İdari yargıda taraflar tebliğlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir; süre haklı sebeplerle bir defaya mahsus olmak üzere otuz günü geçmemek üzere uzatılabilir. Süre geçtikten sonra verilen savunmalara veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edilemez (2577 sayılı Kanun m. 16). Yargılama esas olarak yazılıdır; mahkeme delilleri kendiliğinden araştırır ve idare işlem dosyasını mahkemeye göndermek zorundadır.
Bu yazı idare davasında cevap ve savunma sürelerini, ikinci dilekçeleri, işlem dosyasının önemini, mahkemenin resen araştırma yetkisini, bilirkişi, keşif ve delil tespitini, duruşma talebini, kararın verilme sürelerini, ivedi yargılama usulünü, yargılama giderlerini ve hakimin reddi konusunu anlatır.
Bu yazıda
- Cevap ve savunma süreleri, ikinci dilekçeler
- İşlem dosyası ve mahkemenin resen araştırması
- Bilirkişi, keşif ve delillerin tespiti
- Duruşma: talep, davetiye, gelmeme, karar süresi
- Dosyanın karara bağlanma süreleri
- İvedi yargılama usulü
- Danıştay savcısı düşüncesi, yargılama giderleri, hakimin reddi
- Kaynaklar
İdare davaya ne kadar sürede cevap verir?
Taraflar yapılacak tebliğlere karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir. Bu süre haklı sebeplerin bulunması halinde, taraflardan birinin isteği üzerine görevli mahkeme kararıyla otuz günü geçmemek ve bir defaya mahsus olmak üzere uzatılabilir (m. 16). Sürenin geçmesinden sonra yapılan uzatma talepleri kabul edilmez; bu yüzden cevabınızı süre içinde verin.
Davacının ikinci dilekçesi davalıya, davalının ikinci savunması davacıya tebliğ edilir; buna karşı davacı kural olarak cevap veremez. Ancak davalının ikinci savunmasında cevap gerektiren hususlar anlaşılırsa davacıya cevap vermesi için süre verilir (m. 16). Danıştayda ilk derece mahkemesi sıfatıyla görülen davalarda savcının esas hakkındaki yazılı düşüncesi taraflara tebliğ edilir ve taraflar tebliğden itibaren on gün içinde görüşlerini yazılı olarak bildirebilir (m. 16).
İdare işlem dosyasını mahkemeye vermek zorunda mı?
Evet. Davalara ilişkin işlem dosyalarının aslı veya onaylı örneği, idarenin savunması ile birlikte Danıştay veya ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir (m. 16). Dosyadaki belgeler hukuka uygunluk denetimi için temel kaynaktır; karar gerekçesini ve eklerini bu nedenle eksiksiz edinmeniz önemlidir.
Mahkeme delilleri kendiliğinden araştırır mı?
Evet. Mahkemeler bakmakta oldukları davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Belirlenen süre içinde gerekli evrakın gönderilmesini ve bilgilerin verilmesini taraflardan ve ilgili diğer yerlerden isteyebilir; bu kararların süresinde yerine getirilmesi mecburidir (m. 20). Yine de iddianızı ve elinizdeki belgeleri açık biçimde sunmalısınız; resen araştırma ilkesi savunmanızı gereksiz kılmaz.
İdare mahkemenin istediği belgeyi vermezse, taraflardan biri ara kararının icaplarını yerine getirmediğinde bu durumun verilecek karar üzerindeki etkisi mahkemece önceden takdir edilir ve ara kararında ayrıca belirtilir. Devletin güvenliğine ilişkin belgeler istisnadır; ancak verilmeyen belgelere dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez (m. 20).
Bilirkişi, keşif ve delil tespiti
İdari yargıda bilirkişi, keşif ve delillerin tespiti konularında Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır; bilirkişiler bilirkişilik bölge kurullarınca hazırlanan listelerden seçilir (m. 31). Taraflar idari dava açtıktan sonra davaya ilişkin delillerin tespitini ancak davaya bakan Danıştay, idare ve vergi mahkemelerinden isteyebilir. Mahkeme istemi uygun görürse üyelerden birini görevlendirebilir veya tespiti idari ya da adli mercilere yaptırabilir (m. 58).
Duruşma: nasıl istenir, günü ne zaman bildirilir, gelmezsem ne olur?
Duruşma talebi dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir. İptal davalarında ve kanundaki parasal sınırı aşan tam yargı ve vergi davalarında taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır; mahkeme kendiliğinden de duruşma kararı verebilir (m. 17). Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir. Duruşmalar açık yapılır ve taraflara ikişer defa söz verilir (m. 17 ve 18).
