Sigorta sözleşmesinde sigortacı, aldığı prim karşılığında para ile ölçülebilir menfaatinizi zarara uğratan riziko gerçekleşirse zararı tazmin etmeyi, hayat sigortasında ise bir bedel ödemeyi üstlenir (TTK m.1401). Teklifnameniz teklif tarihinden itibaren 30 gün içinde reddedilmezse sözleşme kurulmuş sayılır (TTK m.1405). Poliçe, sigortacının veya acentesinin yaptığı sözleşmelerde yirmi dört saat içinde, diğer hallerde 15 gün içinde verilir (TTK m.1424).
Bu yazı sigorta sözleşmesinin kurulmasını, poliçenin içeriğini, bilgilendirme ve ispat kurallarını, primin ödenmesini ve ödenmemesinin sonuçlarını, sözleşmenin sona ermesini, zamanaşımını ve sigortacılık mevzuatındaki bazı temel kuralları anlatır.
Bu yazıda
- Sözleşmenin kurulması ve teklifname
- Poliçe: teslim, kayıp, ispat ve aleyhe şartlar
- Bilgilendirme, genel şartlar ve ispat yükü
- Sorumluluğun başlaması, menfaat, başkası lehine sigorta, satış
- Süre, prim iadesi ve zamanaşımı
- Prim: nasıl ve nerede ödenir, taksit, ödememe
- Sigortacı iflas ederse, prim artarsa, bildirimler
- Sigortacılık mevzuatından üç kural
- Kaynaklar
Sözleşmenin kurulması ve teklifname
Kısa cevap: Teklifnameyi şirket 30 gün içinde reddetmezse sözleşme kurulmuş sayılır (TTK m.1405).
Teklifle birlikte yaptığınız ödemeler ilk prime sayılır; sözleşme kurulmazsa kesinti yapılmadan faiziyle iade edilir. Teklif tarihini gösteren belgeyi saklayın. Hayat sigortası teklifnamesi şirkete ulaştığı tarihten itibaren 30 gün içinde reddedilmezse sözleşme yapılmış olur (Sigortacılık Kanunu m.11); başvurunun şirkete ulaştığını gösteren kaydı, e-postayı veya evrakı saklamanız işinize yarar.
Poliçe: teslim, kayıp, ispat ve aleyhe şartlar
- Teslim süresi: Sözleşme sigortacı veya acentesi tarafından yapılmışsa yirmi dört saat içinde, diğer hallerde 15 gün içinde imzalı poliçe verilir. Poliçenin geç verilmesinden doğan zarardan sigortacı sorumludur (TTK m.1424).
- Poliçeyi kaybettiniz: Sigortacıdan yeni bir poliçe isteyebilirsiniz; gideri size aittir.
- Poliçe hiç verilmediyse: Sözleşmenin ispatı genel hükümlere tabidir; ödeme dekontu, teklifname, yazışmalar, acente kayıtları ve tanık gibi delillerle sigorta ilişkisini gösterebilirsiniz.
- Teklifinizden farklı şart: Poliçe veya eklerindeki hükümler teklifnameden ya da kararlaştırılan şartlardan farklıysa, bunlardan sizin, sigortalının ve lehtarın aleyhine olanlar geçersizdir (TTK m.1425). Poliçeyi teslim aldığınızda teklifnameyle karşılaştırın.
- Poliçe şartları ve kanun: Kanunun belirli hükümleri sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse kanun hükümleri uygulanır (TTK m.1452).
Bilgilendirme, genel şartlar ve ispat yükü
Kısa cevap: Sigortacı ve acentesi, sözleşmeden önce sözleşmeye ilişkin tüm bilgileri, haklarınızı ve dikkat etmeniz gereken hükümleri yazılı bildirmelidir (TTK m.1423).
