Uluslararası koruma başvurusu ikamet izni başvurusu değildir; zulüm veya ciddi zarar korkusuna dayanan, ayrı bir statü belirleme sürecidir (6458 sayılı Kanun m. 61-65). Başvurular kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır (m. 78); olumsuz kararlara tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir (m. 80). Bazı kararlarda ise doğrudan idare mahkemesine gidilir ve süre on beş gündür. Hangi türde karar aldığınızı bilmeniz bu yüzden hayati önemdedir.
Bu yazı mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma farkını, başvurunun nereye ve nasıl yapıldığını, mülakat ve karar süreçlerini, hızlandırılmış değerlendirmeyi, ret kararlarına karşı itiraz ve dava yollarını anlatır.
Bu yazıda
- Koruma başvurusu ile ikamet izni farkı
- Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma
- Hariç tutulma hâlleri
- Başvuru nereye yapılır?
- Kayıt, kimlik, tercüman ve ikamet yükümlülüğü
- Kabul edilemez başvuru ve mülakat
- Karar süresi ve hızlandırılmış değerlendirme
- Ret kararlarında hangi karar incelenmeli ve nasıl itiraz edilir?
- Avukat ve adli yardım
- Kaynaklar
Koruma başvurusu ile ikamet izni farkı
Turistik veya çalışma amaçlı ikamet izni ile uluslararası koruma farklı amaçlara ve farklı koşullara tabidir. Koruma, geri gönderilirseniz karşılaşacağınız riske dayanır. Bu riski turistik kalışı uzatma gerekçesiyle karıştırmayın. Geri göndermeme ilkesi kapsamında işkence, insanlık dışı muamele veya hayat ve özgürlük tehdidi gibi riskler değerlendirilir (m. 4); bu riski somut belgelerle açıklamak gerekir. Koruma talebini anlatırken kişisel olaylarınız ile dönüş ülkesindeki riskin bağlantısını göstermeniz, genel korkuyu bireysel olgulardan ayırmanız önemlidir (m. 61-63 ve 78).
Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma
Avrupa ülkelerindeki olaylar nedeniyle zulüm korkusu yaşayana mülteci, Avrupa dışındaki olaylar nedeniyle yaşayana şartlı mülteci statüsü verilir. Bunlara girmeyen ama geri gönderilirse ciddi zarar riski taşıyanlara ikincil koruma verilir (m. 61-63). Şartlı mültecinin, üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de kalmasına izin verilir (m. 62).
İkincil koruma; geri gönderildiğinde ölüm cezasına mahkûm olacak, işkenceye veya insanlık dışı muameleye maruz kalacak ya da silahlı çatışma nedeniyle ayrım gözetmeyen şiddet sebebiyle şahsına yönelik ciddi tehditle karşılaşacak kişilere verilir (m. 63). Geçici koruma ile şartlı mülteci statüsü de aynı şey değildir; farklı koruma düzenleridir ve kimlik belgenizin türünü ve kayıt statünüzü doğru belirlemeniz gerekir (m. 62 ve 91).
Hariç tutulma hâlleri
Başka bir Birleşmiş Milletler organından hâlen koruma görüyorsanız, ikamet ettiğiniz ülkede o ülke vatandaşlarının haklarına sahipseniz veya Sözleşmenin sayılan ağır fiillerinden suçlu olduğunuza dair ciddi kanaat varsa uluslararası korumadan hariç tutulursunuz (m. 64).
Başvuru nereye yapılır?
Başvurular valiliklere bizzat yapılır. Ülke içinde veya sınır kapılarında kolluk birimlerine yapılan başvurular derhâl valiliğe bildirilir ve başvuru işlemlerini valilik yürütür. Her yabancı kendi adına başvuru yapabilir. Başvuru sahibi, başvuruları aynı gerekçeye dayanan ve kendisiyle birlikte gelen aile üyeleri adına da başvuru yapabilir; bu durumda ergin aile üyelerinin kendi adlarına başvuruda bulunulmasına yönelik muvafakati alınır (m. 65).
Türkiye'ye yasa dışı girdiyseniz bile, makul bir süre içinde valiliğe kendiliğinden başvurur ve yasa dışı giriş veya kalışınızın geçerli nedenlerini açıklarsanız, yasal giriş şartlarını ihlal etmek veya yasal şekilde bulunmamaktan dolayı cezai işlem yapılmaz (m. 65). Sınırda belgeniz eksik olsa bile koruma talebinizi bildirebilirsiniz; ayrıntı için giriş ve sınır yazımıza bakın.
Refakatsiz çocuğun başvurusunda çocuğun yüksek yararı esastır; başvuru alındığı andan itibaren Çocuk Koruma Kanunu hükümleri uygulanır. Yaşı şüpheli görülenlere sağlık kuruluşlarında yaş tespiti yapılır ve çocuğun görüşü alınarak uygun konaklama yerine yerleştirilir; refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış değerlendirmeye alınamaz (m. 66 ve 79).
