Alacaklı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir sene içinde haciz isteyebilir; icra dairesi talepten itibaren en geç üç gün içinde haczi yapar (İİK m. 78 ve 79). Haciz, alacaklının ana para, faiz ve masraflar dahil bütün alacağına yetecek miktar üzerinden yapılır ve bu miktarı aşamaz (İİK m. 85). Konut olduğu anlaşılan yerde haciz kararı icra mahkemesinin onayına sunulur (İİK m. 79/a).
Bu yazı, haciz talebinin süresini, haczin nasıl ve ne zaman yapıldığını, haciz sırasında borçlunun yükümlülüklerini ve haklarını, haciz tutanağının içeriğini, hacizli mal üzerinde tasarruf yasağını, tapu kaydındaki sonuçları ve ihtiyati hacze ilişkin temel süreleri anlatır. Evde haciz uygulamasının günlük hayattaki yönü için evde haciz yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Haciz talebi için süre ve borçlunun malvarlığı sorgusu
- Haciz ne zaman, nerede ve hangi saatlerde yapılır?
- Konutta haciz ve icra mahkemesi onayı
- Haciz sırasında borçlunun yükümlülükleri
- Haciz tutanağı ve yokluğunuzda yapılan haciz
- Fazla haciz ve hacizli mal üzerinde tasarruf
- Tapuda haciz
- Taksit ihlali ve aciz belgesi
- İhtiyati haciz: süreler ve teminat
Haciz talebi için süre ve malvarlığı sorgusu
Ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı, mal beyanını beklemeksizin haciz konmasını isteyebilir. Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ile icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre hesaba katılmaz (İİK m. 78).
Alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmadan, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama sonucuna göre sistem üzerinden haciz de talep edilebilir; icra dairesi bu durumda tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder. Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz (İİK m. 78). Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmazsa veya geri alındıktan sonra bu süre içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır; ayrıntılar için icra dosyası ne zaman düşer yazımıza bakın.
Haciz ne zaman, nerede ve hangi saatlerde yapılır?
- Süre: İcra dairesi talepten itibaren nihayet üç gün içinde haczi yapar. Haczedilecek mallar başka yerdeyse haciz, malların bulunduğu yerin icra dairesine yazılır; hacizle ilgili şikâyetler o icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesinde çözülür. Resmî sicile kayıtlı mallarda haciz, takibin yapıldığı icra dairesince kaydına işletilerek doğrudan da yapılabilir (İİK m. 79).
- Gece ve tatil: Güneşin batmasından bir saat sonra ile doğmasından bir saat önceye kadar olan gece vaktinde ve tatil günlerinde takip muameleleri yapılamaz. Ancak tatil günlerinde haciz ve tebligat yapılabilir. Borçlunun mal kaçırdığı anlaşılırsa gece vakti dahi haciz yapılabilir (İİK m. 51).
Konutta haciz
İcra müdürü haciz yapılacak yerin konut olduğunu tespit ederse haciz yapılmasına karar verir ve derhal icra mahkemesinin onayına sunar. Mahkeme dosyanın gönderildiği tarihten itibaren en geç üç gün içinde dosya üzerinden inceleme yapar ve kesin olarak karar verir. Bu usul ihtiyati hacizde uygulanmaz (İİK m. 79/a).
Haciz sırasında borçlunun yükümlülükleri
- Kilitli yerleri açmak: Talep hâlinde borçlu kilitli yerleri ve dolapları açmak ve eşyayı göstermek zorundadır; gerekirse bu yerler zorla açtırılır. Haczi yapan memur, borçlunun üzerinde para, kıymetli evrak, altın veya gümüş gibi kıymetli şeyler sakladığını anlar ve borçlu bunları vermekten kaçınırsa, borçlunun şahsına karşı kuvvet kullanılabilir (İİK m. 80).
- Üçüncü kişi haklarını beyan etmek: Borçlu, taşınır mal üzerinde üçüncü bir kişinin mülkiyet veya rehin hakkı bulunduğunu ya da malın başka biri tarafından haczedildiğini haciz yapan memura beyan etmek ve beyanının tutanağa geçirilmesini istemek zorundadır. Memur da borçluyu bu beyana davet etmek zorundadır. Bu tür malların haczi en sona bırakılır (İİK m. 85).