Bilgilendirme yapılmadıysa 14 gün içinde itiraz etmezseniz sözleşme poliçedeki şartlarla yapılmış olur; bilgilendirmenin yapıldığını ispat sigortacıya aittir. Sigorta sözleşmelerinin ana içeriği, Müsteşarlıkça onaylanan ve şirketlerce aynı şekilde uygulanan genel şartlara uygun düzenlenir; işin özelliğine göre konan özel şartlar poliçede özel şartlar başlığı altında açıkça belirtilmelidir (Sigortacılık Kanunu m.11). Sözleşmede öngörülen rizikolardan birinin teminat dışında kaldığını ispat yükü de sigortacıya aittir (TTK m.1409); ret gerekçesini yazılı olarak ve poliçe hükmüne dayandırarak istemelisiniz.
Sigorta şirketleri ve aracılar, broşür, ilan ve reklamlarını sigortalıya sağlayacakları hak ve menfaatlerin kapsamı dışında bir anlayışa yol açacak şekilde düzenleyemez, yanıltıcı beyanda bulunamaz. Kredi alırken belirli bir şirketten poliçe yaptırma şartı da hükümsüzdür; kişilerin sigorta şirketini seçme hakkı sınırlandırılamaz (Sigortacılık Kanunu m.32).
Sorumluluğun başlaması, menfaat, başkası lehine sigorta, satış
- Sorumluluk ne zaman başlar: Aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidin ödenmesiyle başlar; kara ve denizde eşya taşıma sigortalarında sözleşmenin yapılmasıyla başlar (TTK m.1421).
- Menfaat: Sözleşme yapıldığı anda sigortalanan menfaat yoksa sigorta geçersizdir; menfaat sonradan ortadan kalkarsa sözleşme o anda geçersiz hale gelir (TTK m.1408).
- Başkası lehine sigorta: Üçüncü bir kişinin menfaatini, adını belirterek veya belirtmeyerek sigorta ettirebilirsiniz; sözleşmeden doğan haklar sigortalıya aittir (TTK m.1454).
- Sigortalı malı satarsanız: Menfaatin sahibi değişirse, aksine sözleşme yoksa sigorta ilişkisi sona erer. Satışta poliçenin devrini sigortacıyla yazılı netleştirin; araçlarda trafik mevzuatındaki özel bildirim kuralları da geçerlidir (TTK m.1470).
Süre, prim iadesi ve zamanaşımı
- Prim daha kısa zaman dilimlerine göre hesaplanmamışsa sigorta dönemi 1 yıldır; süre belirlenmemişse mahkemece tarafların iradelerine, yerel teamüle ve hal ve şartlara göre belirlenir (TTK m.1410, m.1411).
- Sözleşme sona erdiğinde, kanunda aksi yoksa işlemeyen günlere ait ödenmiş primler iade edilir (TTK m.1419).
- Sigorta sözleşmesinden doğan istemler alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren 2 yılda zamanaşımına uğrar; sigorta tazminatı ve bedeline ilişkin istemler ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren 6 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m.1420).
Prim: nasıl ve nerede ödenir, taksit, ödememe
Kısa cevap: Aksine sözleşme yoksa prim peşin ve nakden ödenir; taksit kararlaştırılmışsa ilk taksit sözleşme yapılır yapılmaz ve poliçenin tesliminde ödenir (TTK m.1430, m.1431).
- Senet: İlk taksidin nakden ödenmesi şartıyla sonraki primler için kambiyo senedi verilebilir; ödeme senedin tahsiliyle gerçekleşmiş sayılır (TTK m.1430).
- Cayma: Sigortacının sorumluluğu başlamadan önce, kararlaştırılmış primin yarısını ödeyerek sözleşmeden cayabilirsiniz (TTK m.1430).
- İlk prim ödenmezse: Sigortacı, ödeme yapılmadığı sürece sözleşmeden 3 ay içinde cayabilir; prim alacağı muacceliyetten itibaren 3 ay içinde dava veya takiple istenmemişse sözleşmeden cayılmış olur (TTK m.1434).
- Sonraki taksit gecikirse: Poliçe hemen iptal olmaz; sigortacı noter veya iadeli taahhütlü mektupla 10 gün süre vererek borcun ödenmesini ister ve aksi halde sözleşmenin feshedilmiş sayılacağını ihtar eder (TTK m.1434).
