Aldığın altın, söz verilen ayar ve gramı taşımıyorsa bu, hukuken ayıplı maldır. Kuyumcudan faturayla aldıysan sözleşmeden dönüp bedeli geri isteyebilir, ayıp oranında indirim ya da ayıpsız bir benzeriyle değiştirme talep edebilirsin. Ayıbı fark ettiğinde vakit kaybetmeden satıcıya yazılı bildirmen gerekir.
Ne oldu, neden gündemde?
Ankara Kuyumcular Odası, yalnızca Darphanenin basma yetkisi olduğunu hatırlatarak resmî olmayan atölyelerde basılan "ikinci baskı" altınlara karşı uyardı. Habere göre bu paralar ilk bakışta gerçeğine benziyor ama ayarı ve gramı eksik olabiliyor; sorun çoğunlukla altını bozdurmaya gittiğinde ortaya çıkıyor. Oda, düğün hediyesi ve birikim amacıyla alınan altınların özellikle hedef alındığını söylüyor. Oda başkanı, farkın uzman gözüyle anlaşılabildiğini, sıradan alıcının görmesinin zor olduğunu belirtiyor.
Hakların neler?
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, teslim anında kararlaştırılan özelliklere ya da objektif olarak olması gereken niteliklere uymayan malı ayıplı sayar. Ayarı veya ağırlığı eksik altın bu tanıma girer. Ayıp anlaşıldığında dört seçimlik hakkın vardır: malı geri verip sözleşmeden dönmek, malı alıkoyup ayıp oranında indirim istemek, onarım istemek ya da ayıpsız bir benzeriyle değiştirme istemek. Altında onarım anlamlı olmayacağından uygulamada genellikle dönme, indirim ya da değiştirme öne çıkar. Satıcı, tercih ettiğin talebi yerine getirmekle yükümlüdür; dönme veya indirimde ödediğin bedel derhâl iade edilir. İstersen bu haklardan biriyle birlikte tazminat da talep edebilirsin.
Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir ve ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıdadır. Ayıplı maldan sorumluluk için zamanaşımı, teslim tarihinden itibaren iki yıldır; ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse bu süre uygulanmaz. Türk Borçlar Kanunu da satıcıyı, bildirdiği nitelikler malda yoksa sorumlu tutar ve satıcı bu ayıpları bilmese bile sorumludur.
Adım adım ne yapmalısın?
- Belgeleri topla: fatura, fiş, kuyumcunun verdiği gram ve ayar bilgisi, varsa ambalaj ve sertifika.
- Ayarı ve ağırlığı belgelendir: bağımsız bir kuyumcuda ya da ilgili kuyumcular odasında ölçtür, yazılı sonuç al.
- Satıcıya yazılı bildir: noter, e-posta ya da kayıt altına alınabilen başka bir yolla ayıbı ve hangi hakkını seçtiğini yaz. Türk Borçlar Kanunu, ayıbı uygun bir süre içinde bildirmeyi ister; geç kalma.
- Cevap yoksa başvur: uyuşmazlığın parasal değeri tüketici hakem heyetinin sınırının altındaysa heyete, üstündeyse tüketici mahkemesine gidebilirsin. Güncel parasal sınırı resmî kaynaktan kontrol et.
Sık yapılan hatalar
- Faturasız alışveriş yapmak. Belge yoksa ispat zorlaşır.
- Altını bozdurduktan sonra şikâyet etmek. Ürün elinden çıkmışsa ayıbı kanıtlamak güçleşir.
- Sadece sosyal medyada şikâyet edip yazılı bildirim yapmamak.
- Cayma hakkına güvenmek. Fiyatı piyasa dalgalanmasına bağlı altın gibi mallar için, internetten alışverişte bile cayma hakkı yönetmelikte istisnadır. Ama bu, ayıp haklarını ortadan kaldırmaz; ayıplı mal hakların ayrıca geçerlidir.
Dolandırıcılık şüphesi varsa
Satıcı bilerek sahte ya da eksik ayarlı altın sattıysa bu durum yalnızca bir tüketici uyuşmazlığı olmayabilir. Savcılığa suç duyurusunda da bulunabilirsin. Bunu yaparken elindeki tüm belgeleri ve ölçüm raporunu eklemek işini kolaylaştırır.
Satıcı ne yapabilir, ne yapamaz?
Satıcı, tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmek zorundadır; "kuyumcular arasında böyle olur" ya da "bozdurunca fark çıkar" gibi sözler seni bağlamaz. Hakkını kullandığında ödediğin bedelin tamamı derhâl iade edilmelidir. Satıcı, malın kendisine ulaşmadığını ya da farkın senden kaynaklandığını ileri sürerse bunu kanıtlaması gerekir; özellikle ilk altı ay içinde bu yük satıcıdadır. Bu yüzden altını kutusunda, kapalı ve belgeleriyle saklamak işini kolaylaştırır.
Alırken nelere dikkat etmeli?
Oda, tanınmış ve yerleşik kuyumculardan alışveriş yapmayı, resmî ambalajı ve güvenlik özelliklerini kontrol etmeyi, ağırlık ve ayarı açıkça gösteren resmî bir belge almayı öneriyor. Düğünde takılan altınları da bozdurmadan önce bir kuyumcuya kontrol ettirmek, geç kalmadan ayıbı fark etmeni sağlayabilir.
Hatırlatma
Altın gibi değerli bir malda en büyük risk, sorunun yıllar sonra bozdururken ortaya çıkmasıdır. Bu yüzden alışverişte belge düzeni kurmak, ayıp çıktığında hakkını ispatlamanı kolaylaştırır. Faturayı, gram ve ayar bilgisini, varsa ambalajı bir arada tut; özellikle düğün gibi toplu alışverişlerde her ürün için ayrı kayıt oluştur.
Bu yazı genel bilgi içindir; somut dosyanın ayrıntıları sonucu değiştirebilir.