; ancak bu sözleşmeyi ve kullanım koşullarını kaydetmeniz gerekir.
Platform, sözleşmeyle sorumluluğunu tamamen kaldıramaz: kripto varlık hizmet sağlayıcıların müşterilerine karşı sorumluluğunu ortadan kaldıran veya sınırlandıran her türlü sözleşme şartı geçersizdir (m. 35/C). Kullanıcı sözleşmesindeki sorumsuzluk kayıtlarını bu açıdan okuyun. Ayrıca platformlar, müşterilerinin işlemlerine ilişkin itirazlarını ve şikâyetlerini etkin şekilde çözecek dâhili mekanizmalar kurmakla yükümlüdür. Hizmet sağlayıcılar müşterilerin kimliklerini suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin mevzuat kapsamında tespit etmekle de yükümlüdür (m. 35/C). Kimlik doğrulama talebi, bu nedenle bir hile değil kanuni yükümlülüğün sonucu olabilir; ancak kimlik bilgilerini yalnızca izinli ve doğrulanmış kuruluşlara verin.
Devlet güvencesi ve yatırımcı tazmini yok mu?
Bir kripto varlığın platformlarca listelenmiş olması bunların kamuca tekeffülü anlamına gelmez. Platformlara Kurul tarafından faaliyet izni verilmiş olması da işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğu anlamına gelmez (m. 35/C). Kanun ayrıca kripto varlıkların yatırımcı tazmin hükümlerine tabi olmadığını açıkça belirtir. Platformlar ile müşterileri arasındaki ve platform işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar genel hükümlere tabidir (m. 35/C).
Bu iki hüküm, banka mevduatıyla kripto bakiyeyi aynı güvenceyle değerlendirmenin neden yanlış olduğunu gösterir. Mevduatta Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu sistemi vardır; kripto varlıkta böyle bir otomatik güvence bulunmaz. Kaybınızı belgelemek için işlem kayıtlarını ve yazışmaları saklayın. Mevduat ve yatırımcı tazmin sisteminin kapsamı için mevduat yazımıza da göz atabilirsiniz.
Varlıklar platformda mı, cüzdanınızda mı olmalı?
Platformların müşterilerine ait kripto varlıkların müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurulması esastır. Müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurmayı tercih etmedikleri kripto varlıklar için saklama hizmeti, Kurul düzenlemesine göre yetkilendirilmiş kuruluşlarca verilebilir (m. 35/C). Bu nedenle varlıkları kimin adına, hangi cüzdanda ve hangi saklama kuruluşunda tuttuğunuzu bilmeniz gerekir. Platform uygulamasında görünen bakiye, her zaman sizin kontrolünüzdeki bir cüzdan anlamına gelmez.
Zimmet, şahsen iflas ve bilgi sistemi güvenliği
Görevi nedeniyle kendisine tevdi edilen veya koruma ve saklamasıyla yükümlü olduğu para, mal veya kripto varlıkları zimmetine geçiren yönetim kurulu başkanı, üyeleri ve diğer mensuplar sekiz yıldan on dört yıla kadar hapis ve adli para cezası alır; ayrıca kuruluşun zararını tazmin eder (m. 110/A). Zimmet sayılan karar ve işlemleri gerçekleştirdiği tespit edilen yöneticiler ve fiilî kontrolü elinde bulunduranlar hakkında, müşterilere verdikleri zararla sınırlı olmak üzere, Kurul'un talebi üzerine mahkemece doğrudan şahsen iflasa karar verilebilir. Aktiflerden öncelikle müşteri zararları ödenir (m. 110/B).
Bu hükümler, kuruluşun çöküşü hâlinde sorumluluğun yalnızca şirket tüzel kişiliğiyle sınırlı kalmadığını gösterir. Ancak ceza ve iflas süreçleri zaman alır; para kaybınızı gidermek için talep ve delil hazırlığına hemen başlamanız gerekir.
Para yatırdınız ama çekemiyorsanız ne yapmalısınız?
Önce talebi, cevabı, hesap hareketlerini ve işlem kayıtlarını saklayın. Çekim talebinizin ekran görüntüsünü, platformun yazılı cevabını, banka dekontunu, kullanıcı sözleşmesinin kayıtlı hâlini ve cüzdan adreslerini bir dosyada toplayın. Platformun güncel yetki durumunu ve sözleşmesini incelemek gerekir: izinli bir platformsa dâhili itiraz mekanizmasını kullanın ve itirazınızı yazılı yapın; izinsiz bir yapıysa durum 109/A kapsamında suç oluşturabilir ve resmî makamlara başvurmak gündeme gelir. Her kripto uyuşmazlığını banka mevduatı güvencesi varmış gibi değerlendirmeyin; kanun bu konuda açıktır.
Hile, sahte platform veya “getiri vaadi” ile kandırılmışsanız dolandırıcılık ve hesap hareketleri açısından yetkisiz işlem ve dolandırıcılık yazımızı da inceleyin.
Başvurmadan önce hazırlanacak kontrol listesi
- Platformun adını, internet adresini, ticaret unvanını ve varsa yetkili temsilcilerini not edin.
- Para aktardığınız banka hesabı bilgilerini ve tüm dekontları tarih sırasıyla toplayın.
- Platformla yaptığınız bütün yazışmaları, çekim talebini ve alınan cevapları ekran görüntüsüyle saklayın.
- Kullanıcı sözleşmesinin ve platformun yetki beyanının o günkü hâlini kaydedin; metinler sonradan değişebilir.
- Platformun Kurul tarafından izinli kuruluşlar arasında olup olmadığını resmî kaynaktan doğrulayın.
- Kripto varlık adreslerinizi ve işlem kimliklerini ayrıca listeleyin.
Bu listeyi hazırlamak, hem platformun dâhili şikâyet mekanizmasına yapacağınız başvuruyu hem de gerekirse savcılığa veya mahkemeye götüreceğiniz dosyayı güçlendirir. Dosyanızda olayın zaman çizelgesi bulunursa, hangi tarihte hangi tutarın nereye gittiği net görünür ve bilirkişi incelemesi gerektiğinde işi kolaylaştırır.
Sık yapılan hatalar
- Platformun Kurul izni olup olmadığını sormadan para yatırmak.
- Listelenme veya reklamı devlet güvencesi saymak.
- Kullanıcı sözleşmesini ve ekran görüntülerini kaydetmemek.
- Bütün bakiyeyi tek platformda bırakıp cüzdan ve saklama düzenini öğrenmemek.
- Çekemediğiniz parayı yeniden “doğrulama ücreti” adıyla göndermek.
Kripto varlıkla ilgili bir kayıp yaşadıysanız delilleri değiştirmeden saklayın; başvuru yolu, platformun izin durumuna ve olayın niteliğine göre belirlenir.