Aile ikamet izni, her defasında üç yılı aşmayacak şekilde verilir ve hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz (YUKK m. 34); kısa dönem izin kural olarak en fazla ikişer yıllık sürelerle verilir (m. 31); uzun dönem ikamet için kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak aranır (m. 42). Boşanma her durumda aynı sonucu doğurmaz: Türk vatandaşıyla evli yabancıya en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir (m. 34).
Bu yazı, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'ndaki dört izin türünü ayrı ayrı anlatır: aile ikamet izni, kısa dönem ikamet izni, öğrenci ikamet izni ve uzun dönem ikamet izni. Her biri için şartları, süreleri, iptal hâllerini ve çalışma hakkını açıklar.
Bu yazıda
- Aile ikamet izni: kimlere, ne kadar süreyle
- Destekleyicide ve başvurucuda aranan şartlar
- Boşanma, destekleyicinin ölümü ve çocukların durumu
- Anlaşmalı evlilik denetimi ve iptal sebepleri
- Aile izni ve çalışma hakkı
- Kısa dönem ikamet izni
- Öğrenci ikamet izni
- Uzun dönem ikamet izni
- Kaynaklar
Aile ikamet izni kimlere verilir?
Türk vatandaşlarının, ikamet izni olan yabancıların, mültecilerin ve ikincil koruma statüsü sahiplerinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilebilir. İzin her defasında üç yılı aşmayacak şekilde verilir; destekleyicinin izni kısaysa aile izni de o süreyle sınırlı kalır. Vatandaşı olduğu ülkenin hukukuna göre birden fazla eşle evlilik varsa eşlerden yalnızca birine aile ikamet izni verilir; diğer eşlerden olan çocuklara ise verilebilir (YUKK m. 34).
Çocuklar için, Türkiye dışında varsa ortak velayeti bulunan anne veya babanın muvafakati aranır; yurt dışındaki ebeveynden alınacak muvafakat belgesini önceden hazırlamanız yararlı olur. Aile ikamet izni on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar. En az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olanlardan on sekiz yaşını tamamlayanlar talep ederse izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir (YUKK m. 34).
Destekleyicide ve başvurucuda aranan şartlar
Destekleyicinin yeterli aylık geliri, ailenin nüfusuna uygun barınması ve tüm aileyi kapsayan sağlık sigortası olmalıdır. Ayrıca başvuru tarihi itibarıyla beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olması, Türkiye'de en az bir yıldır ikamet izniyle kalması ve adres kayıt sisteminde kaydı bulunması gerekir (YUKK m. 35). Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar, bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni ya da çalışma izni bulunanlar hakkında, destekleyicinin en az bir yıldır ikamet izniyle kalma şartı uygulanmaz. Mülteciler ve ikincil koruma statüsü sahiplerinde bu şartlar aranmayabilir; bu bir yetkidir, somut başvuruda idare değerlendirir (m. 35).
Başvuran yabancıdan ise aile bağını gösteren belgeleri ibraz etmesi, birlikte yaşadığını veya yaşama niyeti taşıdığını ortaya koyması, evliliği izin almak amacıyla yapmamış olması, eşlerin her birinin on sekiz yaşını doldurmuş olması ve kabul edilemeyen yolcu kapsamına girmemesi istenir (YUKK m. 35).
Boşanma, destekleyicinin ölümü ve çocuklar
Aile ikamet izninizin boşanmayla sona erip ermeyeceği evliliğin ve mevcut iznin koşullarına bağlıdır. Boşanma kararını, izin süresini ve varsa şiddetle ilgili kayıtları birlikte inceletin; her boşanmada aynı sonucun doğduğunu varsaymayın. Kanundaki kural şöyledir: Türk vatandaşıyla evli yabancıya, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir. Aile içi şiddet mağduru olduğu ilgili mahkeme kararıyla sabitse üç yıllık süre şartı aranmaz. Destekleyicinin ölümü hâlinde de bu kişiye bağlı aile izniyle kalanlara süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir (YUKK m. 34). Aile ikamet izni alma şartları ortadan kalktıktan sonra kısa dönem iznin verilmemesi, aile ikamet izninin verilmemesi veya iptali sebeplerindendir (m. 36).
Anlaşmalı evlilik denetimi ve iptal sebepleri
Makul şüphe varsa valilikler, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığını araştırır. Bu amaçla yapıldığı tespit edilirse izin verilmez, verilmişse iptal edilir. İzin verildikten sonra da evliliğin anlaşmalı olup olmadığı konusunda denetim yapılabilir; anlaşmalı evlilik yoluyla alınıp sonradan iptal edilen izinler ikamet izin sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (YUKK m. 37).
