Finansal kiralama sözleşmesinde malın mülkiyeti kiralayana aittir; sözleşmede kiracıya sürenin sonunda satın alma hakkı tanınmamışsa mülkiyet kendiliğinden size geçmez ve sözleşme bitince malı derhâl geri vermeniz gerekir (6361 sayılı Kanun m. 23 ve 30). Tasarruf finansman sözleşmesinden sözleşmenin imzalanmasını takip eden on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilirsiniz (m. 39/A). Elektronik ortamda okumadan onay verdiğiniz bir finansman sözleşmesi ise her şartıyla sizi bağlamaz; açık ve anlaşılır olmayan hükümler tüketici lehine yorumlanır (6502 sayılı Kanun m. 5).
Bu yazı finansal kiralama sözleşmesinin ne olduğunu, hangi kiralamaların bu sınıfa girdiğini, mülkiyet, tescil, bakım, sigorta ve ayıp sorumluluğunu, devir, iflas, fesih ve sona erme kurallarını, faktoring ve finansman şirketlerinin işleyişini, tasarruf finansman sözleşmesinde cayma ve fesih haklarını, izinsiz faaliyetin yaptırımını ve e-onayla bağlanan finansman sözleşmesinin sonuçlarını anlatır.
Bu yazıda
- Finansal kiralama sözleşmesi nedir?
- Hangi kiralamalar finansal kiralama sayılır?
- Mülkiyet, konu, tescil ve sorumluluklar
- Teslim edilmeme, devir, iflas ve fesih
- Sona erme, uzatma ve malı iade
- Faktoring sözleşmesi
- Finansman ve tasarruf finansman sözleşmesi
- E-onayla bağlanan sözleşme
- İzinsiz faaliyetin yaptırımı
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Finansal kiralama sözleşmesi nedir?
Finansal kiralama sözleşmesi, kiralayanın kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü kişiden veya kiracıdan satın aldığı ya da başka suretle temin ettiği malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında kiracıya bırakmasını öngören sözleşmedir (m. 18). Her kira sözleşmesi finansal kiralama sayılmaz; kanun bu nitelendirmeyi belirli ölçütlere bağlar.
Hangi kiralamalar finansal kiralama sayılır?
Finansal kiralama, finansman sağlamaya yönelik olup şu hâllerden birini sağlayan kiralamadır (m. 3): mülkiyetin süre sonunda kiracıya devri, rayiç bedelden düşük bedelle satın alma hakkı, kiralama süresinin malın ekonomik ömrünün yüzde sekseninden büyük bölümünü kapsaması veya kira bedelleri bugünkü değerinin rayiç bedelin yüzde doksanından fazla olması. Bu ölçütlerden hiçbirini taşımayan bir kira sözleşmesi, adı finansal kiralama olsa da bu sınıfa girmeyebilir; sözleşmenin içeriğini bu ölçütlerle karşılaştırın.
Mülkiyet, konu, tescil ve sorumluluklar
Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti kiralayana aittir; taraflar sözleşmede sözleşme süresi sonunda kiracının malın mülkiyetini satın alma hakkını haiz olacağını kararlaştırabilir (m. 23). Sözleşmeye taşınır ve taşınmaz mallar konu olabilir; bilgisayar yazılımlarının çoğaltılmış nüshaları hariç olmak üzere patent gibi fikrî ve sınai haklar konu olamaz (m. 19). Taşınmaz mallara ilişkin sözleşmeler tapu kütüğünün şerhler hanesine, özel sicili bulunan taşınırlarda ilgili sicile tescil ve şerh olunur; özel sicile kayıtlı olmayan taşınırlarda ise Birlik tarafından tutulan özel sicile tescil edilir. Birliğin özel sicili herkese açıktır (m. 22).
Sözleşmede aksine hüküm yoksa bakım ve onarım masrafları kiracıya aittir. Malın sigorta ettirilmesi zorunludur, primleri kiracı öder ve malın sözleşme süresi içinde hasar ve ziyaı sorumluluğu kiracıya aittir; bu sorumluluk sigortanın karşılamadığı kısımla sınırlıdır. Kiracının seçimi ve talebi üzerine üçüncü kişiden sağlanan malın ayıplı olmasından kiralayan sorumlu tutulamaz; aynı hüküm malın bizzat kiracıdan sağlanması hâlinde de uygulanır. Ayıp için satıcı veya imalatçıyla yazışmaların ve belgelerin kaydını tutun (m. 24).
Teslim edilmeme, devir, iflas ve fesih
Malın, kiralayanın kusur veya ihmalinden kaynaklanan sebeplerle kiracıya teslim edilmemesi hâlinde Türk Borçlar Kanununun 123, 125 ve 126. maddeleri uygulanır; yani borçlunun temerrüdüne bağlanan genel sonuçlar devreye girer (m. 25). Kiracılık sıfatını veya sözleşmeden doğan hak ve yükümlülükleri ancak kiralayandan yazılı izin almak kaydıyla devredebilirsiniz; devir nedeniyle yapılan kiracı değişikliği de ilgisine göre tescil edilir veya şerh olunur (m. 26).
Kiracının iflası hâlinde iflas memuru finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir; kiracı aleyhine icra takibi yapılırsa icra memuru bu malların takibin dışında tutulmasına karar verir. Bu kararlara karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir (m. 28). Fesihten sonra iade edilen mal üçüncü kişiye satılırsa satış bedeli, vadesi gelmemiş kira bedelleri ve varsa kiralayanın zararı toplamından düşükse fark kiracı tarafından ödenir; yüksekse aradaki fark kiralayan tarafından kiracıya ödenir; sözleşmede aksi bir değer kararlaştırılabilir (m. 33).
