Belediye meclisi kararları kesinleştikten sonra en geç yedi gün içinde mülki idare amirine gönderilir; gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. Cezaları kural olarak encümen verir, zabıta ise meclisin emir ve yasaklarına uymayanlar hakkında mevzuattaki yaptırımları uygular (5393 sayılı Belediye Kanunu m. 23, 34, 51). Belediye işlemlerine karşı idare mahkemesinde dava açabilirsiniz; yetkili mahkeme işlemin türüne göre belirlenir (2577 sayılı Kanun m. 34).
Bu yazı hemşehri olarak haklarınızı, belediyenin görevlerini ve yetkilerini, meclis ve encümenin işleyişini, zabıtanın rolünü, seyyar satıcı ve ruhsat konularını, işyeri mühürlendiğinde yapılacakları ve büyükşehir belediyesine ilişkin temel kuralları anlatır.
Bu yazıda
- Hemşehri olarak haklarınız ve belediyenin görevleri
- Belediye meclisi: toplantı, kapalı oturum, karar ve itiraz
- Encümen, belediye başkanı ve zabıtanın yetkileri
- Ruhsat, ceza, seyyar satıcı ve mühürlenen işyeri
- Belediyeye karşı hangi mahkemede dava açılır?
- Hizmetler aksarsa ve başkan hakkında soruşturma açılırsa
- Büyükşehir belediyesi: sınırlar, imar, denetim
- Kaynaklar
Hemşehri olarak belediye hizmetlerinden ne gibi haklarım var?
Herkes ikamet ettiği beldenin hemşehrisidir. Hemşehriler belediye karar ve hizmetlerine katılma, belediye faaliyetleri hakkında bilgilenme ve belediye idaresinin yardımlarından yararlanma hakkına sahiptir. Yardımlar insan onurunu zedelemeyecek koşullarda sunulmalıdır (m. 13). Belediyenin faaliyetleri hakkında bilgi istiyorsanız bilgi edinme yolunu da kullanabilirsiniz; bu konuda bilgi edinme başvurusu yazımıza bakın.
Belediyenin hangi hizmetleri yapma görevi vardır?
Belediye, mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla imar, su ve kanalizasyon, ulaşım, çevre sağlığı, katı atık, zabıta, itfaiye, acil yardım, şehir içi trafik, mezarlıklar, park ve yeşil alanlar, sosyal hizmet ve yardım gibi hizmetleri yapar veya yaptırır (m. 14). Hizmet aksıyorsa önce ilgili müdürlüğe yazılı başvuru yapıp cevabı kaydetmeniz, sonrasında zımni ret ve dava yoluna bakmanız mümkündür.
Belediye meclisi ne zaman toplanır, toplantıları izleyebilir miyim?
Belediye meclisi, her ayın ilk haftası, önceden kararlaştırdığı günde toplanır. Bütçe görüşmesine rastlayan toplantı süresi en çok yirmi gün, diğer toplantıların süresi en çok beş gündür (m. 20). Meclis toplantıları açıktır; meclis başkanının veya üyelerden herhangi birinin gerekçeli önerisi üzerine, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılmasına karar verilebilir. Toplantının yeri ve zamanı mutat usullerle halka duyurulur (m. 20).
Meclis kararı nasıl kesinleşir, itiraz edilebilir mi?
Belediye başkanı hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını beş gün içinde gerekçesiyle meclise iade edebilir. Yeniden görüşülmesi istenmeyen kararlar ile meclisin üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar ettiği kararlar kesinleşir (m. 23). Kararlar kesinleştiği tarihten itibaren en geç yedi gün içinde mahallin en büyük mülki idare amirine gönderilir; gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. Kesinleşen kararların özetleri de yedi gün içinde halka duyurulur (m. 23).
Meclisin ısrarla kesinleştirdiği karara karşı belediye başkanı on gün içinde idari yargıya başvurabilir. Başkanın bu yola gidebilmesi için kararı önce beş gün içinde gerekçesiyle yeniden görüşülmek üzere meclise iade etmiş olması gerekir; ısrar halinde bu yol açılır (m. 23).
Belediye encümeni, belediye başkanı ve zabıta
Encümen; bütçe ve kesin hesabı inceleyip meclise görüş bildirir, kamulaştırma kararlarını alır ve uygular, kanunlarda öngörülen cezaları verir, dava konusu belediye uyuşmazlıklarını anlaşmayla tasfiyeye karar verir ve umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belirler (m. 34). Belediye başkanı ise belediye teşkilatının en üst amiridir; belediyeyi yargı yerlerinde temsil eder, meclis ve encümene başkanlık eder, kararları uygular, yetkili organların kararını almak şartıyla sözleşme yapar ve personeli atar (m. 38).