Haciz tutanağı ve yokluğunuzda yapılan haciz
Borçlu haciz sırasında malın bulunduğu yerde bulunmaz ve hemen bulundurulması mümkün olmazsa haciz gıyabında yapılır. Bu durumda tutanağı incelemeniz ve diyeceğinizi söylemeniz için icra dairesi sizi üç gün içinde davet eder; haciz sırasında borçlu veya adına tebellüğe yetkili biri bulunduysa tutanağın bir örneği ona verilir ve borçluya ayrıca haber verilmez (İİK m. 80 ve 103). Taşınır mal haczinde tutanağa alacaklı ve borçlunun isimleri, alacağın miktarı, haczin gün ve saati, haczedilen mallar ve takdir edilen kıymetleri ile varsa üçüncü şahısların iddiaları yazılır ve haczi yapan memur imzalar (İİK m. 102). Malın kimliğini (marka, model, seri numarası, mevcut durumu) tutanakla karşılaştırın; eşya tanımı sonraki satış işleminin dayanağıdır.
Fazla haciz ve hacizli mal üzerinde tasarruf
Haciz miktarını aşacak şekilde yapılamaz; hasılatı paraya çevirme masraflarını aşmayacağı kesin olan şeyler de haczedilmez. Fazla haciz yapıldığını düşünüyorsanız haciz tutanağını inceleyip icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m. 85). Borçlu, alacaklının muvafakati ve icra memurunun izni olmadan mahcuz taşınır mallarda tasarruf edemez; haczi koyan memur bunun cezai sorumluluk doğuracağını borçluya ihtar eder. İyi niyetli üçüncü kişinin zilyetliğe dayanarak kazandığı haklar saklıdır; ancak iyi niyet kurallarına aykırı kazanımlar alacaklıyı ihlal ettiği oranda batıldır (İİK m. 86).
Tapuda haciz
Taşınmazın haczi ile borçlunun tasarruf hakkı sınırlanır. Haciz, miktarı ve alacaklının adı ile birlikte icra dairesi tarafından tapu siciline bildirilir. Haciz taşınmazın hasılat ve menfaatlerine de şamil olur; rehinli alacaklıların hakları ise korunur (İİK m. 91 ve 92).
Taksit anlaşması ve aciz belgesi
Taksitlerden biri zamanında verilmezse icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder; makul sebep olmaksızın ödeme şartını ihlal eden borçlu için alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 111 ve 340). Alacaklı alacağının tamamını alamamışsa icra dairesi kalan miktar için aciz vesikası düzenler; bu belge borç ikrarı niteliğindedir ve alacaklıya iptal davası açma hakkı verir. Belgedeki alacak yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar ve miktar için faiz istenemez (İİK m. 143 ve 277).
İhtiyati haciz: temel süreler
- Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş para borcunun alacaklısı ihtiyati haciz isteyebilir; vadesi gelmemiş borç için ancak yerleşim yerinin bulunmaması veya mal kaçırma gibi sayılan hâllerde istenebilir (İİK m. 257).
- Alacaklı, kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde infazını istemezse karar kendiliğinden kalkar (İİK m. 261).
- İhtiyati haciz isteyen alacaklı haksız çıkarsa doğacak zararlardan sorumludur ve teminat vermek zorundadır; alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (İİK m. 259).
- Dava açılmadan veya takibe başlanmadan haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından veya tutanağın tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m. 264).
İtiraz ve kaldırma yolları için haciz ihbarnamesi ve ilgili yazılarımıza, ihtiyati haciz şartlarının ayrıntısı için de sitemizdeki ihtiyati haciz yazısına bakın.
Sık yapılan hatalar
- Haciz tutanağını incelememek ve üç günlük davete uymamak.
- Hacizli malı alacaklının ve memurun izni olmadan satmak veya devretmek.
- Fazla haczi tutanak üzerinden kontrol etmeden şikâyet etmemek.
- Tapu kaydındaki haciz şerhini ve kiracıya yapılan bildirimi izlememek.