Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir ve getiren kişi tarafından gecikmeksizin belirlenen gümrük idaresine götürülür (4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 36 ve 37). Özet beyan kapsamındaki eşya için gümrükçe onaylanmış işlem, denizyoluyla gelen eşyada özet beyanın verildiği tarihten itibaren kırk beş gün, diğer yollarla gelen eşyada yirmi gün içinde tamamlanır (m. 46).
Bu yazı, yurt dışından eşya getiren veya yurt dışına eşya gönderen kişiler ile kiraladıkları aracın bakım ve arıza masraflarında sorun yaşayanlar için üç konuyu birlikte ele alır: gümrüğe sunma ve işlemlerin tamamlanma süreleri, ihracat beyannamesi ve yanlış bilginin düzeltilmesi, geçici ithalat rejiminde kalma süresi ve araç kiralamada temizlik, bakım ve arıza hâlinde kiracının hakları.
Bu yazıda
- Yurt dışından gelen eşya gümrüğe ne zamana kadar sunulur?
- Gümrük gözetimi ve özet beyan süreleri
- İhraç edeceğiniz eşya için beyanname
- Beyannamedeki yanlış bilgiyi düzeltmek
- Geçici ithalat: eşya ne kadar kalabilir?
- Araç kiralamada temizlik ve bakım masrafı
- Kiralanan araç arıza yaparsa
- Hangi belgeleri saklamalısınız?
- Sık yapılan hatalar
Yurt dışından gelen eşya gümrüğe ne zamana kadar sunulur?
Kısa cevap: Eşya, getiren kişi tarafından gecikmeksizin belirlenen gümrük idaresine götürülür; ardından özet beyan sürelerine göre gümrükçe onaylanmış işlem tamamlanır.
Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir ve yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idareleri tarafından denetlenir. Eşya, gümrük statüleri belirleninceye kadar, serbest dolaşımda olmayan eşya ise statüsü değişinceye, serbest bölgeye girinceye ya da yeniden ihraç veya imha edilinceye kadar gümrüğün gözetimi altında kalır (m. 36). Getiren kişi, eşyayı gecikmeksizin Müsteşarlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun olarak belirlenen bir gümrük idaresine veya gümrükçe uygun görülen herhangi bir yere götürmek zorundadır; eşya Gümrük Bölgesine getirildikten sonra aktarılırsa nakliyesinden sorumlu olanlar da aynı hükümlere uymak zorundadır (m. 37). Yolcu, sınır ahalisi ve posta eşyası ile ekonomik açıdan önem arz etmeyen eşya için özel hükümler getirme yetkisi ise ilgili idarededir.
Gümrük gözetimi ve özet beyan süreleri
Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir. Özet beyan kapsamındaki eşya için bu işlemler, denizyoluyla gelen eşyada özet beyan verildiği tarihten itibaren kırk beş gün, diğer bir yolla gelen eşyada özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi gün içinde tamamlanır. Müsteşarlık, şartlar gerektirdiği takdirde bu sürelerden daha kısa bir süre saptayabilir veya bu sürelerin uzatılmasına izin verebilir; ancak gerçek ihtiyaçları aşan süre uzatımı yapılamaz (m. 46). Bu nedenle gelen eşyanızın hangi yolla geldiğini ve özet beyanın hangi tarihte verildiğini belirleyin; süreyi kaçırmanız, eşyanın gümrükte beklemesi ve ek maliyet doğurması bakımından risklidir. Eşyanın gümrükte beklemesi, tahakkuk ve itiraz konularında ayrıca gümrükte bekleyen eşya yazımıza bakabilirsiniz.