Taraflardan yalnız biri gelirse onun açıklamaları dinlenir; hiçbiri gelmezse duruşma açılmaz ve inceleme evrak üzerinde yapılır. İdari yargıda esas olarak yazılı yargılama usulü uygulandığı için yazılı beyanlarınızı eksiksiz vermeniz önemlidir (m. 1 ve 18). Duruşma yapıldıktan sonra en geç onbeş gün içinde karar verilir; ara kararı verilen hallerde bu kararın yerine getirilmesi üzerine dosyalar öncelikle incelenir (m. 19). İstinaf ve temyizde duruşma, tarafların istemine ve ilgili mahkemenin kararına bağlıdır.
Dosya ne kadar sürede karara bağlanır?
Öncelikli veya ivedi işler dışında kalan dosyalar tekemmül ettikleri sıraya göre ve tekemmül tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır (m. 20). Bu süre düzenleyici niteliktedir; süre geçmesi tek başına davayı bitirmez.
İvedi yargılama usulü
İvedi yargılama usulünde savunma süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren on beş gündür; bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on beş gün uzatılabilir. Yedi gün içinde ilk inceleme yapılır ve dilekçe tebliğe çıkarılır. Bu usule tabi davalar, dosyanın tekemmülünden itibaren en geç bir ay içinde karara bağlanır; ara kararı, keşif, bilirkişi incelemesi ya da duruşma gibi işlemler ivedilikle sonuçlandırılır (m. 20/A).
Bu usule tabi davalar şunlardır: ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri, acele kamulaştırma işlemleri, Özelleştirme Yüksek Kurulu kararları, Turizmi Teşvik Kanunu kapsamındaki bazı işlemler, çevresel etki değerlendirmesi sonucu alınan kararlar ve 6306 sayılı Kanun kapsamındaki Cumhurbaşkanı kararları (m. 20/A). İvedi yargılamada üst makamlara başvurmayı düzenleyen 11. madde uygulanmaz ve dava açma süresi otuz gündür.
Yargılama giderlerini kim öder?
Yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiği kararda belirtilir. Adli yardım, teminat ve yargılama giderleri konularında Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır (m. 24 ve 31). Hangi giderin kime yükletileceği somut davanın sonucuna göre mahkemece belirlenir. Adli yardım talebi yargılama giderlerine ilişkin bir usuldür; davanın haklılığı hakkında kesin karar değildir.
Hakime karşı reddi hakim istenebilir mi?
Hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi konularında Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. Tek hakimle görülen davalarda reddi isteği, reddedilen hakimin katılmadığı idare veya vergi mahkemesince incelenir (m. 31 ve 57).
Yargılama sürecini pratikte nasıl takip edersiniz?
İdari yargıda sonuç çoğu zaman evrak üzerinden alındığı için, süreç boyunca üç şeyi düzenli yapmanız gerekir: tebliğ tarihlerini not etmek, her süreyi takvime yazmak ve dosyadaki belgelerin tamamına ulaşmak.
- Tebliğ tarihini yazın. Cevap ve ikinci dilekçe süreleri tebliğ tarihinden işler (m. 16). Elektronik tebligat kayıtlarınızı ve zarfları saklayın.
- İşlem dosyasını okuyun. İdare savunmasıyla birlikte işlem dosyasının aslını veya onaylı örneğini gönderir (m. 16); işlemin dayanağı olan belgeler bu dosyada yer alır. Dosyada olmayan ama sizin elinizde bulunan belgeleri dilekçenizle birlikte sunun.
- Delil ve duruşma taleplerini ilk dilekçede yapın. Duruşma talebi dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir (m. 17); bilirkişi ve keşif talepleriniz için HMK hükümleri uygulanır (m. 31).
- Mahkemenin ara kararlarına dikkat edin. Mahkeme sizden veya idareden belge isterse süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir (m. 20); ara kararına uyulmamasının etkisi ara kararında ayrıca belirtilir.
- Karar süresini bilin ama süreye güvenmeyin. Dosyaların tekemmül tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandırılması öngörülür; ancak sürenin geçmesi tek başına davayı bitirmez (m. 20).
İvedi yargılama konularında sürelerin çok daha kısa olduğunu unutmayın: savunma süresi on beş gün, ilk inceleme yedi gün ve karar süresi bir aydır (m. 20/A). Bu davalarda bir dilekçeyi geciktirmek, genel usuldekinden çok daha ağır sonuç doğurabilir.
Sık yapılan hatalar
- Cevap süresini kaçırıp sonradan ikinci dilekçeyle hak iddia etmek.
- Duruşma talebini dilekçede belirtmemek.
- Yazılı beyanları eksik vermek; yargılama esas olarak yazılıdır.
- İvedi yargılama konularında üst makama başvurarak sürenin durduğunu sanmak.
- Delil tespitini dava açmadan önce idari mahkemeden istemek.
Kaynaklar
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: mevzuat.gov.tr