Maaşlar ve ücretler, borçlu ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca lüzumlu görülen miktar çıkarıldıktan sonra haczedilebilir; haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz (İİK m. 83). Haczedilen mal ise Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine bağlı elektronik satış portalında açık artırmayla satılır ve ihale bedeli muhammen kıymetin yüzde ellisinden başlar (İİK m. 111/b ve 115).
Bu yazı, maaş ve emekli maaşı haczinin sınırlarını, haczedilemeyen malları, birden fazla haciz geldiğinde kesintilerin sırasını, haciz ihbarnamesi ve banka uygulamasını, kıymet takdirinin nasıl yapıldığını ve itiraz edilebileceğini, satış sürelerini, ilan ve teminat şartlarını anlatır. Bu başlıkta maaş ve emekli maaşı haczi, haciz ihbarnamesi ve evde haciz yazılarımız da size yol gösterebilir.
Bu yazıda
- Maaş ve ücret haczinin sınırı
- Emekli maaşı ve diğer gelirler
- Haczedilemeyen mallar
- Birden fazla haciz ve kesinti sırası
- Alacaklı borçlunun maaş ve hesabını nasıl bulur?
- Haciz ihbarnamesi ve başka şehirdeki haciz
- Satış yolu, süreler ve teminat
- İlan ve tebligat
- Kıymet takdirine itiraz ve düşük bedel
- Pazarlıkla satış, altın ve gümüş
Maaş ve ücret haczinin sınırı
Maaşın borçlu ve ailesinin geçinmesi için bırakılacak kısmı icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilir. Bu miktar çıkarıldıktan sonra kalan kısım haczedilir; haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Takdirden memnun değilseniz icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m. 83 ve 16). Kanun, maaşlar, tahsisatlar ve her türlü ücretlerle birlikte intifa hakkı ve hasılatını da aynı hükme bağlamıştır; bunlar da aynı kuralla haczedilir.
Haczolunacak mallar veya alacaklar başka yerdeyse icra dairesi haciz yapılmasını, bunların bulunduğu yerin icra dairesine hemen yazar. Bu hâlde hacizle ilgili şikâyetler, istinabe olunan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesinde çözümlenir; resmî sicile kayıtlı mallarda haciz doğrudan da yapılabilir (İİK m. 79).
Emekli maaşı ve diğer gelirler
SGK’nın bağladığı emekli aylıkları, gelirler ve ödenekler, Kurumun kendi prim ve diğer alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez; borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü bu yöndeki haciz talebini reddeder (5510 sayılı Kanun m. 93). İİK m. 83’teki dörtte bir kuralı bu aylıklar için değil, haczi caiz olan maaş ve ücretler için uygulanır. Ordu ve zabıta hizmetlerinde malul olanlara bağlanan emeklilik maaşları ise İİK m. 82 uyarınca hiç haczedilemez. Haczedilebilen maaş gibi gelirler için önceden hacze rıza veren anlaşmalar geçerli değildir; böyle bir belge imzalamış olsanız bile haczedilemezlik kurallarını icra dairesine ileri sürebilirsiniz (İİK m. 83/a).
Haczedilemeyen mallar
- Ev eşyası: para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez (İİK m. 82).
- Haline münasip ev: borçlunun haline münasip evi haczedilemez; ancak ev borcun doğrudan bedelinden doğuyorsa bu istisna geçerli olmaz. Evin kıymeti fazlaysa bedelinden haline münasip bir kısım borçluya bırakılmak üzere ev haczedilerek satılır.
- Mesleki eşya: ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli her türlü eşya haczedilemez. Eşyanın kıymeti fazlaysa haline münasip kısmı borçluya bırakılmak üzere haczedilip satılabilir; borç bu eşyanın bedelinden doğuyorsa istisna işlemez.
- Burs ve tazminat: öğrenci bursları haczedilemez. Vücut veya sağlık üzerine yapılan zararlar için zarar görenin kendisine veya ailesine toptan ya da irat şeklinde verilen veya verilmesi gereken paralar da haczedilemeyen mallar arasındadır.
Birden fazla haciz ve kesinti sırası
Birden fazla haciz varsa bunlar sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez; yani alacaklıların kesintileri aynı anda değil, dosyaların sırasına göre peş peşe yapılır. Sırayı icra dairesinden sorabilirsiniz (İİK m. 83).
Alacaklı borçlunun maaş ve hesabını nasıl bulur?
Alacaklı, ödeme emrindeki süre geçtikten veya itiraz kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir. Ayrıca Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir ve bulunan hak veya alacak için sistem üzerinden haciz talep edebilir (İİK m. 78).
Haciz ihbarnamesi ve başka şehirdeki haciz
Haciz ihbarnamesiyle borçlu olan üçüncü şahsa, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceği ve takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmadığı bildirilir. Bu yüzden bankanın size ödeme yapması beklenmemelidir; hesabınızda haczedilemez bir gelir varsa icra müdürlüğüne belgeyle başvurun (İİK m. 89 ve 83). Haciz ihbarnamesi, borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği tüzel kişinin veya müessesenin şubesine ya da tüm şubeleri kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilir; merkez, tüm şube veya birimlerini kapsayacak biçimde beyanda bulunmakla yükümlüdür. İhbarnamelerin bildirimi ve bunlara verilecek cevaplar, güvenli elektronik imza kullanılarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ve ona entegre sistemler üzerinden de yapılabilir; bu usulle yapılan bildirim tebliğ yerine geçer.
