Çocuğunuzun yaşı sonucu belirler: fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocuğun ceza sorumluluğu yoktur; on iki ile on beş yaş arasında sorumluluk çocuğun algılama yeteneğine bağlıdır; on beş ile on sekiz yaş arasında ise çocuk yargılanır, ancak cezası indirilir (TCK m. 31). Hesabını ya da IBAN'ını dolandırıcılıkta kullanılacağını bilerek veren çocuk hakkında soruşturma, çocuk bürosunda görevli savcı tarafından yürütülür (5395 sayılı Kanun m. 15). Veli olarak ilk işiniz paniğe kapılmadan olguları toplamak, çocuğunuz ifade vermeden önce bir avukata danışmak ve bankaya yazılı başvurmaktır.
Bu yazı, çocuğunuzun hesabını ya da kartını başkasına kullandırması hâlinde yaş gruplarına göre ceza sorumluluğunu, çocuklara özgü usul güvencelerini, adli sicil ve tazminat boyutunu, veli olarak izleyeceğiniz adımları ve banka ile yazışmayı anlatır.
Bu yazıda
- Çocuk IBAN kiralayınca ne olur, kime ne sorulur?
- Yaş gruplarına göre ceza sorumluluğu (TCK m. 31)
- Çocuk hakkında soruşturma ve kovuşturma: özel usul
- Hesaba el koyma, askıya alma ve etkin pişmanlık
- Adli sicil ve gelecek kayıtları
- Tazminat: velinin ve çocuğun sorumluluğu
- Veli olarak adım adım ne yapmalısınız?
- Banka ile iletişim
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Çocuk IBAN kiralayınca ne olur, kime ne sorulur?
Kısa cevap: Hesabın kimin adına açıldığına bakılır; hesap çocuğunuz adınaysa ilk muhatap çocuğunuz, ama hesabı kullanan yetişkinler de ayrıca sorumlu tutulabilir.
Dolandırıcılar mağdurdan aldıkları parayı kendi adlarına açılmış hesaplara yatırmak istemez; bu yüzden gençlere "hesabını kirala, komisyon ver" teklifleri gider. Para kazanmak isteyen ya da arkadaşına yardım ettiğini düşünen bir çocuk, kimlik, kart, şifre ve mobil bankacılık bilgilerini devredebilir. Bankaların veya bilişim sistemlerinin araç olarak kullanıldığı dolandırıcılık nitelikli sayılır (TCK m. 158/1-f). 16/7/2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla eklenen m. 158/4 ise katkısı yalnızca hesabı kullandıracak bilgi ve araçları vermekle sınırlı kalan kişinin cezasını yarı oranında indirir. Çocuk bu fiille sınırlı kalmışsa, çocuk indirimleri ile bu indirimin birlikte nasıl uygulanacağını mahkeme değerlendirir.
Çocuğu bu işe sokan yetişkin ayrıca sorumludur. TCK m. 38/2'ye göre çocukların suça azmettirilmesi hâlinde azmettirenin cezası artırılabilir; üstsoy ya da altsoy ilişkisi aranmaz. TCK m. 37/2 ise kusur yeteneği olmayanları suçun işlenmesinde araç olarak kullanan kişinin cezasının üçte birden yarısına kadar artırılacağını söyler.
Yaş gruplarına göre ceza sorumluluğu (TCK m. 31)
Kısa cevap: On iki yaşından küçük çocuk yargılanamaz; on iki ile on beş yaş arası çocuk, fiilin anlamını algılıyorsa ceza alabilir ama cezası yarıya iner; on beş ile on sekiz yaş arası çocuğun cezası üçte bir indirilir.
- On iki yaşını doldurmamış çocuk: Ceza sorumluluğu yoktur, hakkında ceza kovuşturması yapılamaz; yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir (m. 31/1).
- On iki yaşını doldurmuş, on beş yaşını doldurmamış çocuk: Fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılayamıyor ya da davranışlarını yönetme yeteneği yeterince gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur ve yine çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır. Bu yetenek varsa ceza verilir; ağır suçlar dışındaki cezaların yarısı indirilir (m. 31/2).
- On beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış çocuk: Ceza sorumluluğu vardır; ağır suçlar dışındaki cezaların üçte biri indirilir (m. 31/3).
Burada çocuğun yaşı, hesabın açıldığı gün değil, fiilin işlendiği gün esas alınır; yani hesap hareketlerinin başladığı tarihleri ve çocuğun o tarihteki yaşını not edin. Ayrıca çocuk, hesabın dolandırıcılık için kullanılacağını gerçekten bilmeden ya da öngörmeden "kimlik doğrulama" gibi bahanelerle kandırılmışsa, bu da savunmada belirleyici bir olgudur; bunu ilk ifadeden önce somut yazışmalarla destekleyin.
Çocuk hakkında soruşturma ve kovuşturma: özel usul
Kısa cevap: Çocuklar için ayrı bir usul vardır; çocuk bürosunda görevli savcı soruşturmayı bizzat yapar, çocuğa zorunlu müdafi atanır, gözaltı çocuk biriminde yapılır.