Sona erme, uzatma ve malı iade
Sözleşme sona erdiğinde satın alma hakkını kullanmayan veya bu hakkı bulunmayan kiracı malı derhâl geri vermekle yükümlüdür (m. 30 ve 32). Sözleşmenin sürenin dolmasıyla kendiliğinden sona ermesi esastır; uzatma ancak taraflar anlaşırsa mümkündür. Taraflardan her biri sürenin bitiminden en az üç ay önce bildirmek kaydıyla mevcut veya yeni şartlarla sözleşmenin uzatılmasını talep edebilir; ancak uzatma tarafların anlaşmasına bağlıdır ve karşı taraf kabul etmek zorunda değildir (m. 30). Tüketicinin satıcıyı kendisinin bulduğu finansal kiralama işlemlerinde taksitle satışlardaki cayma hakkı kullanılamaz; kira süresi sonunda malın mülkiyetini edinme zorunluluğu bulunan finansal kiralama sözleşmelerinde ise taksitle satış hükümleri uygulanır (TKHK m. 17 ve 18).
Faktoring sözleşmesi
Faktoring sözleşmesi, mal veya hizmet satışından doğmuş fatura ile tevsik edilen alacakların devralınması suretiyle faktoring şirketinin müşterisine tahsilat, borçlu ve müşteri hesaplarının tutulması ile finansman veya faktoring garantisi fonksiyonlarından birini ya da tümünü sağladığı sözleşmedir (m. 38). Faktoring şirketi kredi veren bir banka gibi değil, alacağı devralan taraf olarak işler. Kredi borcunun başka şirkete devri tek başına yeni borç yaratmaz; devri, yetkili tahsilat kişisini ve hesap dökümünü doğrulayın ve eski ödeme belgelerinizi koruyun.
Finansman ve tasarruf finansman sözleşmesi
Finansman sözleşmesinde mal veya hizmet alımı, alıcının nam ve hesabına mal veya hizmetin teslim ya da temini ile birlikte doğrudan satıcıya ödeme yapılması suretiyle kredilendirilir; kredi geri ödemeleri adına kredi açılanlar tarafından finansman şirketlerine yapılır (m. 39).
Tasarruf finansman sözleşmesinde müşteri, sözleşme imzalanmasını takip eden on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilir; cayma hâlinde şirket organizasyon ücreti dâhil aldığı tutarın tamamını, cayma kararının bildirilmesinden itibaren on dört gün içinde iade eder (m. 39/A). Müşteri sözleşmenin tasarruf dönemi bitimine kadar fesih hakkına da sahiptir; şirket organizasyon ücreti bedeli dışında kalan toplam birikim tutarını Kurulca belirlenecek süre içinde iade eder ve müşterinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâli dışında sözleşmeyi tek taraflı feshedemez. Finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmelerde ise tüketici on dört gün içinde cayma hakkına sahiptir (TKHK m. 49).
E-onayla bağlanan sözleşme
Finansman sözleşmesini okumadan e-onay verdiyseniz elektronik kabul, bilgilendirme ve sözleşme şartları birlikte değerlendirilir; onay kaydı her haksız şartı geçerli kılmaz. Sözleşme şartlarında tüketicinin anlayabileceği açık ve anlaşılır bir dil kullanılmalıdır ve açık olmayan veya birden çok anlama gelen hüküm tüketici lehine yorumlanır (TKHK m. 5). Sözleşmenin onayladığınız sürümünü ve size gönderilen bilgilendirmeleri isteyin; yazılı kayıt olmadan verilen sözlü bilgileri de not edin.
İzinsiz faaliyetin yaptırımı
İzin almaksızın finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman faaliyetinde bulunan kişiler iki yıldan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır; iş yeri bir aydan bir yıla kadar kapatılabilir, internet ortamında içerik çıkarma veya erişim engelleme de istenebilir (m. 46). Bu nedenle sözleşme yapmadan önce şirketin faaliyet iznini resmî kayıtlardan kontrol edin.
Sözleşme imzalamadan önce kiralayanın veya finansman şirketinin kimliğini, faaliyet iznini ve sözleşmenin tüm eklerini isteyin. Kira bedellerinin dökümünü, vadeleri, sigorta ve bakım yükümlülüklerini, satın alma hakkının bulunup bulunmadığını ve fesih hâlinde mal değerlemesinin nasıl yapılacağını yazılı olarak kontrol edin. Elektronik ortamda onay veriyorsanız onaylanan sürümün bir nüshasını indirin ve saklayın. Bu hazırlık, sonradan çıkabilecek mülkiyet, iade ve ödeme uyuşmazlıklarında ispat bakımından büyük kolaylık sağlar.
Sık yapılan hatalar
- Satın alma hakkı sözleşmede yoksa sürenin sonunda malın kendiliğinden sizin olacağını sanmak.
- Malı sigortasız bırakmak; sigorta zorunludur ve primi kiracı öder.
- Ayıplı mal için kiralayana değil satıcıya başvurmak gerekirken kiralayanı muhatap almak.
- Kiracılık sıfatını yazılı izin almadan devretmek.
- Tasarruf finansman sözleşmesinde on dört günlük cayma süresini kaçırmak.
- Elektronik onayın her hükmü geçerli kıldığını varsaymak.