Gümrük vergisine, cezaya ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama dilekçeyle itiraz edilir; itirazlar otuz gün içinde karara bağlanır, ret kararlarına karşı idari yargıya gidilebilir (Gümrük Kanunu m. 242). Bu kısa süre, gümrük ek tahakkuku ve ceza kararlarında dava hakkınızı belirleyen ilk adımdır; beyannameyi doğru düzenlemek ve eşyanın bekleme sebebini bilmek de uyuşmazlıkları baştan azaltır.
Bu yazı gümrük beyanının yapılış şeklini, düzeltilmesini, temsilciyi, muayeneyi ve sonradan kontrolü, ev eşyası ve kişisel eşya muafiyetlerini, posta eşyasını, itiraz ve iade yollarını, tahakkuk zamanaşımını ve gümrükte bekleyen eşya konusunu anlatır.
Bu yazıda
- Beyan nasıl yapılır, belgeler, düzeltme ve temsilci
- Muayene, tahlil ve teslimden sonra kontrol
- Muafiyetler: ev eşyası, yolcu eşyası, geri gelen eşya, posta
- Gümrükten karar talebi ve süreler
- İtiraz, tahlil itirazı, iade ve ek tahakkuk
- Gümrükte bekleyen eşya
Gümrük beyanı
- Şekil: Gümrük beyanı yazılı olarak, bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla, sözlü olarak veya eşya sahibinin eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutma isteğini ifade ettiği herhangi bir tasarruf yoluyla yapılabilir (m. 59).
- Belgeler: Yazılı beyanda beyannamenin, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimini düzenleyen hükümlerin uygulanması için gerekli bütün bilgileri içermesi ve imzalanması gerekir; gerekli belgeler beyannameye eklenir. Bilgisayar ortamında yapılan beyanda belgeler istenirse ibraz edilmek üzere saklanır (m. 60).
- Düzeltme: Başka eşyanın beyanı sonucunu doğurmaması kaydıyla beyan sahibinin talebi üzerine bilgilerin düzeltilmesine izin verilir; eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden, bilgilerin yanlış olduğunun tespitinden veya eşyanın teslim edilmesinden sonra düzeltme yapılmaz (m. 63).
- Kazıntı ve silinti: Kazıntılı ve silintili beyannameler kabul edilmez; hatalı yazının üzeri okunacak şekilde çizilip doğrusu yanına yazılarak beyan sahibince imzalanır ve tescil sırasında resmî mühürle mühürlenirse beyanname düzeltilmiş olur (m. 60).
- Temsilci: Herkes gümrük idarelerindeki işleri için temsilci tayin edebilir; temsil doğrudan veya dolaylı olabilir, temsilci kimin adına hareket ettiğini beyan etmeli ve temsil yetki belgesini ibraz etmelidir. Transit taşımacılık gibi istisnalar dışında temsilci Türkiye'de yerleşik olmalıdır (m. 5).
Muayene ve sonradan kontrol
Gümrük idareleri beyanın doğruluğunu araştırmak için beyannameyi ve eklerini kontrol edebilir, ek belge isteyebilir, eşyayı muayene edebilir ve tahlil için numune alabilir; muayene yapılmışsa sonuçlar, yapılmamışsa beyandaki bilgiler esas alınır (m. 65). Gümrük idareleri eşyanın tesliminden sonra da beyannamedeki bilgilerin doğruluğunu saptamak için ithal veya ihracat işlemlerini ve ticari belge ve verileri kontrol edebilir; eksik veya yanlış bilgi tespit edilirse beyan düzeltilir ve ceza hükümleri saklı kalır (m. 73).
Muafiyetler
- Taşınma ev eşyası: Yerleşim yerini Türkiye gümrük bölgesine nakleden gerçek kişilere ait kullanılmış ev eşyası ile kanunda sayılan diğer şahsi eşya gümrük vergilerinden muaftır; şartları ve belge gereklerini gümrük idaresinden öğrenin (m. 167).
