Tüketici kredisi sözleşmesi yazılı veya mesafeli kurulmadıkça geçerli olmaz; 14 gün içinde cezai şart ödemeden cayabilir, vadesinden önce kapatırsanız faiz ve diğer maliyetlerde indirim isteyebilir ve en az iki taksitte temerrüde düşmedikçe ve size en az otuz gün süre verilmedikçe bankanın borcun tamamını muaccel kılması mümkün değildir (6502 sayılı Kanun m. 22, 24, 27, 28). Belirli süreli kredide faiz oranı sözleşme tarihindeki hâliyle sabittir ve tüketici aleyhine değiştirilemez (m. 25 ve 26). Konut finansmanında ise aynı muacceliyet kuralı m. 34 ile, erken ödeme tazminatı sınırları m. 37 ile düzenlenmiştir.
Bu yazı, tüketici kredisinin kapsamını, sözleşmenin şeklini ve bilgi formunu, cayma hakkını, faiz kurallarını, erken kapatmayı, taksit gecikmesinde muacceliyeti, sigorta ve ek ürün dayatmasını, konut finansmanının özel kurallarını, bağlı kredileri, bileşik faiz, senet ve kefalet kurallarını, alacağın bir varlık yönetim şirketine devrini ve kredi notundaki yanlış kaydın düzeltilmesini anlatır.
Bu yazıda
- Tüketici kredisi nedir, kredi kartı kapsama girer mi?
- Sözleşme, bilgi formu ve efektif faiz
- Cayma hakkı ve cayarsanız parayı nasıl iade edersiniz?
- Faiz artışı, erken kapatma ve dosya masrafı
- Taksit gecikirse: muacceliyet uyarısı ve kalan borç
- Sigorta ve ek ürün dayatması, hesap ücreti, kredili mevduat ve kart aidatı
- Konut finansmanı: faiz, erken ödeme tazminatı ve satış
- Bağlı krediler: satıcı teslim etmezse ne olur?
- Bileşik faiz, senet ve kefalet
- Alacak varlık yönetim şirketine devredilirse
- Kredi notundaki yanlış kaydı düzelttirmek
- Sık yapılan hatalar
Tüketici kredisi nedir, kredi kartı da girer mi?
Kredi veren faiz veya benzeri menfaat karşılığında ödemeyi erteler, ödünç verir ya da benzer finansman sağlarsa bu bir tüketici kredisidir. Kredi kartında ödeme üç aydan uzun ertelenir veya taksitle ödeme imkânı verilirse kart sözleşmesi de tüketici kredisi sayılır; uygulanacak faiz kart sözleşmesindeki oranı aşamaz (m. 22).
Sözleşme, bilgi formu ve efektif faiz
Tüketici kredisi sözleşmesi yazılı veya mesafeli olarak kurulmadıkça geçerli olmaz. İnternet üzerinden kurulması da mesafeli yöntemdir. Geçerli bir sözleşme yapmamış olan kredi veren, sonradan sözleşmenin geçersizliğini tüketicinin aleyhine olacak şekilde ileri süremez (m. 22). Sözleşmenin bir nüshasını alın; internet bankacılığındaki onay ekranlarını saklayın. Kredi veren ve varsa kredi aracısı ayrıca teklif ettikleri kredi sözleşmesinin koşullarını içeren sözleşme öncesi bilgi formunu, sözleşmenin kurulmasından makul bir süre önce size vermek zorundadır (m. 23). Formdaki faiz, toplam maliyet, ödeme planı ve masraf bilgilerini sözleşmeyle karşılaştırın; fark varsa imzadan önce sorun. Tüketici işlemlerinde ücret ve masraf bilgilerinin sözleşme eki olarak yazılı verilmesi zorunludur; verildiğini ispat yükü sözleşmeyi düzenleyene aittir (m. 4).
Faiz bilgisi eksikse kanun tüketici lehine sonuç bağlar: sözleşmede akdi faiz, efektif yıllık faiz veya kredinin toplam maliyeti yer almıyorsa kredi tutarı faizsiz olarak sözleşme süresinin sonuna kadar kullanılır. Efektif faiz olduğundan düşük gösterilmişse, toplam maliyet hesabında düşük gösterilen orana uyacak şekilde faiz yeniden belirlenir ve ödeme planı değişir (m. 25).
