Konut olduğu anlaşılan yerde sizin rızanız olmadan haciz yapılamaz; icra müdürü konutta haciz kararı verir ve bunu icra mahkemesinin onayına sunar (İİK m. 79 ve 79/a). Başkasının borcu için eşyanız haczedildiyse mülkiyet iddianızı haciz tutanağına geçirtmeli ve yedi günlük süreyi kaçırmamalısınız (İİK m. 96-99). Emekli aylıkları ise kural olarak nafaka ve Kurum alacakları dışında haczedilemez (5510 sayılı Kanun m. 93).
Bu yazı, haciz gününde nelerin yapılabileceğini, haciz tutanağı ve tapu kaydını, bankadan gelen haciz ihbarnamesinin ne anlama geldiğini, başkasının borcu yüzünden eşyası haczedilen kişinin istihkak iddiasını, emekli maaşına konulan haczi ve icra dairesinde yapılan taksit anlaşmasının sonuçlarını anlatır. Ayrıntılı örnekler için evde haciz ve emekli maaşı haczi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Haciz yeri konut çıkarsa ne olur?
- Haciz öncesinde taşınır mal veya alacak gösterme, mal satma
- Tapuda haciz, kiracı ve değerli ev
- Tarım ürünü ve hayvan haczi
- Bankadan haciz ihbarnamesi geldiyse
- Başkasının borcu için eşyanız haczedildiyse: istihkak
- Emekli maaşına haciz geldiyse
- İcra dairesinde taksit anlaşması
Haciz günü: konut, rıza ve itiraz
Konut olmadığı kabul edilen bir yerde haciz yapılırken orasının konut olduğu anlaşılırsa ve haczin yapılmasına rıza göstermezseniz haciz işlemine son verilir. Sonraki işlemler için konut kuralları uygulanır: icra müdürü konutta haciz kararı verir ve icra mahkemesinin onayına sunar (İİK m. 79). Bu usul ihtiyati hacizde uygulanmaz.
Haciz tutanağı ve yokluğunuzda yapılan haciz
Borçlu haciz sırasında malın bulunduğu yerde bulunmaz ve hemen bulundurulması mümkün olmazsa haciz yokluğunda yapılır; bu durumda tutanağı incelemeniz ve diyeceğiniz varsa söylemeniz için icra dairesi sizi üç gün içinde davet eder. Haciz sırasında adınıza tebellüğe yetkili biri bulunduysa tutanağın bir örneği ona verilir. Tutanakta alacaklı ve borçlunun isimleri, alacak miktarı, haczin gün ve saati, haczedilen mallar ve kıymetleri ile varsa üçüncü şahısların iddiaları yazılır; tutanağı dikkatle kontrol edin (İİK m. 102 ve 103).
Taşınır mal veya alacak göstermek
Haczedilen taşınmaz artırmaya çıkarılmadan, borcun ödenmesine yetecek taşınır mal ya da vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirseniz, taşınmaz üzerindeki haciz baki kalmak üzere önce gösterilen taşınır veya alacak da haczedilir (İİK m. 85). Böylece satış sırasında taşınır veya alacak öne alınabilir.
Haczedilen malı kendiniz satmak
Kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde, haczedilen malınızın rızaen satışı için icra müdürlüğünden yetki isteyebilirsiniz. Müdür cebrî satış işlemlerini durdurur ve size on beş günlük süre verir; alıcıyla anlaşıp bedeli bu sürede dosyaya yatırtmanız gerekir. Rızai satış bedeli, malın muhammen kıymetinin yüzde doksanına karşılık gelen miktar ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazlaysa ondan ve takip masraflarından az olamaz. Alıcı bedeli süresinde yatırırsa dosya icra mahkemesine gönderilir; mahkeme en geç on gün içinde dosya üzerinden kesin olarak karar verir. Kabul hâlinde mal alıcıya geçer ve tüm hacizler kalkar; ret hâlinde yatırılan bedel alıcıya iade edilir (İİK m. 111/a).
Tapuda haciz, kiracı ve değerli ev
- Tapu: Taşınmazın haczi ile tasarruf hakkınız sınırlanır. İcra dairesi haczi, miktarını ve alacaklının adını tapu siciline bildirir; hacze yeni alacaklılar katılırsa veya haciz kalkarsa bunlar da tapuya yazılır (İİK m. 91). Tapu kaydınızdaki haciz şerhini mutlaka kontrol edin.
- Kiracı: Taşınmaz haczedilince icra dairesi kiracıları hacizden haberdar eder ve işleyecek kiraları icra dairesine ödemelerini emreder. Bu bildirimden sonra kirayı ev sahibine değil, bildirimde gösterildiği şekilde icra dairesine yatırıp makbuzu saklayın (İİK m. 92).
- Değerli ev: Borçlunun haline münasip evi haczedilemez; ancak evin kıymeti fazlaysa, haline münasip kısmı borçluya bırakılmak üzere bedelinden ayrılır ve kalan kısım haczedilerek satılır (İİK m. 82).