- Yolcu eşyası: Yolcuların kendi kullanımlarına mahsus ve ticari mahiyette olmayan kişisel eşyası gümrük vergilerinden muaftır; hediyelik eşyada kanundaki değer sınırı aşılırsa vergi çıkabilir, güncel sınırı resmî kaynaktan kontrol edin (m. 167).
- Geri gelen eşya: Serbest dolaşımda bulunan eşya ihraç edildikten sonra üç yıl içinde yeniden serbest dolaşıma girerse, beyan sahibinin talebi üzerine ithalat vergilerinden muaf tutulur; üç yıllık süre beklenmeyen hâller veya mücbir sebeplerle uzatılabilir (m. 168).
- Posta: Posta yoluyla gelen ticari mahiyetteki eşya normal beyan hükümlerine göre gümrük idarelerine beyan edilir; ticari mahiyette olmayan eşyada ise gümrüğe sunulurken ibraz edilen uluslararası kabul görmüş belgeler beyanname hükmündedir (m. 173 ve 175).
Gümrükten karar talebi
Gümrük mevzuatının uygulanmasına ilişkin karar talebi yazılı yapılır ve gerekli bilgi belgeler sunulur. Gümrük idareleri başvurunun ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde karar verir; bu süre aşılacaksa gerekçe ve ek süre başvuru sahibine bildirilir (m. 6). Bağlayıcı tarife bilgisi veriliş tarihinden itibaren altı yıl, bağlayıcı menşe bilgisi üç yıl geçerlidir; yanlış veya eksik bilgiye dayanılarak alınmış bilgiler iptal edilir (m. 9). Kanunda belirtilen sürelerin bitim günü resmî tatile rastlarsa süre ilk işgününün resmî çalışma saatleri sonunda biter; gümrük idaresine yapılacak yazılı başvurular taahhütlü posta ile gönderilebilir ve postaya verildiği tarih başvuru tarihi sayılır (m. 14).
Gümrük vergisi, ceza ve tahlil itirazı
- İtiraz: Yükümlü, kendisine tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde bir üst makama, üst makam yoksa aynı makama dilekçeyle itiraz edebilir; itirazlar otuz gün içinde karara bağlanır (m. 242).
- Ret hâlinde: İtirazın reddi kararlarına karşı işlemin yapıldığı yerdeki idari yargı mercilerine başvurulabilir. İtiraz dilekçesi süresi içinde yanlış makama verilirse itiraz süresinde yapılmış sayılır ve idarece yetkili makama ulaştırılır (m. 242).
- Tahlil sonucu: Gümrük vergilerinin hesaplanmasında esas alınan kimyevi tahlil sonuçlarına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde gümrük ve muhafaza başmüdürlüğüne yazılı itiraz edilebilir; ikinci tahlil sonucu eşyanın teknik özellikleri bakımından kesindir (m. 243).
- Fazla ödenen vergi: Kanunen ödenmemesi gerekirken ödenen gümrük vergileri geri verilir; vergilerin yükümlüye tebliğinden itibaren üç yıl içinde gümrük idaresine başvurulması gerekir. Kasten yapılan tahrifat gibi kanundaki bazı hâllerde talep kabul edilmez (m. 211).
- Kusurlu eşya: Beyannamenin tescili tarihi itibarıyla kusurlu veya sözleşmeye aykırı olduğu için ithalatçı tarafından kabul edilmeyen eşyanın vergileri, eşyanın ihracı veya imhası gibi şartlarla geri verilir; bunun için tebliğden itibaren bir yıl içinde başvurulması gerekir (m. 213).
- Ek tahakkuk süresi: Denetlemeler sonucunda hiç alınmadığı veya noksan alındığı belirlenen gümrük vergilerinin tebliği, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihten itibaren üç yıl içinde yapılır; yükümlülüğün doğduğu olayla ilgili dava açılması zaman aşımını durdurur (m. 197).
