Ev veya büro taşınırken eşyanız kırıldıysa ya da kaybolduysa, kural olarak zarar açıkça görülüyorsa teslimi izleyen üç iş günü içinde, açıkça görünmüyorsa teslimi izleyen on dört gün içinde taşıyıcıya bildirmeniz gerekir; aksi hâlde zararlardan doğan istem haklarınız sona erer (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 900). Bu süre taşınma eşyası taşımasına özgüdür ve genel taşıma kurallarından farklıdır; bildirimi yazılı yapmanız ispat bakımından önemlidir.
Bu yazı, evden eve nakliyatta taşıyıcının neleri üstlendiğini, taşıma senedinin zorunlu olup olmadığını, hasar bildirimi süresini, tüketiciyi bilgilendirmeyen nakliyecinin sorumluluk sınırından yararlanıp yararlanamayacağını, karayolu ve denizyolunu içeren karma taşımada hangi kuralların uygulanacağını ve gönderenin yükümlülüklerini (tehlikeli madde bildirimi, ambalaj, yükleme, talimat verme, taşıma sırasında talimat değiştirme) anlatır.
Bu yazıda
- Taşınma eşyası nedir, taşıyıcı nelerden sorumludur?
- Taşıma senedi zorunlu mudur?
- Eşyalar kırılırsa süre ve bildirim
- Nakliyeci sizi bilgilendirmediyse
- Hasarı nasıl belgelemelisiniz, ne isteyebilirsiniz?
- Karma taşıma: karayolu ve denizyolu birlikte
- Gönderenin yükümlülükleri: tehlikeli madde, ambalaj, yükleme
- Taşıma sırasında talimat verme ve teslim engelleri
- Sık yapılan hatalar
Taşınma eşyası nedir, taşıyıcı nelerden sorumludur?
Kısa cevap: Bir evden, bürodan veya benzeri bir yerden alınıp benzeri bir yere taşınan eşya "taşınma eşyası"dır; taşıyıcının yükümlülükleri mobilyaların sökülmesi ve kurulması ile eşyanın yüklenip boşaltılmasını da kapsar.
Türk Ticaret Kanunu, bir evden, bürodan veya benzeri bir yerden alınıp benzeri bir yere taşınan eşyayı "taşınma eşyası" olarak tanımlar. Konusu taşınma eşyası olan taşıma sözleşmesine, bu kısımda öngörülen hükümlerde veya uygulanması gerekli milletlerarası sözleşmelerde aksine hüküm bulunmadıkça, genel taşıma hükümleri uygulanır (m. 894). Bu tür taşımalarda taşıyıcının yükümlülükleri mobilyaların sökülmesi ve kurulması ile eşyanın yüklenip boşaltılmasını da kapsar. Gönderen tüketiciyse taşınma eşyasının ambalajlanması ve işaretlenmesi gibi taşıma ile ilgili diğer işlerin yerine getirilmesi de taşıyıcıya düşer (m. 895). Başka bir deyişle ev taşıyan bir tüketici olarak ambalajlama ve işaretleme yükü size değil, taşıma işini üstlenen firmaya aittir.
Taşıma senedi zorunlu mudur?
Kısa cevap: Hayır. Taşınma eşyası taşımasında gönderen taşıma senedi düzenlemekle yükümlü değildir.
Gönderen, genel taşıma kurallarından farklı olarak taşıma senedi düzenlemekle yükümlü değildir; gönderen tüketiciyse tehlikeli eşya konusunda taşıyıcıya yalnızca genel bilgi vermesi yeterlidir ve bilgilendirme herhangi bir şekle bağlı değildir (m. 896). Ancak taşıma senedinin zorunlu olmaması, yazılı kayıt tutmanıza engel değildir: eşya listesi, sözleşme, fiyat teklifi ve ödeme belgelerini saklamanız, olası bir uyuşmazlıkta zararı kalem kalem göstermenizi sağlar.
Eşyalar kırılırsa süre ve bildirim
Kısa cevap: Açıkça görülen hasar için teslimi izleyen üç iş günü, açıkça görülmeyen hasar için on dört gün içinde taşıyıcıya bildirin.