Cayma hakkı ve cayarsanız parayı nasıl iade edersiniz?
Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin kredi sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir. Kredi veren, cayma hakkı konusunda sizi bilgilendirdiğini ispatla yükümlüdür; cayma bildiriminin süre içinde kredi verene yöneltilmesi yeterlidir (m. 24). Bildirimi yazılı ya da kayıt altına alınan bir yolla yapmanız ispat bakımından yararlıdır.
Krediden faydalandıysanız anaparayı ve kredinin kullanıldığı tarihten anaparanın geri ödendiği tarihe kadar tahakkuk eden akdi faizi, cayma bildirimini kredi verene göndermenizden sonra en geç otuz gün içinde ödersiniz. Bu süre içinde ödeme yapılmazsa tüketici kredisinden cayılmamış sayılır. Kamu kurumlarına veya üçüncü kişilere ödenen masraflar dışında başka bir bedel istenemez. Cayma süresi içinde kredi borcunun tamamını erken öderseniz ayrıca bildirim aranmaksızın cayma hükümleri uygulanır; yine de kapatma tarihini ve dekontu saklayın (m. 24).
Faiz artışı, erken kapatma ve dosya masrafı
Belirli süreli kredilerde sözleşmenin kurulduğu tarihteki faiz oranı ve sözleşme şartları tüketici aleyhine değiştirilemez (m. 25 ve 26). Belirsiz süreli kredide ise faiz artışı, yürürlüğe girmesinden otuz gün önce kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla size yazılı olarak bildirilmelidir ve yeni oran geriye dönük uygulanamaz. Bildirim tarihinden itibaren en geç altmış gün içinde borcun tamamını ödeyip kredi kullanmaya son verirseniz faiz artışından etkilenmezsiniz (m. 26).
Kredinizi vadesinden önce kapatırsanız da hakkınız vardır. Tüketici vadesi gelmemiş bir veya birden çok taksit ödemesinde bulunabilir veya kredi borcunun tamamını erken ödeyebilir. Bu hâllerde kredi veren, erken ödenen miktara göre gerekli tüm faiz ve diğer maliyet unsurlarına ilişkin indirim yapmakla yükümlüdür (m. 27). Kapatma dökümünü kalem kalem ve yazılı isteyin. Konut finansmanında ise ayrı bir tazminat kuralı vardır; aşağıdaki bölüme bakın.
Kredi dosya masrafının geri alınıp alınamayacağı her kredi için aynı cevaba bağlı değildir. Ücretin türü, alındığı dönem ve uygulanabilir düzenleme birlikte incelenir; geçmiş kararları bütün yeni kredilere uygulamak doğru olmaz. Sözleşmeyi, bilgilendirme formunu ve kesinti dökümünü isteyip hangi kaleme itiraz ettiğinizi belirleyin.
Taksit gecikirse: muacceliyet uyarısı ve kalan borç
Banka, sözleşmede hakkı saklı tutmuş olsa bile tek bir gecikmeyle bütün krediyi hemen isteyemez. Belirli süreli kredide bu hak ancak kredi verenin bu hakkı sözleşmede saklı tutmuş ve bütün edimlerini ifa etmiş olması ve tüketicinin birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmesi hâlinde kullanılabilir. Bunun için tüketiciye en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısı yapılması zorunludur (m. 28).
Muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz, komisyon ve benzeri masraflar dikkate alınmaz. Banka borç dökümünde vadesi gelmemiş taksitlere ilişkin bu kalemleri de gösteriyorsa dökümü yazılı isteyin ve kalemleri sorun (m. 28). Bildirim, taksit ve ödeme kayıtlarını birlikte inceleyin; uyarının süresi ve içeriği çoğu zaman uyuşmazlığın merkezindedir.
Sigorta ve ek ürün dayatması, hesap ücreti, kredili mevduat ve kart aidatı
Banka krediye zorla sigorta yaptıramaz. Tüketicinin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla açık talebi olmaksızın kredi bağlantılı sigorta yaptırılamaz. Kredi veren sigorta içermeyen bir sözleşmeyi de teklif etmeli ve tüketicinin istediği sigorta şirketinden sağladığı teminatı kabul etmelidir. Tüketici kredisi sözleşmesi, kredi ile ilgili olanlar hariç yan finansal ürün ve hizmetlerin satın alınması şartına da bağlanamaz (m. 29). Her poliçeyi kredi için otomatik şart saymayın; alternatif poliçe ve iptal seçeneklerini sözleşmeyle birlikte sorun. Zorunlu sigortalar ayrı değerlendirilir. Konut kredisinde de aynı yaklaşım geçerlidir; sigorta, kalan borç tutarı ve vadesiyle uyumlu olmalıdır (m. 38).