İhbarnameye uyup parayı icra dairesine ödeyen üçüncü şahıs, borçlu olmadığını ispatlarsa, borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödemek zorunda kaldığı paranın veya teslim ettiği malın iadesini isteyebilir. Kusuru olmaksızın bir mani yüzünden süresinde itiraz edemeyen üçüncü şahıs için gecikmiş itiraz kuralı uygulanır (İİK m. 89).
Satış yolu, süreler ve teminat
Haczedilen malın satışı, elektronik satış portalında açık artırma yoluyla yapılır; teklif verme süresi yedi gündür ve ihale, muhammen kıymetin yüzde ellisi üzerinden başlatılır (İİK m. 111/b ve 115). Taşınır mallar satış talebinden nihayet iki ay içinde, taşınmazlar ise nihayet üç ay içinde satılır; bu süreler icra dairesinin işlem yapma süreleridir (İİK m. 112 ve 123).
Artırmaya katılabilmek için mahcuzun kıymetinin yüzde onunu karşılayan teminatın icra dairesinin banka hesabına yatırılması zorunludur. Teminat nakitse en geç artırma süresinin bitiminden önceki gün saat 23:30'a kadar yatırılmalıdır; satış isteyen alacaklı için ayrıca alacağı oranında bir kolaylık vardır (İİK m. 114). Artırma bedelinin, muhammen kıymetin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını geçmesi şarttır (İİK m. 115).
İlan ve tebligat
Birinci ve ikinci artırmanın yapılacağı gün ve saat aralığı, artırmaya başlangıç tarihinden en az on beş gün önce ilan edilir; ikinci artırma tarihi birinci artırmanın bitiminden itibaren bir ayı geçmeyecek biçimde belirlenir. İlandaki hatalar ihale tarihi değiştirilmeksizin yalnız elektronik satış portalında ilanen düzeltilir; ilan metinleri arasında fark varsa portaldaki metin esas alınır ve düzeltme ilgililere ayrıca tebliğ edilmez (İİK m. 114). Taşınmaz satış ilanının birer sureti borçluya, alacaklıya ve tapu siciline kayıtlı ilgililere, tapuda kayıtlı adresleri varsa bu adreslerine tebliğ edilir; adres tapuda kayıtlı değilse adres kayıt sistemindeki adres esas alınır (İİK m. 127). İcra dairesi taşınmaz üzerindeki mükellefiyet listesini yapıp haczedenlerle borçluya tebliğ eder ve itiraz bildirmeleri için üç gün verir; kıymeti etkileyen yeni mükellefiyet çıkarsa kıymet yeniden takdir edilir (İİK m. 128).
Kıymet takdirine itiraz ve düşük bedel
Kıymet takdirinin tebliğ edildiği ilgililer, raporun tebliğinden itibaren yedi gün içinde raporu düzenleten icra dairesinin bulunduğu yerdeki icra mahkemesinde şikâyette bulunabilir (İİK m. 128/a). Şikâyet tarihinden itibaren yedi gün içinde gerekli masraf ve ücret mahkeme veznesine yatırılırsa yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılabilir; aksi hâlde şikâyet kesin olarak reddedilir. Kesinleşen kıymet takdirinin yapıldığı tarihten itibaren iki yıl geçmedikçe yeniden kıymet takdiri istenemez; doğal afetler ve imar durumundaki çok önemli değişiklikler gibi hâllerde istenebilir. Bedeli düşük buluyorsanız emsalleri, taşınmazın özelliklerini ve rapordaki hataları somutlaştırın ve satış gününü beklemeden raporun ulaştığı aşamada harekete geçin. Kıymet takdirinin kanuna aykırı olduğunu veya olaya uygun düşmediğini düşünüyorsanız işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet de edebilirsiniz (İİK m. 16).
Pazarlıkla satış, altın ve gümüş
Borsa veya piyasada fiyatı bulunan kıymetli evrak veya diğer mallar için o günün piyasasında belirlenmiş fiyat teklif edilirse satış pazarlık suretiyle yapılabilir; bütün ilgililer isterse de pazarlıkla satışa gidilebilir. Altın ve gümüş eşya, maden hâlindeki kıymetlerinden daha aşağı bir bedelle satılamaz; artırmada maden kıymetini bulmayan altın ve gümüş eşyaya bu kıymet verilirse pazarlık yoluyla satış da yapılabilir (İİK m. 117 ve 119).
Sık yapılan hatalar
- Kıymet takdiri raporuna yedi günlük süre içinde şikâyet etmeyip satış gününü beklemek.
- Şikâyet ettikten sonra yeniden bilirkişi için gereken masrafı yedi gün içinde yatırmamak.
- Haczedilemez gelirinizi içeren hesabı icra müdürlüğüne belgelemeden beklemek.
- Hacze önceden rıza veren belgenin sizi bağladığını sanmak.
- Açık artırmaya katılmak için teminatı son güne bırakmak.