Belediye zabıtası beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevlidir. Belediye meclisince alınan emir ve yasaklara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve yaptırımları uygular; görevi sırasında zabıtaya karşı gelenler kolluğa karşı gelenler gibi cezalandırılır (m. 51). Zabıtanın uygulayacağı yaptırımla encümenin verdiği ceza aynı şey değildir: kanunlarda öngörülen cezaları vermek encümenin görevidir (m. 34). Hangi fiilde kimin karar vereceği ilgili kanunda ayrıca yazılıdır; cezaya karşı başvuru yolunu ve süresini tebliğ evrakından kontrol edin (m. 15 ve 34).
Belediye ruhsat, yönetmelik ve yasak koyabilir mi?
Evet. Belediye, kanunların kendisine verdiği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarabilir, belediye yasakları koyabilir ve uygulayabilir, kanunlarda belirtilen cezaları verebilir. Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleriyle ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermeye, gayrisıhhî müesseseleri ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmaya ve denetlemeye yetkilidir (m. 15). Yönetmelik ve yasaklar, kanunun verdiği yetkinin sınırları içinde kalmalıdır.
Seyyar satıcının malları alınırsa geri alabilir miyim?
Belediye izinsiz satış yapan seyyar satıcıları faaliyetten men edebilir. Cezası ödenmeyerek iki gün içinde geri alınmayan gıda maddeleri gıda bankalarına, cezası ödenmeyerek otuz gün içinde geri alınmayan gıda dışı mallar yoksullara verilir (m. 15). Dolayısıyla mallarınızı geri almak istiyorsanız tutanağı ve cezayı kontrol edip süreleri kaçırmayın.
Belediye işyerimi mühürledi; mührü kaldırabilir miyim?
Mührü kendi başınıza kaldırmak ayrı sonuçlar doğurabilir; bunu yapmadan önce hukuki destek almanız yerinde olur. Önce mühürleme kararını, tutanağı ve gerekçeyi edinin. Ruhsat uyuşmazlığı için idari başvuru ve dava yolu değerlendirilir. İdari dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir (2577 sayılı Kanun m. 2 ve 27). Ruhsat reddi ile işyerinin mühürlenmesi aynı işlem değildir; her kararın gerekçesini ve tebliğini ayrı kaydedin.
Belediye işlemine karşı hangi idare mahkemesine dava açarım?
Köy, belediye ve özel idareleri ilgilendiren mevzuatın uygulanmasına ilişkin davalarda yetkili mahkeme belediyenin bulunduğu yer idare mahkemesidir. İmar, yıkım, ruhsat gibi taşınmaz işlemlerinde ise taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir (2577 sayılı Kanun m. 34).
Belediye hizmetleri aksarsa ve başkan hakkında soruşturma açılırsa
Belediye hizmetlerinin ciddi biçimde aksatıldığı ve bunun halkın sağlık, huzur ve esenliğini hayati derecede olumsuz etkilediği sulh hukuk hakimince belirlenirse, İçişleri Bakanı aksamanın giderilmesini belediye başkanından ister. Giderilmezse hizmet o ilin valisine yaptırılır; belediye karara asliye hukuk mahkemesinde itiraz edebilir (m. 57).
Görevleriyle ilgili bir suç nedeniyle soruşturma veya kovuşturma açılan belediye organları veya üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından görevden uzaklaştırılabilir. Uzaklaştırılan başkana aylık ödeneğinin üçte ikisi ödenir; kamu yararı kalmayan karar kaldırılır (m. 47).
Büyükşehir belediyesi
- Sınırlar: Büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıdır; ilçe belediyelerinin sınırları da ilçelerin mülki sınırlarıdır. Toplam nüfusu 750.000'den fazla olan illerin il belediyeleri kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilir (5216 sayılı Kanun m. 4 ve 5).
- İmar: Büyükşehir belediyesi çevre düzeni planına uygun olmak kaydıyla 1/5.000 ile 1/25.000 arasındaki nazım imar planını yapar ve onaylar; ilçe belediyelerinin uygulama imar planlarını ve değişikliklerini aynen veya değiştirerek onaylar (m. 7).
- Denetim: İlçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetleyebilir; eksik ve aykırılıkların giderilmesi için ilgili belediyeye üç ayı geçmeyen süre verir, süre içinde giderilmezse aykırılıkları gidermeye yetkilidir (m. 11).
- Meclis kararı: Büyükşehir belediye başkanı hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını yedi gün içinde gerekçesiyle meclise iade edebilir; meclisin üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar ettiği kararlar kesinleşir ve başkan bu kararlar aleyhine idari yargıya başvurabilir (m. 14).
- Siyasi parti ve spor kulübü: Büyükşehir ve ilçe belediye başkanları görevlerinin devamı süresince siyasi partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaz, profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamaz ve yönetiminde bulunamaz (m. 17).
Sık yapılan hatalar
- Zabıta yaptırımı ile encümen cezasını aynı işlem sanmak.
- Ceza tebliğindeki başvuru yolu ve süresini okumamak.
- Mührü tek başına kaldırmak ya da dava açınca işlemin duracağını varsaymak.
- Belediyenin bulunduğu yer yerine yanlış idare mahkemesine dava açmak.
Kaynaklar
- 5393 sayılı Belediye Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: mevzuat.gov.tr