Ürün ve hayvan haczi
Yetişmemiş toprak ve ağaç ürünleri, yetişme zamanlarından en çok iki ay önce haczedilebilir. Bu şekilde haczedilen ürünlerin borçlu tarafından başkasına devri haczeden alacaklıya karşı hükümsüzdür; borçlunun geçineceği yoksa kendisinin ve ailesinin geçimi için yeterli miktar üründen veya satış bedelinden bırakılır (İİK m. 84 ve 93). Hayvan haczinde, anaları tarafından beslenmeye ve bakılmaya muhtaç yavrular analarından ayrı haczedilemez; analar da yavrularından ayrı haczedilemez (İİK m. 82 ve 83).
Bankadan haciz ihbarnamesi geldi, borçlu ben miyim?
Çoğu zaman hayır. Üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesi, asıl borçlunun sizde alacağı veya malı bulunduğu iddiasına ilişkindir. Siz üçüncü kişi konumundasınızdır. Yine de belgeyi yok saymayın: üçüncü şahıs, borcu olmadığı veya malın yedinde bulunmadığı gibi iddialarını haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirmezse mal yedinde, borç zimmetinde sayılır ve ikinci bir ihbarname gönderilir; borç ancak icra dairesine ödenebilir (İİK m. 89). Belgenin aşamasına bakın, aranızda gerçekten bir hukuki ilişki olup olmadığını belgeleyin ve cevabınızı süresinde verin.
Başkasının borcu için eşyanız haczedildiyse
Borçlu, elindeki bir malı başkasının mülkü olarak gösterir veya üçüncü bir kişi o mal üzerinde mülkiyet ya da rehin hakkı iddia ederse, icra dairesi bunu haciz tutanağına geçirir ve iki tarafa bildirir. Alacaklı ve borçluya itiraz için üç günlük mühlet verilir; sükût hâlinde istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır. Malın haczine muttali olan kişi, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. İstihkak iddiasında bulunan kişiyle birlikte oturanlar da haczi öğrenmiş sayılır (İİK m. 96). İddiaya itiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir; üçüncü şahıs, takibin devamına dair karardan sonra yedi gün içinde istihkak davası açmak zorundadır (İİK m. 97). Mal sizin dışınızda bir üçüncü kişinin elindeyse alacaklıya istihkak davası için yedi gün verilir (İİK m. 99).
Bu nedenle fatura, teslim ve kullanım kayıtlarını toplayın, haciz tutanağındaki beyanları kontrol edin ve mülkiyet iddianızı yalnızca alacaklıya telefon ederek bırakmayın; iddianızı icra dairesinde yazılı olarak tutanağa geçirtin.
Emekli maaşına haciz geldiyse
5510 sayılı Kanun'a göre sigortalıların ve hak sahiplerinin gelir, aylık ve ödenekleri; Kurum alacakları (m. 88) ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Haczi yasaklanan gelir, aylık ve ödeneklerin haczine ilişkin talepler, borçlunun muvafakati bulunmazsa icra müdürü tarafından reddedilir (5510 m. 93). Bununla birlikte her maaş kesintisini aynı kuralla açıklamamalısınız: gelirin niteliği, borcun türü ve varsa verdiğiniz muvafakat sonucu etkiler. Banka hareketlerinizi, haciz müzekkeresini ve gelir kaydınızı birlikte inceletin; haczin hangi işleme dayandığını belirleyip uygun başvuru yolunu (icra müdürlüğüne talep, icra mahkemesine şikâyet) buna göre seçin.
İcra dairesinde taksit anlaştım; haciz kendiliğinden kalkar mı?
Kanun, taksit anlaşmasının haczi kendiliğinden kaldırdığını söylemez. Satış talebinden önce muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti derhal verirseniz icra muamelesi durur; bunun için yeterli malın haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte birinden az olmaması, taksitlerin aydan aya verilmesi ve süresinin üç ayı geçmemesi şarttır. İcra dairesinde yapılan taksit sözleşmeleri devam ettiği sürece haciz sonrası satış isteme süreleri işlemez; toplam süre on yılı aşarsa süreler kaldığı yerden işlemeye başlar. Taksitlerden biri zamanında verilmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder (İİK m. 111). Makul sebep olmaksızın ödeme şartını ihlal eden borçlu için alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 340).
Kime ve hangi dosyaya ödeme yaptığınızı belgeleyin, hacizlerin kaldırılmasına ilişkin açık bir işlem (fek yazısı) olup olmadığını dosyadan kontrol edin; sözlü anlaşmaya güvenerek resmî bildirimleri cevapsız bırakmayın.
Sık yapılan hatalar
- İhbarnameyi "borçlu ben değilim" diyerek cevapsız bırakmak.
- İstihkak iddiasını kanuni süre içinde icra dairesine yazılı bildirmemek.
- Tapuya işlenen haciz şerhini ve kiracıya yapılan bildirimi izlememek.
- Taksit planını ödeyemeyeceği hâlde imzalamak.