Eşyanın zıyaından veya hasara uğramasından doğan istem hakları, taşınma eşyası taşımasında şu süreler içinde taşıyıcıya bildirilmezse sona erer: eşyanın zıyaa veya hasara uğramış olduğu açıkça görülüyorsa en geç teslimi izleyen üç iş günü içinde; zıyaın veya hasarın açıkça görünmemesi hâlinde en geç teslimi izleyen on dört gün içinde (m. 900). Bu süreler genel taşıma hükümlerindeki sürelerden farklıdır, bu yüzden yeni evinizde kolileri hemen açıp kontrol etmeniz ve hasarı fark eder etmez yazılı bildirmeniz gerekir. Bildirimi e-posta, noter ihtarı veya teslim tutanağına yazılı çekince gibi ispatlanabilir yollarla yapın.
Nakliyeci sizi bilgilendirmediyse
Kısa cevap: Tüketiciyi bilgilendirmeyen taşıyıcı, sorumluluktan kurtulma hâllerine, sorumluluk sınırlamalarına ve gerektiğinde bildirim süresi savunmasına dayanamaz.
Gönderen tüketiciyse taşıyıcı, sözleşme yapılırken sorumluluk hükümleri hakkında bilgi vermemiş ve sorumluluğun genişletilmesi yönünde bir sözleşme yapılması veya eşyanın sigorta ettirilmesi imkânlarına işaret etmemişse, kanunda öngörülen sorumluluktan kurtulma hâllerine ve sorumluluk sınırlamalarına dayanamaz. Taşıyıcı ayrıca gönderileni en geç malın teslimi sırasında zarar bildiriminin şekli ve süresi ile bu bildirimin yapılmaması hâlinde ortaya çıkacak hukuki sonuçlar hakkında bilgilendirmemişse, yukarıda anlatılan bildirim süresi savunmasına da dayanamaz (m. 901). Dolayısıyla hasarı geç fark ettiyseniz, nakliyecinin sizi sözleşme sırasında ve teslimde bu konularda bilgilendirip bilgilendirmediğini araştırın.
Hasarı nasıl belgelemelisiniz, ne isteyebilirsiniz?
Eşya listesi, öncesi ve sonrası fotoğraflar ve sözleşme hasar iddianızın temelini oluşturur. Bedel ve hasarı kalem bazında belirtin: hangi eşyanın kırıldığını, nasıl bir hasar bulunduğunu ve değerini ayrı ayrı yazın. Tüm eşyaları tek bir toplam rakamla talep etmek, ispatı zorlaştırır. Tutarlar için güncel rayiç ve fatura belgelerini ekleyin. Nakliyeciyle uzlaşılamazsa tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi gibi yollar ayrıca değerlendirilir.
Karma taşıma: karayolu ve denizyolu birlikte
Kısa cevap: Eşya tek bir sözleşmeyle farklı türde araçlarla taşınıyorsa, kanundaki şartlar varsa Kitabın taşıma hükümleri uygulanır; zararın hangi kısımda doğduğu belliyse sorumluluk o kısım için ayrı sözleşme yapılmış gibi belirlenir.
Kitabın Birinci ve İkinci Kısım hükümleri, şu şartların tamamı bir arada bulunursa değişik tür araçlarla taşıma sözleşmelerine de uygulanır: taşıma bütünlük gösteren tek bir taşıma sözleşmesine dayanmalı, bu sözleşme bağlamında taşıma değişik türde araçlarla yapılmalı, taraflar her tür araç için ayrı sözleşme yapsalardı bu sözleşmelerin en az ikisi farklı hükümlere bağlı olmalı ve uygulanması gerekli milletlerarası sözleşmelerde aksi yolda düzenleme bulunmamalıdır (m. 902). Zıyaa, hasara veya teslimdeki gecikmeye yol açan olayın taşımanın hangi kısmında meydana geldiği belli ise taşıyıcının sorumluluğu, taşımanın bu kısmı için ayrı bir taşıma sözleşmesi yapılmış olsaydı o sözleşmenin bağlı olacağı hükümlere göre belirlenir. Zararın taşımanın hangi kısmında doğduğuna ilişkin ispat yükü, bunu iddia eden tarafa aittir (m. 903). Bu nedenle yurt dışına yapılan evden eve taşımada hasarın kara, deniz veya depolama aşamasında oluştuğunu gösteren kayıtları (teslim tutanakları, konteyner mühür numaraları, fotoğraflar) saklayın.
