Hesabınızdaki paraya elkonulduysa, elkoyma kararına karşı kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçeyle itiraz edebilirsiniz (CMK m.268). Soruşturma aşamasında kararı genellikle sulh ceza hâkimliği verir; itirazı ise kanunda gösterilen bir sonraki sulh ceza hâkimliği inceler. Zilyedliğinizde bulunan malvarlığı değerlerine elkonulan kişi olarak ayrıca hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini de isteyebilirsiniz (CMK m.127/4).
Bu yazı, hesaba elkoymanın hangi şartlarda yapıldığını, CMK m.128 ile m.128/A arasındaki farkı, itiraz dilekçesinin nasıl hazırlanacağını ve itiraz sonrasındaki süreci anlatır.
Bu yazıda
- Hesaba elkoyma hangi şartlarda yapılır? (CMK m.128)
- 48 saatlik askıya alma ve elkoyma (CMK m.128/A)
- Elkoymaya kim, nasıl itiraz eder?
- İtiraz dilekçesine hangi belgeler eklenir?
- İtirazı kim inceler, süreç nasıl işler?
- İtiraz paranın serbest kalmasını sağlar mı?
- Paranın iadesi: CMK m.131
- Sık yapılan hatalar
- Sık sorulan sorular
- Kaynaklar
Hesaba elkoyma hangi şartlarda yapılır? (CMK m.128)
Kısa cevap: soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi varsa, şüpheli veya sanığa ait banka hesabına elkonulabilir. Banka veya diğer mali kurumlardaki her türlü hesap bu maddenin sayılan unsurları arasındadır (CMK m.128/1-c).
Madde yalnızca şüpheli veya sanığın hesaplarını değil, somut olarak belirlenen malvarlığı değerlerinin şüpheli veya sanıktan başka bir kişinin zilyetliğinde bulunması hâlinde de elkoymaya izin verir. Dolandırıcılık (TCK m.157, 158) gibi sayılan suçlar bu kapsama girer (CMK m.128/2-a). Bu yüzden suça katılmamış, yalnızca hesabından para geçen kişi de elkoymayla karşılaşabilir.
Elkoyma kararı alınabilmesi için ilgisine göre Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Sermaye Piyasası Kurulu, Mali Suçları Araştırma Kurulu gibi kurumlardan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır. Bu rapor en geç üç ay içinde hazırlanır; özel sebepler zorunlu kıldığında bu süre talep üzerine iki ay daha uzatılabilir (CMK m.128/1).
Banka hesabına elkoyma kararı, teknik iletişim araçlarıyla ilgili bankaya derhâl bildirilerek icra edilir ve ayrıca tebliğ edilir. Elkoyma kararı alındıktan sonra hesaplar üzerinde yapılan bu kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir (CMK m.128/5). Karar vermeye ancak hâkim yetkilidir (CMK m.128/9).
48 saatlik askıya alma ve elkoyma (CMK m.128/A)
Kısa cevap: bilişim yoluyla işlenen belirli suçlarda banka kendi kararıyla hesabı kırksekiz saate kadar askıya alabilir; bu süre içinde suça konu menfaate elkonulabilir.
CMK m.128/A, nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçlarının işlendiği hususunda makul şüphe aranan bir düzenlemedir. Askıya alınan hesapta bulunan suça konu menfaate hâkim kararı üzerine ya da gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle elkonulabilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur; hâkim kararını elkoymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar, aksi hâlde elkoyma kendiliğinden kalkar. Bu elkoymada CMK m.128'deki rapor alma şartı aranmaz (CMK m.128/A-4).
Hesap sahibi, askıya alma işleminin kaldırılması için Cumhuriyet başsavcılığına başvurabilir; savcı başvuru hakkında yirmidört saat içinde karar verir (CMK m.128/A-2). Askıya alma sürecini ayrıntısıyla ele alan yazımızda bu hakkı daha geniş inceledik.
Elkoymaya kim, nasıl itiraz eder?
Kısa cevap: elkoyma kararına itiraz hakkı kanunun genel itiraz kurallarına dayanır. Hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir (CMK m.267). İtiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır (CMK m.268/1).
Adım adım:
- Kararı öğrenin. Elkoyma kararının tarihini, hangi sulh ceza hâkimliğince verildiğini ve karar numarasını öğrenin. Bankadan gelen bildirimde bu bilgiler yoksa soruşturma yürüten başsavcılıktan karar örneğini isteyin.
- Süreyi başlatın. İki haftalık süre, kararı öğrendiğiniz günden başlar. Karar tebliğ edilmişse tebliğ tarihine bakın; tebligat yoksa bankadan öğrendiğiniz tarihi belgeleyin.
- Dilekçe yazın. Dilekçeyi elkoyma kararını veren sulh ceza hâkimliğine hitaben hazırlayın; itiraz üzerine karar verecek merciin farklı olması, dilekçeyi karar veren hâkimliğe vermenizi engellemez. Hâkimlik ya itirazı yerinde görürse kararını düzeltir ya da en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (CMK m.268/2).