Kanunun açıkça yasakladığı ücret kalemleri de vardır. Belirli süreli kredi sözleşmesine ilişkin bir hesap açılıp bu hesaptan yalnızca kredi ile ilgili işlemler yapılıyorsa tüketiciden bu hesaba ilişkin herhangi bir isim altında ücret veya masraf talep edilemez; hesap, aksine talebiniz yoksa kredinin ödenmesiyle kapanır. Açık talimatınız olmadan kredi sözleşmesiyle ilişkili bir kredili mevduat sözleşmesi de yapılamaz. Kart çıkaran kuruluşlar ise yıllık üyelik aidatı tahsil etmedikleri bir kredi kartı türü sunmak zorundadır (m. 31).
Konut finansmanı: faiz, erken ödeme tazminatı ve satış
Konut finansmanı sözleşmesi de yazılı veya mesafeli kurulmadıkça geçerli olmaz ve kuruluş, kredi koşullarını içeren sözleşme öncesi bilgi formunu imzadan makul bir süre önce vermek zorundadır (m. 32, 33). Taksit gecikmesinde konut finansmanı kuruluşu da kalan borcun tamamını ancak kendi edimlerini ifa etmişse ve tüketici birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmüşse isteyebilir; bunun için en az otuz gün süre vererek muacceliyet uyarısı yapması gerekir (m. 34).
Finansal kiralama yoluyla alınan konutta sözleşme feshedilirse kuruluş konutu derhâl satışa çıkarmakla yükümlüdür. Satıştan önce yetkili kişilere kıymet takdiri yaptırılır ve takdir edilen kıymet satıştan en az on iş günü önce tüketiciye bildirilir. Kuruluş basiretli tacir gibi davranmak zorundadır; satıştan elde edilen bedel kalan borcu aşarsa aşan kısım tüketiciye derhâl ödenir (m. 34).
Faiz oranı sözleşmede belirtilmek şartıyla sabit veya değişken olabilir. Sabit oranda sözleşme tarihindeki oran tarafların rızası dışında değiştirilemez; değişken oranda ise yöntemin muhtemel etkileri konusunda tüketicinin bilgilendirilmesi şarttır. Değişken faizli konut kredisinde banka oranı istediği gibi artıramaz: oran, dönemsel geri ödeme tutarı sözleşmede belirlenen azami tutarı aşmamak koşuluyla ve sözleşmede belirlenen yaygın endekslerden en düşüğü baz alınarak değiştirilebilir (m. 36).
Erken kapatma tazminatı yalnızca sabit faizde söz konusudur. Faiz oranı sabit belirlenmişse ve sözleşmede yer almak kaydıyla tazminat istenebilir; erken ödenen tutarın kalan vadesi otuz altı ayı aşmayan kredilerde yüzde birini, aşan kredilerde yüzde ikisini geçemez. Faiz oranı değişken belirlenmişse erken ödeme tazminatı talep edilemez (m. 37).
Bağlı krediler: satıcı teslim etmezse ne olur?
Bağlı kredi, belirli bir mal veya hizmetin tedariki için verilen ve iki sözleşmenin ekonomik birlik oluşturduğu kredidir. Satıcının krediyi finanse etmesi, kredi verenin sözleşmeyi hazırlarken satıcının hizmetinden yararlanması veya mal ya da hizmetin kredi sözleşmesinde açıkça belirtilmesi hâllerinden biri yeterlidir. Taksitle aldığınız mal veya hizmeti satıcı hiç ya da gereği gibi teslim etmezse ve siz satış sözleşmesinden dönme veya bedelden indirim hakkını kullanırsanız satıcı, sağlayıcı ve kredi veren müteselsilen sorumludur; kredi verenin sorumluluğu kullanılan kredi miktarı ile sınırlı olmak üzere bir yıldır (m. 30). Konut kredisinde de aynı mantık vardır: bağlı konut kredilerinde konutun hiç ya da gereği gibi teslim edilmemesi nedeniyle seçimlik haklar kullanılırsa satıcı ve konut finansmanı kuruluşu müteselsilen sorumludur (m. 35).
