Vergi borcunuz için hesabınıza e-haciz konulduysa önce haczin dayanağını, borcun dönemini ve tebligat sürecini inceleyin; banka blokesi tek başına borcun doğruluğunu göstermez (6183 sayılı Kanun m. 54, 62, 79). Vergi alacağı tarh zamanaşımı, kamu alacağı ise tahsil zamanaşımı bakımından ayrı sürelere tabidir; her ikisi beş yıldır ancak başlangıç ve kesilme koşulları farklıdır (VUK m. 114; 6183 sayılı Kanun m. 102-103).
Bu yazı kamu alacağının cebren tahsil sürecini, ödeme emrine itirazı, tecil ve taksitlendirmeyi, e-haciz ve haczedilemeyen malları, şirket ortağı ve yöneticisinin sorumluluğunu, tarh ve tahsil zamanaşımını, defter saklama ve fatura düzenleme süreleri gibi temel ödevleri anlatır.
Bu yazıda
- Kamu borcu nasıl cebren tahsil edilir?
- Ödeme emrine itiraz
- Tecil ve taksitlendirme
- E-haciz, banka blokesi ve haczedilemeyen mallar
- Şirket ortağı ve yöneticisinin sorumluluğu
- Tarh zamanaşımı
- Tahsil zamanaşımı: kesilme, durma, terkin
- Vergi ödevleri: fatura, defter saklama, adres bildirimi
- Haciz geldiğinde adım adım
- Kaynaklar
Kamu borcu nasıl cebren tahsil edilir?
Kısa cevap: Ödeme süresi içinde ödenmeyen kamu alacağı tahsil dairesince cebren tahsil edilir; kamu alacaklarının tahsilinde genel icradan ayrı, özel bir usul uygulanır.
Cebren tahsil, teminatın paraya çevrilmesi veya kefilin takibi, borçlunun borcuna yetecek miktardaki mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi ve gerekli şartlar varsa iflasın istenmesi yoluyla yapılır (6183 sayılı Kanun m. 54). Borcun 6183 kapsamında olup olmadığını ve yetkili merciyi belirlemek için belgeyi dikkatle incelemeniz gerekir. Haciz, borçlunun mal bildiriminde gösterilen veya tahsil dairesince belirlenen menkul ve gayrimenkullerinden, alacak ve haklarından borca yetecek miktar üzerinden yapılır (m. 62). Haciz tutarıyla güncel borcun birebir aynı olmayabileceğini de bilin: faiz, ödeme ve birden fazla kayıt fark yaratabilir; bu yüzden banka blokesini tahsilat kaydıyla karşılaştırmak gerekir.
Ödeme emrine itiraz
Kendisine ödeme emri tebliğ olunan kişi, borcunun olmadığı, kısmen ödediği veya zamanaşımına uğradığı yönünde tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde itiraz edebilir. Borcun bir kısmına itiraz ediliyorsa o kısmın cihetini ve miktarını açıkça göstermek gerekir; aksi halde itiraz edilmemiş sayılır (m. 58). Ödeme emri aşamasındaki başvuru nedenleri sınırlıdır; tarh aşamasıyla tahsil aşamasını karıştırmayın. Tarhiyata itirazlar ihbarname üzerinden vergi mahkemesi yoluyla yapılır; bu ayrımı vergi ihbarnamesi ve ödeme emri yazısında anlattık.
Tecil ve taksitlendirme
Kamu borcunun vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması ya da haczedilmiş malların paraya çevrilmesi borçluyu çok zor duruma düşürecekse, borçlu tarafından yazıyla istenmiş ve teminat gösterilmiş olmak şartıyla, alacaklı kamu idaresince alacak yetmiş iki ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil edilebilir (m. 48). Kanunda belirli tutara kadar teminat aranmaması gibi hükümler vardır; güncel sınırları resmî kaynaktan kontrol edin. Tecil başvurusu ile tecilin kabulü ve uygulanması farklı şeylerdir; kararın kapsamını öğrenmeden takibin durduğunu varsaymayın. Mali durum, teminat ve ödeme planı birlikte incelenir.
E-haciz, banka blokesi ve haczedilemeyen mallar
Kısa cevap: Banka hesabına konulan haciz, tahsil dairesinin banka şubelerine tebliğ ettiği haciz bildirisiyle yapılır; haczedilemeyecek mal ve gelirler kanunda sayılmıştır.
Maaş, ücret, kira gibi hak ve alacakların haczi, borçlu veya alacak ve hakları ödemesi gereken kişi ve kurumlara haciz bildirisinin tebliği suretiyle yapılır; haciz bildirileri bankaların şubelerine doğrudan veya tahsil dairesi aracılığıyla, bazı alacaklar için genel müdürlüklerine tebliğ edilebilir ve elektronik ortamda da yapılabilir (m. 79). Haciz bildirisi tebliğ edilen üçüncü şahıs borcu olmadığı gibi bir iddiada ise bunu bildirimin tebliğinden itibaren yedi gün içinde tahsil dairesine yazılı olarak bildirmek zorundadır. Hesabınızdaki blokeyi ödeme sonrasında da kontrol edin: ödemenin sisteme yansıması ile haczin kaldırılması farklı zamanlarda olabilir; borç kaydı kapandıysa ilgili kayıtların güncellendiğini doğrulayın.
Kamu borçlarında haczedilmezlik tamamen devre dışı değildir. Kanun, borçlunun şahsı ve mesleği için gerekli elbise ve eşyasını, borçlu ve ailesine gerekli yatak takımlarını, vazgeçilmesi mümkün olmayan mutfak takımı ve pek lüzumlu ev eşyasını, çiftçinin geçimi için zorunlu araziyi ve araçları gibi birçok malı haczedilemez saymıştır (m. 70-71). İddianızı malın türünü ve kullanımını gösteren belgelerle açıklayın.
