Sigorta yaptırırken bildiğiniz veya bilmeniz gereken önemli hususları sigortacıya bildirmelisiniz; sigortacı, sözleşmenin yapılmamasını veya farklı şartlarla yapılmasını gerektirecek bilgilerin bildirilmemesi veya yanlış bildirilmesi hâlinde belirli süre içinde sözleşmeden cayabilir ya da prim farkı isteyebilir (TTK m. 1435 ve 1439). Hayat sigortasında lehtar, cayma hakkı, intihar ve prim ödenmemesi gibi konular ayrıca düzenlenmiştir (TTK m. 1487-1505); kaza ve sağlık sigortası ise sözleşmedeki teminat kapsamıyla sınırlıdır (TTK m. 1507-1519).
Bu yazı sigorta sözleşmesinde beyan yükümlülüğünü ve riskin ağırlaşmasını, hayat sigortasında lehtar, cayma ve prim konularını, kaza sigortasının ve sağlık sigortasının kapsamını anlatır. Trafik sigortası, kasko ve DASK için DASK, kasko ve trafik sigortası yazımıza bakabilirsiniz. Poliçenizin ayrıntıları sözleşmeye göre değişir; güncel tutar ve limitleri poliçeden ve sigorta şirketinden kontrol edin. Bu yazıda tutar verilmemiştir.
Bu yazıda
- Beyan yükümlülüğü: neleri bildirmelisiniz?
- Yanlış beyan ve sigortacının cayma hakkı
- Riskin ağırlaşması ve yükümlülük ihlali
- Hayat sigortası: sözleşme, cayma, lehtar
- Hayat sigortasında intihar, ödünç, prim ve yaş beyanı
- Grup sigortası, haciz ve rücu
- Kaza sigortası
- Sağlık sigortası
- Kaynaklar
Beyan yükümlülüğü: neleri bildirmelisiniz?
Sözleşme yapılırken bildiğiniz veya bilmeniz gereken tüm önemli hususları sigortacıya bildirmelisiniz. Sözleşmenin yapılmamasını veya farklı şartlarla yapılmasını gerektirecek bilgiler önemlidir; sigortacının yazılı veya sözlü sorduğu hususlar da aksi ispatlanana kadar önemli sayılır (TTK m. 1435). Sigortacı size soru listesi vermişse, listede yer almayan konular için size sorumluluk yüklenemez; önemli bir hususu kötü niyetle saklamış olmanız hariçtir. Sigortacı liste dışında da yazılı ve açık soru sorabilir ve bunları cevaplamalısınız (TTK m. 1436). Formları doğru ve eksiksiz doldurun.
Yanlış beyan ve sigortacının cayma hakkı
- Cayma veya prim farkı: Önemli bir husus bildirilmemiş veya yanlış bildirilmişse sigortacı belirli süre içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir. İstenen prim farkı on gün içinde kabul edilmezse sözleşmeden cayılmış sayılır (TTK m. 1439).
- Cayma süresi: Sigortacı cayma beyanını sigorta ettirene on beş gün içinde bildirmelidir. Bu süre, sigortacının beyan yükümlülüğünün ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren başlar; cayma ayrıca sigorta ettirene yöneltilmiş bir beyanla yapılmalıdır (TTK m. 1440).
- Sigortacı gerçeği biliyorsa: Bildirilmeyen veya yanlış bildirilen hususun gerçek durumu sigortacı tarafından biliniyorsa sigortacı sözleşmeden cayamaz; ancak sigortacının bildiğini ispat yükü sigorta ettirene aittir (TTK m. 1438).
- Cevapsız sorular: Sigortacı, sorularından bazıları cevapsız bırakıldığı hâlde sözleşmeyi yapmışsa cayma hakkını kullanamaz. Sigortacı cayma hakkından açıkça veya zımnen vazgeçmişse ya da ihlale kendisi sebep olmuşsa da cayamaz (TTK m. 1442).