- Soruşturma: Çocuk hakkındaki soruşturma, çocuk bürosunda görevli Cumhuriyet savcısı tarafından bizzat yapılır; ifade sırasında çocuğun yanında sosyal çalışma görevlisi bulundurulabilir (5395 m. 15/1-2). Kanun metni 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanunla "suça sürüklenen çocuk" yerine "adli süreçteki çocuk" ifadesini kullanıyor; aynı kişileri anlatır.
- Müdafi: Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık çocuksa istemi aranmaksızın bir müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/2). Bu, sizin kendi seçeceğiniz avukatı tutmanızı engellemez; çocuğun ifadesinden önce yanında kendi güvendiğiniz bir avukat bulunması daha sağlıklıdır.
- Gözaltı: Gözaltına alınan çocuklar kolluğun çocuk biriminde tutulur; çocuk birimi yoksa yetişkinlerden ayrı bir yerde tutulur (m. 16). Çocuklara kelepçe takılamaz, ancak zorunlu hâllerde kolluk gerekli önlemi alabilir (m. 18).
- Yetişkinlerle birlikte suç: Çocuklar yetişkinlerle birlikte suç işlemişse soruşturma ve kovuşturma ayrı yürütülür (m. 17/1).
- Tutuklama: On beş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında üst sınırı beş yılı aşmayan hapis cezasını gerektiren fiillerden dolayı tutuklama kararı verilemez (m. 21). Nitelikli dolandırıcılıkta üst sınır bu kadar düşük olmadığı için bu güvenceye tek başına güvenmeyin; adli kontrol tedbirleri uygulanabilir (m. 20).
- Duruşma: Çocuk, velisi ve çocuğun bakımını üstlenen aile duruşmada hazır bulunabilir (m. 22/1).
Dava açılmadan ya da hüküm açıklanmadan sonuçlanabilecek yollar da vardır: Koşulların varlığı hâlinde kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilebilir; çocuklar için erteleme süresi üç yıldır (m. 19/1). Yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması da mümkündür; çocuklar için denetim süresi üç yıldır (m. 23/1). Çocuğun verdiği zarar azsa zararın giderilmesi şartı aranmayabilir (m. 23/3). Bu yollar mahkemenin ve savcılığın takdirindedir; sonuç garanti edilemez.
Hesaba el koyma, askıya alma ve etkin pişmanlık
Kısa cevap: Banka hesabı 48 saate kadar askıya alabilir; savcılık el koyabilir; çocuğun ya da ailenin zararı gidermesi cezaya olumlu yansıyabilir.
CMK m. 128/A uyarınca nitelikli dolandırıcılık (m. 158/1-f ve l) ya da banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması (TCK m. 245) şüphesinde banka, ödeme hizmeti sağlayıcısı veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı, suçta kullanılan hesabı 48 saate kadar askıya alabilir. Askıya alma Cumhuriyet başsavcılığına ve hesap sahibine bildirilir; hesap sahibi askıya almanın kaldırılması için başsavcılığa başvurabilir ve savcı başvuru hakkında yirmi dört saat içinde karar verir (m. 128/A-1, 2). Suça konu menfaata el konulabilir; mağdura ait olduğu anlaşılırsa sahibine iade edilir (m. 128/A-4, 5). Hesap çocuğunuz adınaysa bu başvuruyu yasal temsilci olarak siz yapabilirsiniz.
Dolandırıcılıkta kovuşturma başlamadan önce mağdurun zararını aynen iade ya da tazmin yoluyla tamamen gidermek, verilecek cezanın üçte ikisine kadar indirilmesine yol açabilir; kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce gösterilirse indirim yarısına kadardır (TCK m. 168/1-2). Kısmen ödeme hâlinde mağdurun rızası da aranır (m. 168/4). Parayı kendiniz mağdura göndermek yerine, bunu avukat aracılığıyla ve belgeli yapın.
Adli sicil ve gelecek kayıtları
Kısa cevap: On sekiz yaşından küçüklerin sicil ve arşiv kayıtları yalnızca soruşturma ve kovuşturma kapsamında istenebilir; ayrıca on sekiz yaşından küçüklere kamu görevinden yoksunluk uygulanmaz.
Adli Sicil Kanunu m. 10/3'e göre on sekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları, ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir. TCK m. 53/4, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında kamu görevi, velayet, meslek gibi hakların yoksunluğuna ilişkin hükmün uygulanmayacağını söyler. Ayrıca TCK m. 51/1'e göre çocukların cezası, iki yıl yerine üç yıla kadar ertelenebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması hâlinde ise karar, sicile işlenmez; yalnızca soruşturma ya da kovuşturmada istenirse kullanılır (CMK m. 231/13; Adli Sicil Kanunu m. 6). Bu nedenle çocuğunuzun ilerideki eğitim ve memuriyet hayatını çoğu durumda doğrudan etkilemeyebilir; ama arşiv araştırması yapılan kamu görevlerinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları ve devam eden soruşturmalar da incelenebilir (7315 sayılı Kanun m. 3, 4).