Gümrük ek tahakkukuna önce idarede itiraz gerekir mi?
Gümrük kararlarında özel itiraz usulü ve süreler bulunur: tebliğ edilen gümrük vergileri, cezalar ve idari kararlara karşı kanun önce bir üst makama on beş günlük itiraz yolunu düzenler ve yargı yoluna ret kararından sonra gidilmesini öngörür (m. 242). Ek tahakkuk, ceza ve diğer kararları birbirinden ayırın; tebliğ kaydı ile beyanname ve dayanak belgeleri birlikte inceletin.
Gümrükte malım bekliyor; dava açmak teslim sağlar mı?
Dava açmak tek başına her eşyanın bırakılmasını sağlamaz. Beyannamenin tescili bir gümrük yükümlülüğü doğuruyorsa, gümrük vergileri ödenmedikçe veya teminata bağlanmadıkça beyanname kapsamı eşya teslim edilemez; beyan edilen rejim hükümlerine göre teminat istenmişse teminat alınmadan eşya teslim edilemez (m. 69). Beyan sahibinden kaynaklanan sebeplerle (muayeneye başlanamaması, gerekli belgelerin verilmemesi, vergilerin ödenmemesi veya teminatın verilmemesi gibi) kanundaki süreler içinde işlem tamamlanmazsa eşya muayene edilir ve ilgili hükümlere göre tasfiye edilebilir (m. 70). Teminat, gümrük vergileri ve diğer amme alacakları tutarı kadar yükümlü veya yükümlü olması muhtemel kişi tarafından verilir (m. 202). Bu nedenle bekleme sebebini, teminat koşullarını ve depolama giderinin ve süre riskinin işlediğini ilk adımda netleştirin.
İşlem yapmadan önce hazırlık
Gümrük uyuşmazlıklarının büyük kısmı, beyan aşamasındaki eksik veya yanlış bilgiden doğar. Beyannameyi vermeden önce eşyanın cinsini, değerini, menşeini ve tarife pozisyonunu gösteren belgeleri (fatura, çeki listesi, taşıma belgesi, sertifikalar) tamamlayın. Tarife veya menşe konusunda belirsizlik varsa gümrük idaresinden bağlayıcı bilgi talep edebilirsiniz; bu bilgi tarife için altı yıl, menşe için üç yıl geçerli olur. Temsilci kullanıyorsanız yetki belgesinin geçerli ve beyanname ile uyumlu olduğundan emin olun.
Gümrük idaresi bir ek tahakkuk veya ceza bildirdiğinde, tebliğ tarihini ve kararın dayanağını inceleyin. On beş günlük itiraz süresi kısa olduğundan, itirazınızı beyannameye, faturalara ve varsa tahlil raporuna dayandırarak bir üst makama sunun. İtirazın reddi hâlinde idari yargı yoluna gidebilirsiniz. Eşyanın teslimi gerekiyorsa teminat vererek eşyayı çekme imkânlarını gümrük idaresinden öğrenin; dava açmanız eşyanın bırakılmasını tek başına sağlamaz ve depolama giderleri süre uzadıkça artabilir.
Fazla vergi ödediğinizi düşünüyorsanız, iade için tebliğden itibaren üç yıllık süreyi; kusurlu veya sözleşmeye aykırı eşya için ise bir yıllık süreyi takip edin.
Sık yapılan hatalar
- Gümrük vergisine itiraz süresini tebliğ tarihinden değil öğrenme tarihinden saymak;
- Eşya teslim edildikten sonra beyannameyi düzeltebileceğini sanmak;
- Temsilci yetki belgesini beyanname ile birlikte sunmamak;
- Fazla ödenen verginin iadesi için üç yıllık süreyi kaçırmak.
Kaynaklar
- 4458 sayılı Gümrük Kanunu: mevzuat.gov.tr