Gönderenin yükümlülükleri: tehlikeli madde, ambalaj, yükleme
Gönderen olarak taşıyıcıya karşı bazı yükümlülükleriniz vardır:
- Tehlikeli madde bildirimi: Gönderen, taşıyıcıya zamanında, açık ve anlaşılır içerikte ve yazılı olarak tehlikenin türünü ve gerekiyorsa alınacak önlemleri bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmazsa taşıyıcı, tehlikeli malın boşaltılmasını, depolanmasını, geri taşınmasını veya imhasını ve bunların giderlerini gönderenden isteyebilir (m. 861).
- Ambalaj ve işaret: Eşyanın niteliği ve taşıma dikkate alındığında ambalaj gerekiyorsa gönderen, eşyayı zıya ve hasardan koruyacak ve taşıyıcıya zarar vermeyecek şekilde ambalajlamak ve gerekli işaretleri koymakla yükümlüdür (m. 862).
- Yükleme ve boşaltma: Sözleşmeden, durumun gereğinden veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça gönderen eşyayı taşıma güvenliğine uygun biçimde yüklemek ve boşaltmakla yükümlüdür; taşıyıcı da yüklemenin işletme güvenliğine uygun olmasını sağlar. Makul bir süre için ayrıca ücret istenemez; taşıyıcı sözleşme hükümlerine dayanarak veya kendi risk alanından kaynaklanmayan nedenlerle makul süreden fazla beklerse uygun bir bekleme ücretine hak kazanır (m. 863).
- Kusursuz sorumluluk: Gönderen kusuru olmasa da yetersiz ambalajlamadan ve işaretlemeden, senetteki gerçeğe aykırı bilgilerden, tehlikeli malın bildirilmemesinden ve resmî belge eksikliklerinden doğan taşıyıcı zararlarını tazmin eder; gönderen tüketiciyse yalnızca kusuru hâlinde sorumlu tutulur (m. 864).
Taşıma sırasında talimat verme ve teslim engelleri
Taşıma başladıktan sonra yükün gideceği yeri değiştirebilirsiniz: gönderen, taşımanın durdurulması, eşyanın geri getirilmesi, başka bir yere götürülmesi veya başka bir gönderilene teslimi gibi tasarruflarda bulunabilir. Bunlar taşıyıcının işletmesi için sakıncalıysa taşıyıcı yerine getirmekle yükümlü değildir; eşya teslim yerine ulaşınca bu yetki gönderilene geçer. Taşıyıcı talimatı yerine getiremeyecekse bunu gönderene bildirmelidir; gerekli giderleri ve uygun bir ücreti isteyebilir, hatta uygulamayı avans ödenmesi şartına bağlayabilir (m. 868). Teslim engeli çıkarsa taşıyıcı önce tasarruf hakkı sahibinden talimat almak zorundadır; uygun sürede talimat alamazsa onun menfaatine en iyi görünen tedbirleri alır (m. 869).
Gönderen eşyayı süresi içinde yüklemez veya hazır bulundurmazsa taşıyıcı makul bir süre vererek ihtar eder; bu süre içinde de yüklenmezse sözleşmeyi feshedip fesih hâlindeki haklarını kullanabilir; aksaklık taşıyıcının risk alanından kaynaklanıyorsa istem hakkı yoktur (m. 867 ve 865). Gönderenin istemi üzerine taşıyıcı, eşyanın tamamı yüklenmemiş olsa bile yola çıkmak zorundadır; bu durumda taşıma ücretinin tamamını, bekleme ücretini ve eksik yükleme giderleri ile zararını isteyebilir (m. 866).
Sık yapılan hatalar
- Hasarı geç fark edip yazılı bildirimi atlamak.
- Eşya listesi ve fotoğraf olmadan taşınmak.
- Tek bir toplam rakam talep etmek, kalem bazında bedel yazmamak.
- Tehlikeli veya yanıcı eşyayı taşıyıcıya haber vermeden yüklemek.
- Yurt dışına karma taşımada zarar yerine ilişkin kayıtları saklamamak.