- Hasar sonrası ortaya çıkarsa: Rizikodan sonra ihmalle beyan ihlali yapılmışsa ve bu, tazminat miktarına veya rizikoya etki edebilecek nitelikteyse ihmalin derecesine göre indirim yapılır. Kast hâlinde ihlal ile riziko arasında bağlantı varsa sigortacının borcu kalkar; bağlantı yoksa prim oranına göre ödeme yapılır (TTK m. 1439). Yani tazminat her durumda tamamen reddedilmez.
Riskin ağırlaşması ve yükümlülük ihlali
Riskin ağırlaştığı bildirildiğinde sigortacı, ağırlaşmayı öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilir veya prim farkı isteyebilir. Fark on gün içinde kabul edilmezse sözleşme feshedilmiş sayılır. Sigortacı bu süreyi kaçırırsa fesih ve prim farkı isteme hakkı düşer (TTK m. 1445). Sözleşmeden doğan bir yükümlülüğün ihlalinde sigortacının feshederek ifadan kurtulmasına ilişkin hükümler, ihlalde kusur yoksa sonuç doğurmaz; ihlal kusura dayanıyorsa fesih hakkı öğrenmeden itibaren bir ay içinde kullanılmazsa düşer, ihlal rizikoya etki etmemişse de fesih yapılamaz (TTK m. 1449).
Hayat sigortası: sözleşme, cayma, lehtar
Hayat sigortasında sigortacı, belli bir prim karşılığında sigorta ettirene veya onun belirlediği kişiye, sigortalının ölümü veya hayatta kalması hâlinde sigorta bedelini ödemeyi üstlenir (TTK m. 1487). Poliçede hangi riske karşı teminat verildiğini ve lehtarı kontrol edin. Hayatı sigorta edilen kimse ilk primin ödenmesinden önce ölmüşse sigorta sözleşmesi geçersizdir; ilk primin ödenip ödenmediğini ve dekontu saklayın (TTK m. 1487).
- Cayma hakkı: Sigortacı size cayma hakkını kullanabileceğinizi bildirdikten sonra on beş gün içinde sözleşmeden cayabilirsiniz; bilgilendirmenin yapıldığını sigortacı ispatlar. Bilgilendirme yapılmamışsa cayma hakkı, ilk primin ödenmesinden bir ay sonra sona erer (TTK m. 1489).
- Başkasının hayatına sigorta: Başkasının hayatı üzerine sigorta için o kişinin hayatının devamında lehtarın menfaati bulunmalıdır. Ölüm riskine karşı sigorta bedeli mutat cenaze giderlerini aşıyorsa sigortalının yazılı izni gerekir; sigortalı on beş yaşından büyükse kanuni temsilcisinin yanında kendisinin de izni alınır (TTK m. 1490).
- Doktor muayenesi: Sigorta ettiren ile sigortacı arasında sigorta edilecek kişinin doktor incelemesinden geçmesi kararlaştırılmış olsa bile sigortacı sigortalanacak kişiyi bu incelemeyi yaptırmaya zorlayamaz (TTK m. 1492).
- Lehtarı değiştirmek: Aksine bir kayıt yoksa sigorta ettiren lehtarı değiştirebilir; tereddüt hâlinde değiştirme hakkının saklı tutulduğu kabul edilir. Lehtar atanması ve değişikliği sigortacının iznine bağlı değildir ancak sigortacıya bildirilmelidir (TTK m. 1493).
- Lehtar yazılmamışsa: Ölüm rizikosuna karşı yapılan sigortalarda lehtar belirtilmemişse sözleşmenin sigorta ettirenin mirasçıları lehine yapıldığı kabul edilir; yaşama ihtimaline karşı sigortalarda sigortalı lehine yapılmış sayılır. Birden fazla lehtar paysız atanmışsa hepsi eşit oranda hak sahibidir; alınmayan pay diğerlerinin payına eklenir. Ölüm rizikosuna karşı sigortada mirasın reddi veya mirastan vazgeçme, lehtarın hakkı üzerinde etkili olmaz (TTK m. 1494).