Haciz bildirisine ilişkin ayrıntı için haciz ihbarnamesi makalemize ve kamu alacağına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararları yazımıza bakabilirsiniz.
Şirket ortağı ve yöneticisinin sorumluluğu
Kısa cevap: Şirketin vergi borcu ortaklara her durumda geçmez; şirket türü, ortaklık dönemi ve kanuni temsilcilik sıfatına göre farklı kurallar uygulanır.
- Limited şirket ortağı: Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan kamu alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur. Payını devreden ve devralan, devir öncesine ait alacaklardan müteselsilen sorumlu tutulur (m. 35).
- Kanuni temsilci: Tüzel kişilerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen alacaklar kanuni temsilcilerin şahsi mal varlıklarından tahsil edilir; bu sorumluluk temsil dönemine ve borç türüne göre incelenir (m. 35 mükerrer).
- Vergi ödevleri açısından: Tüzel kişilerin ödevleri kanuni temsilcilerince yerine getirilir; ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden mükellefin varlığından alınamayan vergi ve buna bağlı alacaklar, ödevleri yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır (VUK m. 10).
Yani ortaklık ile yönetim imzasını ayırın; borcun hangi döneme ait olduğunu ve tahsil aşamasında hangi sorumluluğun ileri sürüldüğünü belirleyin. Pay, devir ve tahsil koşullarını ayrı ayrı incelemek gerekir; sıfat tek başına tüm borcu belirlemez.
Tarh zamanaşımı
Kısa cevap: Vergi alacağının doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından başlayarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar.
Süre tarihin değil, takvim yılının başından hesaplanır. Vergi dairesince matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması zamanaşımını durdurur; duran süre komisyon kararının vergi dairesine tevdiini izleyen günden itibaren kaldığı yerden işler, ancak işlemeyen süre her halde bir yıldan fazla olamaz. Şarta bağlı istisna veya muafiyet şartları ihlal edilmişse zamanaşımı, ihlal tarihini izleyen takvim yılı başından başlar. Damga vergisine tabi olup vergisi ve cezası zamanaşımına uğrayan evrakın hükmünden sonradan yararlanılırsa vergi alacağı yeniden doğar (VUK m. 114). Mücbir sebep sürdüğü sürece süreler işlemez ve tarh zamanaşımı işlemeyen süreler kadar uzar (VUK m. 15). Zamanaşımı, süre geçmesiyle vergi alacağının kalkmasıdır ve mükellefin başvurusu olup olmadığına bakılmaksızın hüküm ifade eder; yine de ödeme emrine itirazda zamanaşımını ileri sürebilirsiniz (VUK m. 113).
Tahsil zamanaşımı: kesilme, durma, terkin
Kamu alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar; zamanaşımından sonra borçlunun isteyerek yaptığı ödemeler kabul edilir (m. 102). Ödeme, haciz uygulaması, cebren tahsil ve takip sonucunda yapılan tahsilat, ödeme emrinin tebliği, mal bildirimi ve alacağın teminata bağlanması gibi işlemler tahsil zamanaşımını keser; kesilen zamanaşımı yeniden başlar (m. 103). Borçlunun yabancı memlekette bulunması, hileli iflas etmesi veya terekesinin tasfiyesi dolayısıyla hakkında takibat yapılmasına imkân yoksa, bu hallerin devamı süresince tahsil zamanaşımı işlemez (m. 104). Dolayısıyla tarh zamanaşımı ile tahsil zamanaşımını tek bir takvimle hesaplamayın. Takip sonunda tahsili imkânsız veya giderleri alacaktan fazla olan, kanundaki sınırı aşmayan alacaklar ise terkin yetkisi olanlarca zamanaşımı beklenmeksizin terkin edilebilir; sınır tutarı değiştiği için güncel tutarı resmî kaynaktan kontrol edin (m. 106). Zamanaşımına uğradığını düşündüğünüz borç için ödeme emri gelirse itiraz süresini kaçırmayın.
Vergi ödevleri: fatura, defter saklama, adres bildirimi
- Fatura: Malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir; Hazine ve Maliye Bakanlığı bu süreyi kısaltabilir veya faturanın anında düzenlenmesini zorunlu kılabilir (VUK m. 231).
- Defter ve belge saklama: Defter tutmak zorunda olanlar defterleri ve belgeleri ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklar; defter tutmayanlar da fatura, gider pusulası ve müstahsil makbuzlarını aynı süreyle saklar (VUK m. 253-254).
- Adres ve işyeri değişikliği: Bilinen iş yeri adresini değiştiren mükellefler yeni adreslerini vergi dairesine bildirmek zorundadır (VUK m. 157-159).
Haciz geldiğinde adım adım
- Haciz bildirisini, ödeme emrini ve önceki ihbarnameyi bulun; vergi türü, dönem ve belge numarasını eşleştirin.
- Borç kaydını ve hesap hareketlerini karşılaştırın; haciz tutarındaki farkı faiz ve ödemelerle açıklayın.
- Ödeme emrine itiraz süresinin tebliğden itibaren işlediğini unutmayın.
- Gerekirse tecil veya taksitlendirme başvurusunu yazılı yapın.
- Zamanaşımı, kısmi ödeme veya borcun olmadığı iddiası varsa belgeleriyle ileri sürün.
- Borç ödendikten sonra haczin kaldırıldığını bankadan ve tahsil dairesinden teyit edin.