Tazminat: velinin ve çocuğun sorumluluğu
Kısa cevap: Mağdur, hem çocuktan hem de sizden tazminat isteyebilir; çocuk ayırt etme gücüne sahip değilse hâkim hakkaniyete göre karar verir.
Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Birden çok kişi birlikte zarara sebep olmuşsa müteselsil sorumluluk hükümleri uygulanır (TBK m. 61). Hâkim, ayırt etme gücü bulunmayan kişinin verdiği zararın tamamen veya kısmen giderilmesine hakkaniyet gerektiriyorsa karar verir (TBK m. 65). Ev başkanı, ev halkından olan küçüğün verdiği zarardan, onu alışılmış dikkatle gözetim altında bulundurduğunu ispat etmedikçe sorumludur (TMK m. 369). Ana ve baba velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisidir (TMK m. 342). Tazminat istemi zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl sonra zamanaşımına uğrar; ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa o süre uygulanır (TBK m. 72). Tutarlar için hiçbir rakam vermiyoruz; mağdurun talebini belgeleriyle birlikte değerlendirin.
Veli olarak adım adım ne yapmalısınız?
Kısa cevap: Çocuğunuzla suçlamadan konuşun, kanıtları saklayın, hesabı güvenceye alın ve ifadeden önce hukukî destek alın.
- Sakin bir konuşma yapın: Çocuğunuzdan neyi, kime, ne zaman, hangi gerekçeyle verdiğini ve karşılığında ne aldığını yazılı olarak anlatmasını isteyin. Yazışmaları silmeyin; ekran görüntüsü alın.
- Hesaba erişimi kesin: Mobil bankacılık şifrelerini değiştirin, hesaba bağlı kartı ve uygulamayı güvenceye alın; ancak hesaba gelen parayı başka yere aktarmayın.
- Çağrı ya da bildirim gelirse: Çocuğunuz ifade vermeden önce bir avukatla görüşün (CMK m. 147/1-c, 150). Çocuk bürosunda ifade alınacağını unutmayın.
- Yaş ve tarih bilgilerini toplayın: Çocuğun doğum tarihini, hesabın açılış tarihini ve hesap hareketlerinin tarihlerini belgeleyin; yaş grubu bu tarihlere göre belirlenir.
- Mağdurun zararını öğrenin: Zarar belliyse tazmin seçeneğini avukatınızla birlikte değerlendirin (TCK m. 168).
- Okul ve sosyal destek: Kamu davası açılırsa durum, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilir (5395 m. 15/4). Çocuğa gerekli destek için okul rehberlik servisiyle de iletişime geçin.
Banka ile iletişim
Kısa cevap: Bankaya yazılı başvurun: hesap hareketlerini, askıya alma bilgisini ve hesabın nasıl kapatılacağını sorun.
Bankalar, müşterilerinin hizmetlerden doğan sorularına cevap verecek bir sistem kurmak ve bilgiyi müşterilerine bildirmekle yükümlüdür; talep hâlinde müşteriyle yapılan işlemlere ilişkin belgelerin bir örneği de verilir (Bankacılık Kanunu m. 76). Çocuğunuz adına yazılı başvuruda şunları isteyin: hesap hareket dökümü, hesabın açılış sözleşmesi, hesap üzerinde bir askıya alma ya da engel olup olmadığı, bakiye ve hesabın kullanıma kapatılması. Müşteri sırrı niteliğindeki bilgiler, banka tarafından üçüncü kişilerle müşteri talebi olmadan paylaşılamaz (m. 73); yine de savcılık ve mahkeme taleplerinde banka bilgi vermek zorundadır; savcılığa, hâkime ya da mahkemeye istenen bilgi ve belgenin on gün içinde gönderilmesi zorunludur (CMK m. 128/A-7). Hesabı kapattırmadan önce hareket dökümünü almanız, hesabın kullanımını belgelemek için önemlidir. Çocuğunuzun açılış kayıtlarında "veli onayı" gibi belgeler varsa onların örneğini de isteyin.
Sık yapılan hatalar
- Çocuğa "bir daha yapma" deyip konuyu geçiştirmek; hesap hareketleri savcılığa zaten bildirilmiş olabilir.
- Çocuğun ifadesini avukatsız ve hazırlıksız verdirmek.
- Hesapta kalan parayı "temizlemek" için başka hesaba aktarmak; bu ayrı bir suç şüphesi doğurabilir (TCK m. 282).
- Yazışmaları ve dekontları silmek.
- Zararı belgesiz, doğrudan ve gayriresmî yollarla ödemek.
- Çocuğun yaşına bakmadan "cezası olmaz" ya da "mutlaka ceza alır" diye düşünmek; ikisi de yanlıştır.
Bu yazı genel bilgidir; çocuğunuzun dosyası için tüm belgelerle bir avukata başvurmalısınız. Güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: m. 31, 37, 38, 53, 158, 168, 245, 282
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu: m. 15-24
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: m. 128/A, 147, 150, 231
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu: m. 6, 10
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m. 49, 61, 65, 72
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: m. 342, 369
- 5411 sayılı Bankacılık Kanunu: m. 73, 76
- 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu: m. 3, 4