Kayıt, kimlik, tercüman ve ikamet yükümlülüğü
Kayıt sırasında kimliğinizi gösteren belgeniz yoksa kimlik tespitinde kişisel verilerin karşılaştırılması ve araştırmalardan elde edilen bilgiler kullanılır; bunlardan da bilgi elde edilemezse beyanınız esas alınır (m. 69). Talep etmeniz hâlinde başvuru, kayıt ve mülakat aşamalarındaki kişisel görüşmelerde tercümanlık hizmeti sağlanır; kayıt sırasında hak ve yükümlülükleriniz, itiraz usulleri ve süreler konusunda bilgilendirilirsiniz (m. 70).
Kayıt işlemleri tamamlanan başvuru sahibine yabancı kimlik numarasını içeren kimlik belgesi düzenlenir; bu belge hiçbir harca tabi değildir ve ikamet izni yerine geçer (m. 76). Size kabul ve barınma merkezinde, belirli bir yerde veya ilde ikamet etme ve istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunma gibi idari yükümlülükler getirilebilir; ayrıca adres kaydınızı yaptırıp valiliğe bildirmeniz gerekir (m. 71).
Kabul edilemez başvuru ve mülakat
Aynı başvuruyu farklı gerekçe öne sürmeden yenilerseniz, daha önce mülteci olarak tanındığınız veya yeterli korumaya erişebildiğiniz ilk iltica ülkesinden ya da güvenli üçüncü ülkeden gelirseniz başvurunuz kabul edilemez bulunabilir (m. 72-74). Karar size tebliğ edilir.
Başvuru sahibiyle kayıt tarihinden itibaren otuz gün içinde bireysel mülakat yapılır. Talebiniz üzerine avukatınız gözlemci olarak katılabilir. Mülakat sonunda tutanak düzenlenir ve bir örneği size verilir; olay kronolojisi ve tercüme doğruluğu değerlendirmeyi etkilediğinden tutanağı kayıtla uyumu açısından dikkatle kontrol edin ve yanlış anlaşılan bilgiyi uygun usulle düzeltme talep edin (m. 75). Mazeretsiz olarak mülakata üç defa üst üste gelmezseniz başvurunuz geri çekilmiş sayılır ve değerlendirme durdurulur; bildirim yükümlülüğünü üç defa üst üste yerine getirmemek de aynı sonucu doğurabilir. Mazeret belgelerinizi saklayın (m. 77). Koruma dosyanızdaki bilgiler gizlilik esasına tabidir; belgeleri yalnız yetkili ve güvenli kanallarla paylaşın (m. 94).
Karar süresi ve hızlandırılmış değerlendirme
Başvurular kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır. Karar bu sürede verilemezse başvuru sahibi bilgilendirilir. Olumsuz karar maddi gerekçeleri ve hukuki dayanaklarıyla tebliğ edilir (m. 78).
Hızlandırılmış değerlendirmede başvuru tarihinden itibaren en geç üç gün içinde mülakat yapılır ve başvuru mülakattan sonra en geç beş gün içinde sonuçlandırılır (m. 79). Süreler çok kısa olduğundan belgelerinizi ve gerekçelerinizi baştan hazır tutmalısınız.
Ret kararlarında hangi karar incelenmeli ve nasıl itiraz edilir?
Önce kararın türüne bakın: her kararın yolu ve süresi aynı değildir (m. 72, 79 ve 80). Ret türü, başvurunun hangi usulde incelendiği ve tebliğ kaydı önemlidir. Kararın bütün sayfalarını, mülakat tutanağını ve önceki başvurularınızı gecikmeden hazırlayın.
- Olağan ret kararları: Tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir.
- İdari gözetim, kabul edilemez başvuru ve hızlandırılmış değerlendirme kararları: Bu kararlara karşı sadece yargı yoluna başvurulabilir.
- Dava süresi: Kabul edilemez veya hızlandırılmış değerlendirme kararlarına karşı tebliğden itibaren on beş gün, diğer idari karar ve işlemlere karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulabilir (m. 80).
Tebliğ tarihini ve zarfı saklayın. Koruma başvurusu reddedildikten sonra son karar kesinleşip Türkiye'de kalma hakkınız kalmazsa sınır dışı süreci işleyebilir (m. 54); bu aşamaya ilişkin dava ve gözetim yolları için sınır dışı yazımıza bakınız. Statünüzün sonraki hak ve yükümlülükleri için statü hakları yazımızı okuyabilirsiniz.
Avukat ve adli yardım
Başvuru sahibi ve statü sahibi, ücreti kendilerince karşılanmak kaydıyla avukatla temsil edilebilir. Avukatlık ücretini karşılayamayanlara yargı önündeki başvurularında 1136 sayılı Kanunun adli yardım hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır. Ayrıca sivil toplum kuruluşlarının sunduğu danışmanlık hizmetlerinden yararlanabilirsiniz (m. 81). Avukatla görüşmeden önce uyruğunuzu, başvuru tarihinizi, mevcut belgenizin türünü, son kararınızın tarihini ve tebliğ tarihini yazılı olarak özetleyin. Vekâletname vermiş olsanız bile mülakat gibi bazı işlemler kişisel katılımınızı gerektirebilir; vekâlet kapsamı ile idarenin usulünü ayrıca kontrol edin (m. 75).
Kaynaklar
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (m. 4, 54, 61-81, 91, 94)