- Hasar olursa: Taksitle ödeme kararlaştırılan hallerde riziko gerçekleşince, ödenecek tazminata ilişkin primlerin tümü muaccel olur; sigortacı prim alacağını tazminattan düşebilir (TTK m.1431).
- Sigorta ettiren ödemezse: Başkası lehine sigortada, sigortacı bildirirse sigortalı primi ödemeyi üstlenerek sözleşmeyi sürdürebilir (TTK m.1431).
- Riziko hafiflerse: Güvenlik önlemi almak gibi rizikoyu hafifleten değişikliklerde prim indirilir ve gerekirse geri verilir (TTK m.1433).
- Ödeme yeri: Prim, sigorta ettirenin sözleşmede gösterdiği adreste ödenir (TTK m.1432).
Sigortacı iflas ederse, prim artarsa, bildirimler
- İflas: Sigortacının iflası halinde sözleşme sona erer; iflastan önce ödenmeyen tazminatlar önce kanunen ayrılması gereken teminatlardan, sonra iflas masasından karşılanır ve hak sahipleri masaya üçüncü sıradan katılır (TTK m.1418).
- Konkordato ve ruhsat iptali: Bu olguları öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 ay içinde sözleşmeyi feshedebilirsiniz (TTK m.1413).
- Prim artışı: Sigortacı teminat kapsamını değiştirmeden ayarlama şartına dayanarak primi yükseltirse, bildirimi aldığınız tarihten itibaren 1 ay içinde sözleşmeyi feshedebilirsiniz (TTK m.1414).
- Bildirimler: Sigorta ettirenin bildirimleri sigortacıya veya sözleşmeyi yapan acenteye yapılır; sigortacının bildirimleri bildirdiğiniz son adrese gider (TTK m.1416).
Sigortacılık mevzuatından üç kural
- Tarifeler: Sigorta tarifeleri şirketler tarafından serbestçe belirlenir; zorunlu sigortaların teminat tutarları ile tarife ve talimatları ise Bakan tarafından tespit edilip Resmî Gazetede yayımlanır (Sigortacılık Kanunu m.12).
- Yurt dışı sigorta: Türkiye'de yerleşik kişiler Türkiye'deki sigortalanabilir menfaatlerini kural olarak Türkiye'de faaliyette bulunan şirketlere yaptırmak zorundadır; hayat sigortaları kanundaki istisnalar arasındadır ve yurt dışında da yaptırılabilir (Sigortacılık Kanunu m.15).
- Ulaşılamayan hak sahibi: Hak sahiplerine ödenmesi gereken paralar zamanaşımına uğrar ve hak sahibine ulaşılamazsa, ilandan sonra Güvence Hesabına veya ilgili kuruluşlara gelir kaydedilir (Sigortacılık Kanunu m.33/B).
Adım adım: poliçenizi kontrol edin
- Teklif tarihini ve teklifnameyi saklayın; sözleşmenin kurulup kurulmadığı bu tarihe göre belirlenir.
- Poliçeyi aldığınızda teklifnameyle karşılaştırın ve aleyhinize görünen farkı yazılı olarak bildirin.
- Başlangıç ve bitiş tarihini, ilk prim veya ilk taksit ödeme tarihini birlikte kontrol edin; sorumluluk çoğu sigortada ödemeyle başlar.
- Taksit tarihlerini, ödeme dekontlarını ve senet varsa vade bilgilerini poliçeyle birlikte tutun.
- Adres değiştirdiğinizde sigortacıya yazılı bildirim yapın; ihtarlar son adresinize gider.
Sık yapılan hatalar
- Poliçeyi teklifnameyle karşılaştırmadan dosyalamak.
- Taksit ihtarını teslim almamak veya okumamak.
- Adres değiştirip sigortacıya yazılı bildirmemek.
- İki yıllık ve altı yıllık zamanaşımı sürelerini takip etmemek.