Bir Türk vatandaşıyla evlenmek doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz; yabancı eş, en az üç yıldan beri evli ve evliliği devam ediyorsa ayrıca başvurabilir (5901 sayılı Kanun m. 16). Başka bir ülkenin vatandaşlığını kazanmak tek başına Türk vatandaşlığını sona erdirmez (m. 44). Taşınmaz satın almak da tek başına otomatik vatandaşlık sağlamaz; istisnai yoldan vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla ve kanunda sayılan hâllerde mümkündür (m. 12).
Bu yazı evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunu, boşanma ve butlan hâllerini, Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai vatandaşlığı, vatandaşlığı yeniden kazanma yollarını, çifte vatandaşlığın nüfus kaydına işlenmesini, Mavi Kartı ve vatandaşlığın ispatını anlatır.
Bu yazıda
- Evlilik yoluyla vatandaşlık: şartlar ve başvuru yeri
- Eşin ölümü, boşanma ve butlan
- Hane kaydı ve komisyon incelemesi
- Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai vatandaşlık
- Vatandaşlığı yeniden kazanma yolları
- Çifte vatandaşlık ve nüfus kaydı
- Mavi Kart: kimlere, hangi haklar
- Vatandaşlığın ispatı ve karar hatalarının düzeltilmesi
- Kaynaklar
Evlilik yoluyla vatandaşlık
Başvuru yurt içinde valiliğe, yurt dışında dış temsilciliğe yapılır. Bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvurabilir. Evliliğin başvuru anında sürüyor olması gerekir; evlilik tarihinden itibaren geçen süreyi evlenme belgesiyle gösterebilirsiniz (m. 16 ve m. 37). Başvuru sahiplerinde aile birliği içinde yaşama, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmaması şartları aranır; başvurudan sonra Türk eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz, ancak diğer şartlar yine gerekir (m. 16).
Genel yoldaki 11. madde ve evlilik yoluyla başvurudaki 16. madde uyarınca vatandaşlığı kazanmak isteyen yabancıların şartları taşıyıp taşımadığı, illerde oluşturulan vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu tarafından tespit edilir; komisyonun çalışma esasları yönetmelikle belirlenir (m. 18).
Boşanma ve butlan
Boşandıysanız evlilik yoluyla başvuramazsınız. Kanun, evliliğin başvuru sırasında devam etmesini şart koşar; üç yıllık evlilik tek başına yetmez. Boşanmışsanız genel yoldaki şartları (m. 11) taşıyorsanız o yoldan başvurabilirsiniz (m. 16 ve m. 11). Evlenme ile Türk vatandaşlığını kazanan yabancılar, evlenmenin butlanına karar verilmesi hâlinde evlenmede iyi niyetliyse vatandaşlığı muhafaza eder; kötü niyetliyse bu koruma kanunda öngörülmez (m. 16).
Hane kaydı
Evlenmekle Türk vatandaşlığını kazanan kadın kocasının hanesine tescil edilir; evlilik ölüm dışında sona ererse kaydı bulunduğu kütüğün sonuna taşınır. Evlenmekle vatandaşlık kazanan erkek ise karısının kaydının taşındığı haneye tescil edilir (5490 sayılı Kanun m. 25).
Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai vatandaşlık
Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel yoksa Cumhurbaşkanı kararıyla belirli yabancılar vatandaşlığa alınabilir. Bunlar arasında sanayi tesisi getirenler veya olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülenler, bazı ikamet izni veya Turkuaz Kart sahipleri ve aileleri, vatandaşlığa alınması zorunlu görülenler ve göçmen olarak kabul edilenler vardır. Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek hâli bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir; bu şart, kişinin diğer niteliklerinden bağımsız değerlendirilir (m. 12). Taşınmaz veya yatırım yoluyla vatandaşlık koşulları, ödeme veya taahhüt vermeden önce güncel mevzuattan ve yetkili makamdan doğrulanmalıdır; taşınmaz almak tek başına otomatik vatandaşlık sağlamaz.
Vatandaşlığı yeniden kazanma
Çıkma izni alarak Türk vatandaşlığını kaybedenler, millî güvenlik bakımından engel yoksa, Türkiye'de ikamet süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla yeniden vatandaş olabilir (m. 13). Kaybettirme kararıyla vatandaşlığı kaybedenler Cumhurbaşkanı kararıyla, seçme hakkıyla ayrılanlar Bakanlık kararıyla; millî güvenlik engeli yoksa ve Türkiye'de üç yıl ikamet etmek şartıyla yeniden kazanabilir (m. 14). Mülga 403 sayılı Kanun ile mülga 1312 sayılı Kanun kapsamında vatandaşlığı kaybetmiş veya ıskat edilmiş kişiler, başvurmaları hâlinde, millî güvenlik bakımından engel yoksa Türkiye'de ikamet şartı aranmaksızın Bakanlık kararıyla yeniden vatandaşlığa alınabilir (m. 43).