- Sigortalıyı öldüren lehtar: Lehtar, sigortalıyı öldürmüş veya öldürülmesinde herhangi bir şekilde suç ortaklığı etmişse sigorta bedelinden mahrum kalır; bu bedel ölenin mirasçılarına ödenir. Sigorta ettiren bu amaçla öldürürse sigortacı bedel ödeme borcundan kurtulur (TTK m. 1504).
Hayat sigortasında intihar, ödünç, prim ve yaş beyanı
- İntihar: En az üç yıldan beri devam eden ve ölüm ihtimaline karşı yapılan sözleşmede, bu süre geçtikten sonra intihar veya intihara teşebbüs sonucu ölüm hâlinde sigortacı bedeli ödemekle yükümlüdür. Akli melekelerindeki rahatsızlık nedeniyle üç yıldan önce gerçekleşen ölümde de bedel ödenir (TTK m. 1503).
- Ödünç para: En az bir yıldır yürürlükte bulunan ve bir yıllık primi ödenmiş sözleşmelerde, sigorta ettirenin istemesi hâlinde sigortacı, istem anındaki aktüerya kurallarına uygun hesaplanan değer üzerinden ödünç para vermek zorundadır (TTK m. 1501).
- Primi ödemeyi bırakmak: En az bir yıldır yürürlükte bulunan ve bir yıllık primi ödenmiş sözleşmelerde prim ödenmezse sigortacı bu sebeple sözleşmeyi feshedemez ve prim isteyemez. Sigorta prim ödenmesinden muaf sigortaya dönüşür ve bedel ödenen prim oranına göre ödenir (TTK m. 1502).
- Yaşın yanlış söylenmesi: Yaşın yanlış bildirilmesi sonucu prim düşük belirlenmişse sigorta bedeli, gerçek yaşa göre alınması gereken primin belirlenen prime oranına göre ödenir; fazla prim ödenmişse bedel artırılır. Gerçek yaş teknik sınırların dışında kalıyorsa sigortacı cayabilir (TTK m. 1497).
- Uzun süre sonra beyan ihlali: Sözleşmenin yapılmasından itibaren yenilemeler dâhil beş yıl geçmişse sigortacı beyan yükümlülüğünün ihlali nedeniyle sözleşmeden cayamaz, yalnızca prim farkı isteyebilir. Beyan yükümlülüğü kasıtlı ihlal edilmişse bu sınırlama uygulanmaz (TTK m. 1498).
Grup sigortası, haciz ve rücu
- Grup hayat sigortası: En az on kişiden oluşan, sigorta ettiren tarafından belirli kıstaslara göre kimlerden oluştuğu belirlenebilen bir gruba dâhil kişiler lehine tek sözleşmeyle sigorta yapılabilir; grupta yer alan her kişiye poliçe içeriğini özetleyen bir belge verilir (TTK m. 1496).
- Haciz veya iflas: Sigorta ettiren lehine sigorta alacakları haczedilir veya iflası açılırsa adı belirtilen lehtar, sigorta ettirenin onayıyla sözleşmeye taraf olabilir; lehtar yoksa bu hak eşe ve çocuklara geçer. Haczi öğrendikten sonra bir ay içinde sigortacıya bildirim yapılmalıdır (TTK m. 1505).
- Rücu yok: Halefiyete ilişkin 1472. madde hayat sigortalarında uygulanmaz; sigorta ettiren ve mirasçılarının, rizikoya neden olan üçüncü kişiye karşı sahip olduğu tazminat alacağını sigorta şirketine temlik etmeleri de geçersizdir (TTK m. 1491).