Aile ikamet izni; destekleyiciye veya başvurana ilişkin şartların karşılanmaması ya da ortadan kalkması, şartlar bittikten sonra kısa dönem iznin verilmemesi, geçerli sınır dışı veya giriş yasağı kararı bulunması ve iznin amacı dışında kullanılması hâllerinde verilmez, verilmişse iptal edilir, süresi bitenler uzatılmaz (YUKK m. 36).
Aile ikamet izni çalışma hakkı verir mi?
Hayır. Mülteci veya ikincil koruma statüsü dışında, yabancının herhangi bir nedenle ikamet izni olması ona çalışma hakkı vermez; aile izniyle çalışmak istiyorsanız ayrıca çalışma izni almalısınız (6735 sayılı Kanun m. 12).
Kısa dönem ikamet izni
Kısa dönem ikamet izni kanunda sayılan amaçlarla verilir. Bunlar arasında bilimsel araştırma, Türkiye'de taşınmaz sahibi olma, ticari bağlantı veya iş kurma, hizmet içi eğitim, turizm, tedavi, adli veya idari makam talebi, aile izninden geçiş, Türkçe kursu, kamu kurumları aracılığıyla eğitim ve yükseköğrenimini Türkiye'de tamamlayanların mezuniyetten sonraki başvurusu sayılabilir. Tedavi için gelen yabancıya kamu sağlığına tehdit olarak nitelendirilen hastalıklardan birini taşımamak kaydıyla izin verilebilir (YUKK m. 31). Taşınmaz sahipliği için taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir; güncel şartı resmî kaynaktan kontrol edin.
Süreler şöyledir: Yatırımcılar ile KKTC vatandaşları hariç her defasında en fazla ikişer yıl; yatırımcı ve KKTC vatandaşları için beşer yıl. Türkçe kursu için en fazla iki defa verilir. Mezuniyet tarihinden itibaren altı ay içinde müracaat edenlere bir defaya mahsus en fazla bir yıl süreli izin verilebilir (YUKK m. 31). Şartlar arasında kanundaki gerekçelerden birini ileri sürüp belge sunmak, kabul edilemeyen yolcu kapsamına girmemek, sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma, istenirse adli sicil belgesi ve kalınacak adresin bildirilmesi vardır (m. 32). İzin şartlardan birinin yerine getirilmemesi, amaç dışı kullanım ya da geçerli sınır dışı veya giriş yasağı kararı hâllerinde iptal edilir (m. 33). Kısa dönem iznin reddi veya iptaline karşı açılan davada duruşma mahkemenin takdirine bağlıdır; davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa süre iki ay olarak uygulanır, bu yüzden dava dilekçesinde güncel adresinizi yazın (m. 31).
Öğrenci ikamet izni
Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni verilir. Kamu kurumları aracılığıyla gelenlere öğrenim süresince de verilebilir. İlk ve orta dereceli öğrenim görecek, bakımı ve masrafları gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen yabancılara, velilerinin muvafakatiyle birer yıllık sürelerle verilebilir ve uzatılabilir. Öğrenci izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda hak sağlamaz (YUKK m. 38). Şartlar ortadan kalkarsa, öğrenimin sürdürülemeyeceği anlaşılırsa, amaç dışı kullanılırsa veya geçerli sınır dışı ya da giriş yasağı kararı varsa izin iptal edilir veya uzatılmaz (m. 40). Örgün öğrenim gören öğrenciler çalışma izni almak kaydıyla çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar (m. 41).
Uzun dönem ikamet izni
Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış veya Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara süresiz ikamet izni verilir. Bunun için ayrıca son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni ya da güvenliği açısından tehdit oluşturmamak gerekir (YUKK m. 42 ve m. 43). Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara uzun dönem izne geçiş hakkı tanınmaz (m. 42). Uzun dönem izin sahibi, askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali ile özel kanunlardaki düzenlemeler hariç Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır; sosyal güvenlikteki kazanılmış haklar saklıdır (m. 44). Yabancı kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturursa ya da zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında bulunursa uzun dönem izin iptal edilir (m. 45). Kesintisiz ikamet hesabında öğrenci izinlerinin yarısının sayıldığını da unutmayın (m. 28).
Sık yapılan hatalar
- Aile iznini çalışma hakkı sanmak.
- Yurt dışındaki ebeveynin muvafakat belgesini önceden hazırlamamak.
- Boşanma kararından sonra izin türüne geçiş için süreyi kaçırmak.
- Öğrenci izninin aile üyelerine hak doğurduğunu varsaymak.
- Uzun yurt dışı kalışının kesintisiz ikamet sürelerini bozacağını hesaba katmamak.