Çifte vatandaşlık
Yabancı devlet vatandaşlığı kazanmak, Türk vatandaşlığını düşürmez. Belgeleri ibraz ederseniz ve yapılan inceleme sonucunda kayden aynı kişi olduğunuz tespit edilirse nüfus aile kütüğündeki kaydınıza çok vatandaşlığa sahip olduğunuza dair açıklama yapılır (m. 44 ve m. 3). Yabancılık unsurlu bir işte yetkili hukuk vatandaşlığa göre belirleniyorsa ve kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa Türk hukuku uygulanır; Türk vatandaşı değilse daha sıkı ilişki içinde olduğu devletin hukuku esas alınır (5718 sayılı Kanun m. 4).
Mavi Kart
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder; talep hâlinde bu hakları gösteren Mavi Kart düzenlenir. Seçme ve seçilme, muaf araç veya ev eşyası ithal etme hakları ile askerlik yükümlülükleri yoktur; sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış haklar saklıdır. Kadroya dayalı ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunamazlar, ancak kamu kurumlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel olarak çalıştırılabilirler. Kimlik numarası verilir ve hakların kullanımında genelde Mavi Kartın ibrazı yeterlidir. Cumhurbaşkanı gerekli görürse üçüncü dereceden sonra hangi dereceye kadar altsoyun yararlanabileceğini belirleyebilir; altsoyun üstsoyla soy bağını belgelemesi şarttır (m. 28). Mavi Kartlılar Kütüğüne kaydedilenler nüfus olaylarını yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında dış temsilciliklere beyan etmekle yükümlüdür (5490 sayılı Kanun m. 8/A).
Vatandaşlığın ispatı ve karar hatalarının düzeltilmesi
Türk vatandaşlığının ispatı herhangi bir şekle tabi değildir. Nüfus kayıtları, nüfus cüzdanları ve pasaport veya yerine geçen belgeler aksi sabit oluncaya kadar vatandaşlığa karine oluşturur; kişinin Türk vatandaşı olup olmadığı konusunda tereddüt varsa bu husus Bakanlıktan sorulur (m. 36). Vatandaşlık kanununa göre alınan kararlarda maddi bir hata veya eksiklik sonradan anlaşılırsa, dayanağına uygun şekilde Genel Müdürlükçe düzeltme veya tamamlama kararı alınır ve yeni bir vatandaşlık başvurusu gerekmez (m. 39).
Başvuruya hazırlık: adım adım
- Evlenme belgesinden evliliğin başlangıç tarihini ve en az üç yıllık süreyi doğrulayın; evliliğin başvuru gününde de devam ettiğinden emin olun (m. 16).
- Başvuru yerini belirleyin: yurt içinde valilik, yurt dışında dış temsilcilik (m. 37).
- Aile birliği içinde yaşadığınızı gösteren belgeleri ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmadığını gösteren kayıtları toplayın.
- Başvurunuz vatandaşlık başvuru inceleme komisyonunda şartlar yönünden incelenir; eksik belge istenirse süresinde tamamlayın (m. 18).
- Sonuçta nüfus kaydınızın işlenmesi ve hane tescili gibi işlemleri takip edin (5490 sayılı Kanun m. 25).
Örnek durumlar
Örnek 1: Türk vatandaşıyla evlenmesinin üzerinden henüz üç yıl geçmemiş bir yabancı hemen vatandaşlık başvurusu yapmak istiyor. Kanun en az üç yıllık evlilik aradığı için bu başvuru süre şartı yönünden erkendir; genel yoldaki şartları taşıyıp taşımadığı ayrıca değerlendirilebilir (m. 11 ve m. 16).
Örnek 2: Başvuru yapıldıktan sonra Türk eş vefat etti. Aile birliği içinde yaşama şartı bu hâlde aranmaz, diğer şartlar ise yine aranır; dosyanın sürmesi için başvuru sahibinin kalan şartları taşıması ve ölüm belgesi gibi yeni durumu gösteren kayıtları idareye sunması gerekir (m. 16).
Örnek 3: Doğumla Türk olan biri çıkma izniyle vatandaşlığını bıraktı. Mavi Kartla Türk vatandaşlarına tanınan birçok haktan yararlanabilir, fakat seçme ve seçilme hakkı ile askerlik yükümlülüğü kapsam dışındadır; dilerse Bakanlık kararıyla vatandaşlığını yeniden de kazanabilir (m. 28 ve m. 13).
Sık yapılan hatalar
- Evlenmenin otomatik vatandaşlık sağladığını sanmak.
- Boşandıktan sonra evlilik yolundan başvurmaya çalışmak.
- Taşınmaz alımını vatandaşlık güvencesi saymak.
- Mavi Kartın seçme ve seçilme hakkı verdiğini varsaymak.
- Çifte vatandaşlığı belgeleyip nüfus kaydına işletmemek.