Kaza sigortası
Kaza sigortası, belli bir prim karşılığında sigortalının uğrayacağı kaza sonucu ölüm, geçici veya sürekli engellilik ya da işgöremezlik hâlleri için teminat sağlar. Ölüm, kaza tarihinden itibaren en çok bir yıl içinde gerçekleşmişse bedel sigorta ettirene veya belirlediği kişiye ödenir. Geçici olarak çalışma gücünden mahrum kalan sigortalıya, poliçede yazılı süre ile sınırlı olmak üzere mahrumiyetin devam ettiği süre için günlük hesabıyla tazminat verilir (TTK m. 1507). Sigortacı, aksi kararlaştırılmamışsa poliçede yazılı bedelden başka sigortalının yaptığı tedavi giderlerini de ödemekle yükümlüdür (TTK m. 1508). Poliçedeki günlük teminatı, azami süreyi ve tedavi giderlerine ilişkin sınırlamaları inceleyin.
Sağlık sigortası
- Hastalık sigortası: Sigortacı, sözleşmede öngörülen hastalıklardan birinin veya birkaçının sözleşme süresi içinde gerçekleşmesi veya ortaya çıkması hâlinde teminat sağlar. Birden çok hastalık teminata bağlanmışsa biri gerçekleştiğinde bedel ödenir ve sözleşme sona erer (TTK m. 1512).
- Kapsam: Sağlık sigortasıyla sigortacı, sözleşmede kararlaştırılan tıbbi bakım ve ilaç giderlerini, gebelik ve doğumu, hastane günlük giderlerini, iş görememe parasını ve bakım giderlerini teminat altına alabilir; aksi kararlaştırılmamışsa bu kalemlerin tümünü kapsar (TTK m. 1513).
- Başkasının sağlığı için lehtar: Lehtarı belirleyerek başkasının hastalığı üzerine sigorta yapılabilmesi için o kimse ile lehtar arasında menfaat ilişkisi bulunmalı ve sigortalının yazılı izni alınmalıdır; sigortalı on beş yaşını doldurmuşsa kanuni temsilcinin yanında ayrıca kendi izni de gerekir (TTK m. 1515).
- Bekleme süresi: Bekleme sürelerini öngören sigorta sözleşmelerinde bekleme süresinin üst sınırı Hazine Müsteşarlığınca veya Müsteşarlığın uygun göreceği bir kurum tarafından belirlenir. Poliçedeki bekleme süresini sözleşme yapmadan önce yazılı olarak sorun (TTK m. 1516).
- Yeni doğan bebek: Doğum sırasında ana babadan biri için hastalık veya sağlık sigortası varsa, aksi kararlaştırılmamışsa bebek doğumdan itibaren ek prim olmaksızın kapsama girer; bunun için doğumun en geç iki ay içinde sigortacıya bildirilmesi gerekir. Evlat edinilen küçüklere de uygulanır (TTK m. 1517).
- Rapor bilgisi: Sigortacı, ifa yükümlülüğünü incelerken ilgili kişinin veya kanuni temsilcisinin istemesi hâlinde, bunların belirlediği doktora teminat kapsamındaki hastalığın gerçekleşip gerçekleşmediği ve tedavi gerekliliği konusunda aldığı rapor hakkında bilgi ve inceleme imkânı vermek zorundadır (TTK m. 1518).
- Gerçek tedavi gideri: Hastalık, ilaç ve tedavi giderleri için harcama yapılması gibi gerçek zararların karşılandığı sağlık sigortalarında genel hükümlerin yanında zarar sigortalarına ilişkin hükümler ile ayrılma, ödünç alma ve prim ödenmesinden muaf sigorta kuralları da uygulanır (TTK m. 1519).
Sık yapılan hatalar
- Sigorta formundaki soruları eksik veya yanlış yanıtlamak.
- Lehtarı poliçede açık yazdırmamak ve değişiklikleri sigortacıya bildirmemek.
- İlk primin ödendiğini belgelemeden sigorta bedelinin ödeneceğini varsaymak.
- Yeni doğan bebeği kapsama almak için iki aylık bildirimi unutmak.
- Sağlık poliçesindeki bekleme süresini ve sınırlamaları yazılı olarak öğrenmemek.