Satıcıdan caydığınızda bağlı kredi de sona erebilir. Tüketici mal veya hizmet tedarikine ilişkin sözleşmeden cayar ve cayma bildirimini cayma süresi içinde ayrıca kredi verene de yöneltirse, bağlı kredi sözleşmesi herhangi bir tazminat veya cezai şart ödeme yükümlülüğü olmaksızın sona erer (m. 30). Bildirimi her iki tarafa da kayıtlı yolla gönderin.
Bileşik faiz, senet ve kefalet
Temerrüt hâli de dâhil, tüketici işlemlerinde bileşik faiz uygulanmaz. Tüketici işleminde taksitler için yalnızca nama yazılı ve her taksit için ayrı düzenlenen senet alınabilir; tek bir toplu senet veya hamiline yazılı senet imzalatıldıysa belgeyi saklayıp itiraz edebilirsiniz. Tüketicinin edimlerine karşılık alınan şahsi teminatlar adı ne olursa olsun adi kefalet sayılır; yani alacaklı kural olarak önce asıl borçluya başvurmalıdır (m. 4).
Alacak varlık yönetim şirketine devredilirse
Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacağını borçlunun rızasını aramadan üçüncü bir kişiye devredebilir; devrin geçerliliği ise yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TBK m. 183, 184). Bu nedenle kredi borcunuzu bir varlık yönetim şirketi istiyorsa önce devrin gerçekten yapılıp yapılmadığını, borç hesabını ve ödeme yetkisini gösteren bilgileri sorun. Devreden, devralana alacak senedi ile ispatla ilgili belgeleri teslim etmek ve alacağı ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür (m. 190).
Devir size bildirilmemişse önceki alacaklıya iyiniyetle yaptığınız ödeme sizi borçtan kurtarır (m. 186). Devri öğrendiğiniz sırada devredene karşı sahip olduğunuz savunmaları devralana karşı da ileri sürebilirsiniz (m. 188). Asıl alacakla birlikte işlemiş faizler de devredilmiş sayılır (m. 189). Pratikte, gelen mesajdaki hesaba doğrulamadan ödeme yapmayın; devir belgesini, borç dökümünü ve ödeme yapılacak hesabı yazılı isteyin, anlaşma yaparsanız ibra ve dosya kapatma koşullarını yazıya bağlayın.
Kredi notundaki yanlış kaydı düzelttirmek
Kişisel verileriniz eksik veya yanlış işlenmişse veri sorumlusundan bunların düzeltilmesini isteyebilirsiniz (KVKK m. 11). Önce yanlışlığın hangi kuruluşun bildiriminden kaynaklandığını belirleyin; ödeme ve kapanış belgeleriyle düzeltme talebinde bulunun. Başvurunuzu yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletirsiniz; veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırır (m. 13). Red veya yetersiz cevap hâlinde cevabı öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet edebilirsiniz; başvuru yolu tüketilmeden şikâyete gidilemez (m. 14). Olumsuz fakat doğru kaydı yanlış kayıttan ayırın; tüm geçmişin silineceğini varsaymayın.
Sık yapılan hatalar
- Sözleşme nüshasını ve bilgi formunu almamak; efektif faiz oranı yazılı olmayan sözleşmeyi incelememek.
- Cayma bildirimini on dört günü geçirmek veya anapara ve faiz ödemesini otuz gün içinde yapmamak.
- Faiz artışı bildiriminden sonraki altmış günlük kapatma fırsatını kaçırmak.
- Muacceliyet uyarısındaki süreyi, taksit sayısını ve içeriği incelemeden borcun tamamını ödemek.
- Her sigortayı kredi için zorunluymuş gibi kabul etmek.
- Bağlı kredide satış sözleşmesinden cayarken kredi verene bildirim yapmamak.
- Varlık yönetim şirketinin mesajındaki hesaba doğrulama yapmadan ödemek.
- Kredi notundaki hatayı belgesiz ve yanlış muhataba bildirmek.
Kaynaklar
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m. 4, 22 - 38
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 183 - 190
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, m. 11, 13, 14
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası