Yurt dışında yabancı makam önünde evlenen Türk vatandaşının evliliği, Medeni Kanun hükümlerine uygunsa Türkiye’de de geçerlidir; ancak nüfus kaydına işlenmesi için evlenme belgesinin en geç otuz gün içinde oradaki dış temsilciliğe verilmesi veya gönderilmesi gerekir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 24). Yurt dışında doğan çocuğun doğumu ise doğumdan itibaren altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir (m. 15). Vatandaşlık ise evlilikle doğrudan kazanılmaz; başvuru şartları kanunda ayrıca düzenlenmiştir.
Bu yazı yabancı evliliğin Türkiye’de geçerliliğini ve tescilini, evlenme ve nişan şartlarında uygulanacak hukuku, yurt dışı doğum ve tanıma bildirimlerini, yabancı kimlik numarasını, Türk vatandaşlığının doğumla ve sonradan kazanılmasını, çıkma izni ve yeniden kazanmayı ve vatandaşlığın ispatını anlatır.
Bu yazıda
- Yurt dışında evlendim: evlilik geçerli mi, nüfusa nasıl işlenir?
- Dış temsilcilik yoksa evlenme belgesi nereye verilir?
- Eşlerden biri yabancıysa Türkiye’de evlenme
- Evlenme şartları ve nişan hangi hukuka tabidir?
- Yurt dışında doğum ve tanıma bildirimi
- Yabancı kimlik numarası ve yurt dışındaki Türk vatandaşının kaydı
- Vatandaşlık: evlilik, doğum ve ikamet
- Çıkma izni, yeniden kazanma ve iptal
- Hangi hukuk uygulanır: çifte vatandaşlık, vatansız ve mülteci
Yurt dışında evlendim: evlilik geçerli mi, nüfusa nasıl işlenir?
Türk vatandaşlarının yurt dışında yabancı yetkili makam önünde yaptığı evlenme, Medeni Kanun hükümlerine uygunsa ve butlanla batıl olmayı gerektiren bir sebep yoksa geçerlidir. Evliliğin nüfus kaydına işlenmesi için ayrıca bildirim gerekir; evlenme belgenizi saklayın (m. 24). Yabancı makam önünde evlenen Türk vatandaşı, evlenme belgesini en geç otuz gün içinde oradaki dış temsilciliğe vermeli veya göndermelidir. Bildirimi koca yapar; kocanın yabancı olması hâlinde kadın yapar. Dış temsilcilik bildirimi nüfus müdürlüğüne iletir.
Dış temsilciliklerce yapılan evlenmeler, evlenmenin yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde nüfus müdürlüklerine bildirilir; bildirimi dış temsilcilik yapar. Kayıt tamamlandıktan sonra aile kütüğündeki bilgilerin doğru işlendiğini kontrol edin (m. 23).
Dış temsilcilik yoksa evlenme belgesi nereye verilir?
Evlendiğiniz ülkede Türk dış temsilciliği yoksa veya bildirim yapılamıyorsa, yabancı makamdan alınan evlenme belgesi Türkçeye çevrilip usulüne göre onaylanır ve Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilir; sonra yurt içinde nüfus müdürlüğüne verilebilir ve kayıt bu belgeye dayanılarak yapılır (m. 24). Belgenin onay ve tercüme zinciri için yabancı belge ve tercüme yazımıza bakabilirsiniz.
Eşlerden biri yabancıysa Türkiye’de evlenme
Eşlerden biri yabancı olduğunda evlendirme işlemini belediye evlendirme memurlukları ile nüfus müdürleri yapabilir (m. 22). Başvurmadan önce yetkili evlendirme memurluğundan yabancı eşin hangi belgeleri getireceğini öğrenin. Evlendirme işlemini yapanlar, evlenmenin yapıldığı tarihten itibaren on gün içinde evlenme bildirimini nüfus müdürlüğüne göndermekle, nüfus müdürlüğü de tescil etmekle yükümlüdür (m. 23). Yani süreç kural olarak memurluk tarafından yürütülür; sonradan kaydınızı kontrol edebilirsiniz.
Evlenme şartları ve nişan hangi hukuka tabidir?
Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna bağlıdır; yabancı eş için kendi vatandaşlığındaki ülkenin hukuku esas alınır. Bu nedenle yabancı eşin ülkesinden evlenmeye engel olmadığını gösteren belge istenebilir (MÖHUK m. 13). Nişanlanma ehliyeti ve şartları da tarafların nişanlanma anındaki millî hukukuna bağlıdır; nişanlılığın hükümlerine ve sonuçlarına ise ortak millî hukuk, taraflar ayrı vatandaşlıktaysa Türk hukuku uygulanır (m. 12). Yabancı nişanlıyla nişan bozulursa bu nedenle önce ortak vatandaşlık olup olmadığına bakılır.
Yurt dışında doğum ve tanıma bildirimi
Yurt dışında doğan çocuğun doğumu, doğumdan itibaren altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir. Bildirim, yabancı makamlardan alınmış resmî doğum belgesi veya raporun dış temsilciliğe verilmesiyle yapılır (m. 15). Bizzat gidemiyorsanız yabancı makamlardan alınmış resmî belge veya rapor, çocuğa konulan adın belirtildiği dilekçe ve ana babanın kimlik bilgilerini gösteren belgelerle birlikte dış temsilciliğe gönderebilirsiniz; kanun bu yolu açıkça kabul eder. Doğumu bildirmeyi geciktirdiyseniz, süre geçtikten sonra bildirilen ve altı yaşını bitirmemiş çocuğun doğum tarihinde beyan esas alınır; çocuk altı yaşını doldurmuşsa resmî sağlık kuruluşunca yaşı tespit ettirilir. Doğuma ait resmî belge sunulursa yaş tespitine gerek kalmaz (m. 16).
Yurt dışında yapılan tanıma işlemlerine ait bildirimler dış temsilciliklere yapılabilir; belge Türkçeye tercüme edilip onaylanmışsa yurt içinde nüfus müdürlüklerine de bildirim yapılabilir (m. 28). Tanıma belgesinin onaylı çevirisini hazırlayın.
Yabancı kimlik numarası ve yurt dışındaki Türk vatandaşının kaydı
Kanun kapsamındaki yabancılara kimlik numarası vermeye Bakanlık yetkilidir. Türkiye’de bir kamu kurumuna veya dış temsilciliklere herhangi bir işlem için başvuran yabancılara talepleri hâlinde yabancı kimlik numarası verilebilir; geçerlilik süresi ve belgeler yönetmelikle belirlenir (m. 8). Türk vatandaşı olan herkes, yurt dışında dış temsilciliğe başvurarak kendisini nüfus kütüklerine yazdırmak ve kimlik kartı almak zorundadır; Türkiye’de aile kütüğü olmayan ve yurt dışında oturanlar, Bakanlığın göstereceği bir nüfus müdürlüğünde açılan aile kütüğüne kaydedilir (m. 7 ve 11).
Vatandaşlık: evlilik, doğum ve ikamet
Bir Türk vatandaşı ile evlenmek doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar başvuruda bulunabilir; başvuru sahibinde aile birliği içinde yaşama gibi şartlar aranır (Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16). Genel şartlardan biri, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmektir; aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m. 10 ve 11). Başvuru için aranan ikamet süresi içinde toplam oniki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunulabilir ve bu süreler ikamet süreleri içinde değerlendirilir; yurt dışı giriş çıkış kayıtlarını saklamak yararlıdır (m. 15).
Doğumla kazanma bakımından, Türkiye içinde veya dışında Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk Türk vatandaşıdır; Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik dışında doğan çocuk da Türk vatandaşıdır. Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde vatandaşlığı kazanır; bu nedenle tanıma veya babalık hükmü gibi soy bağı işlemleri önemlidir (m. 7). Doğumu dış temsilciliğe bildirmeyi unutmayın. Türkiye’de doğan ve yabancı ana babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır; Türkiye’de bulunmuş çocuk aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır (m. 8). Babalık konusunda babalık davası yazımıza bakabilirsiniz.
Çıkma izni, yeniden kazanma ve iptal
Çıkma izin belgesi karar tarihinden itibaren iki yıl geçerlidir. İzin belgesini alanlar bu süre içinde yabancı devlet vatandaşlığını kazandıklarına dair bilgi ve belgeleri yurt içinde valiliğe, yurt dışında dış temsilciliğe vermek zorundadır; süresinde vatandaşlık kazanılamazsa belge geçersiz olur (m. 26). Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni alarak vatandaşlığı kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları, kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder; seçme ve seçilme hakkı ile askerlik yükümlülüğü bulunmaz ve talep hâlinde Mavi Kart düzenlenir (m. 28). Milli güvenlik bakımından engel teşkil etmeyen bir hâli bulunmamak şartıyla, çıkma izni alarak vatandaşlığını kaybedenler Türkiye’de ikamet süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla yeniden kazanabilir (m. 13). Ana veya babalarına bağlı olarak vatandaşlığı kaybeden çocuklar ise ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kazanabilir; erginlik tarihini not edin (m. 21).
Vatandaşlığı kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse kararı veren makam tarafından iptal edilir; iptal kararı karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m. 31 ve 32). Türk vatandaşlığının ispatı herhangi bir şekle tabi değildir: nüfus kayıtları, nüfus cüzdanları ve pasaport veya pasaport yerine geçen belgeler, aksi sabit oluncaya kadar ilgilinin Türk vatandaşı olduğuna karine teşkil eder; tereddüt hâlinde konu Bakanlıktan sorulur (m. 36).
Hangi hukuk uygulanır: çifte vatandaşlık, vatansız ve mülteci
Vatandaşlık esasına göre hukuk belirlenirken, birden fazla devlet vatandaşlığı olup aynı zamanda Türk vatandaşı olmayanlar hakkında daha sıkı ilişki içinde bulundukları devletin hukuku uygulanır. Vatansızlar ve mülteciler hakkında yerleşim yeri hukuku, bulunmadığı hâllerde mutad mesken hukuku, o da yoksa dava tarihinde bulunduğu ülke hukuku uygulanır (MÖHUK m. 4). Bu kural, sözleşme, aile ve miras ilişkilerinde hangi hukukun uygulanacağını belirlerken ilk bakılacak noktadır.