- Belgelerinizi ekleyin. Aşağıdaki bölümdeki listeyi kullanın.
- Dilekçenin bir kopyasını saklayın. Havale numarası, teslim tarihi ve kaşeli nüshayı muhafaza edin.
Ayrıca, zilyedliğinizde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kimse olarak hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilirsiniz (CMK m.127/4). Bu, itiraz süresine bağlı olmayan ek bir imkândır; ancak itiraz süresini kaçırmamak daha güvenlidir.
İtiraz dilekçesine hangi belgeler eklenir?
Kısa cevap: elkonulan paranın suçla ilgisinin bulunmadığını, meşru kaynaktan geldiğini ve başkasına ait olmadığını gösteren her belge.
- Elkoyma kararının veya banka bildiriminin örneği,
- Kimlik fotokopisi ve hesap bilgileri (IBAN, banka, şube),
- Hesap ekstresi veya hesap hareketleri,
- Paranın kaynağını gösteren belgeler: maaş bordrosu, satış sözleşmesi, fatura, kira makbuzu, borç senedi, ödeme dekontu,
- Hesaba para yatıranla ilişkinizi gösteren yazışmalar, ilan veya sipariş kayıtları,
- Hesabın izniniz dışında kullanıldığını gösteren belgeler (bankaya yaptığınız bildirim, kolluk veya savcılık başvuru kayıtları),
- Varsa vekâletname.
Dilekçenizde şu noktalara değinin: paranın kaynağı, hesapta bulunan miktarın elkonulan suça konu menfaat olmadığı, tüm hesaba elkonulmasının gereğinden fazla olduğu ve hesaptan kısmen serbest bırakma talebiniz.
İtirazı kim inceler, süreç nasıl işler?
Kısa cevap: sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazı, kanunda gösterilen bir başka sulh ceza hâkimliği inceler.
CMK m.268/3-a'ya göre sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazların incelenmesi, o yerde birden fazla sulh ceza hâkimliğinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen hâkimliğe aittir; son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimlik yetkilidir. Ağır ceza mahkemesinin bulunmadığı yerlerde tek sulh ceza hâkimliği varsa, yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliği incelemeyi yapar.
İnceleme süreci:
- İtirazı inceleyen merci, yazılı cevap verebilmesi için itirazı Cumhuriyet savcısına ve karşı tarafa bildirebilir; inceleme ve araştırma yapabilir (CMK m.270).
- İtiraz hakkında kural olarak duruşma yapılmaksızın karar verilir; gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir (CMK m.271/1).
- İtiraz yerinde görülürse merci, aynı zamanda itiraz konusu hakkında da karar verir. Karar mümkün olan en kısa sürede verilir (CMK m.271/2-3).
- Merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir (CMK m.271/4).
İtiraz paranın serbest kalmasını sağlar mı?
Kısa cevap: kendiliğinden sağlamaz. İtiraz, kararın yerine getirilmesinin geri bırakılması sonucunu doğurmaz; ancak kararına itiraz edilen makam veya kararı inceleyecek merci, geri bırakılmasına karar verebilir (CMK m.269). Bu yüzden dilekçenizde ayrıca yerine getirmenin durdurulmasını talep edin.
Paranın iadesi: CMK m.131
İtiraz dışında bir başka yol da iade talebidir. CMK m.131/1'e göre elkonulmuş eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması hâlinde, resen veya istem üzerine geri verilmesine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme karar verir. İstemin reddi kararlarına itiraz edilebilir.
Elkonulan değer suçtan zarar gören mağdura aitse ve delil olarak artık ihtiyaç bulunmuyorsa sahibine iade edilir (CMK m.131/2 ve m.128/A-5). Bu nedenle hesabınızdaki para bir mağdurun parasıysa, itirazla paranın size dönmesi beklenemez; para mağdura gider. Asıl hedefiniz, kendi meşru paranızın serbest bırakılması ve sizin hakkınızda suç isnadının düşmesi olmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- İki haftalık süreyi kaçırmak. Süre kararı öğrendiğiniz günden başlar.
- Dilekçeyi yanlış yere vermek. Dilekçe kararı veren mercie verilir.
- Belgesiz itiraz etmek. “Bu para benim” demek yetmez; kaynağı belgelemeniz gerekir.
- Elkoyma sonrasında parayı başka hesaba aktarmaya çalışmak. Kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir; CMK m.128/8'de bu aykırılıklar için TCK m.289'a gönderme yapılır.
- Soruşturma dosyasını takip etmemek. Karar tebligatını kaçırmak süreyi etkileyebilir.
- Yalnızca itiraza güvenip savcılık ifadesine hazırlanmamak.
Bu yazı genel bilgidir. Elkoyma kararının tarihi, hangi hâkimlikçe verildiği ve soruşturmadaki sıfatınız sonucu değiştirir; itiraz dilekçenizi hazırlamadan önce bir avukata başvurmanız yararlı olur.