Gümrüğe sunulan eşya beklerken: geçici depolama
Eşya, gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar geçici depolanan eşya statüsünde bulunur. Geçici depolanan eşya yalnızca gümrük idarelerinin uygun gördüğü yerlerde ve bu idarelerin belirlediği koşullarda depolanabilir; idare, tahakkuk edebilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak üzere eşya sahibinden teminat isteyebilir (m. 47 ve 48). Bu aşamada eşyanızın hangi statüde beklediğini ve depolama yerinin gümrükçe uygun görülüp görülmediğini öğrenin; böylece beklemenin kaynağını ve olası maliyetini önceden görebilirsiniz.
İhraç edeceğiniz eşya için beyanname
Kısa cevap: Evet. Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edilecek eşya, ihracata ilişkin gümrük beyannamesiyle yetkili gümrük idaresine beyan edilir.
İhracat rejimi, serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. Bölgeden çıkacak eşyanın gümrük beyannamesine tabi olmayacağı hâl ve şartlar yönetmelikle belirlenir; bu nedenle beyannamesiz çıkış için önce ilgili yönetmelikteki hâli doğrulamalısınız (m. 150). İhraç eşyası, beyannamenin tescili sırasında bulunduğu durum ve niteliği gümrük kontrolünden çıktığı sırada da aynen muhafaza ederse ve bu hâliyle Türkiye Gümrük Bölgesini terk ederse fiilen ihraç edilmiş sayılır; bu durumda ihraç eşyası üzerindeki gümrük kontrolü sona erer (m. 151). Yani beyan edilen eşya ile fiilen çıkan eşyanın birbirini tutması önemlidir.
Beyannamedeki yanlış bilgiyi düzeltmek
Kısa cevap: Düzeltme mümkündür; ancak muayene bildirimi, yanlışlığın tespiti veya eşyanın teslimi sonrasında yapılamaz.
Başka bir eşyanın beyanı sonucunu doğurmaması kaydıyla, beyan sahibinin talebi üzerine beyannamede yer alan bir veya daha fazla bilginin düzeltilmesine gümrük idarelerince izin verilir. Ancak beyan sahibine eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden, bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden veya eşyanın teslim edilmesinden sonra beyannamede düzeltme yapılmasına izin verilmez (m. 63). Dolayısıyla beyannamede hata fark ettiğinizde gecikmeden başvurmanız gerekir. Hatanın niteliğine göre beyanname iptali gibi başka yollar da bulunabilir (m. 64); somut durumunuzu gümrük müşavirinizle birlikte değerlendirin.
Geçici ithalat: eşya ne kadar kalabilir?
Kısa cevap: Geçici ithalat rejimi altında kalma süresi azami yirmi dört aydır; gümrük idareleri ilgilinin de kabul etmesiyle daha kısa süreler saptayabilir.
Geçici ithalat rejimi, serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ithalat vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın Türkiye Gümrük Bölgesi içinde kullanılması ve bu kullanım sırasındaki olağan yıpranma dışında herhangi bir değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına olanak sağlayan rejimdir (m. 128). İthal eşyasının yeniden ihraç edilmesi veya yeni bir işleme tabi tutulması için gerekli süreler, izin verilen kullanımın amacına uygun olarak belirlenir; özel süreler saklı kalmak üzere eşyanın geçici ithalat rejimi altında kalma süresi azami yirmi dört aydır (m. 130). İstisnai hâllerde ve ilgilinin talebi üzerine sürelerin uzatılmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. Bu süreyi geçirmek, eşyanın yeniden ihracı veya işlemlerin tamamlanması bakımından sorun yaratabileceğinden bitiş tarihini takvime işleyin.
Araç kiralamada temizlik ve bakım masrafı
Kısa cevap: Olağan kullanım için gerekli temizlik ve bakım giderleri kiracıya aittir; zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülüklere ise aksi kararlaştırılmamışsa kiraya veren katlanır.
Kiracı, kiralananın olağan kullanımı için gerekli temizlik ve bakım giderlerini ödemekle yükümlüdür; bu konuda yerel âdete de bakılır (TBK m. 317). Kiralananla ilgili zorunlu sigorta, vergi ve benzeri yükümlülüklere ise aksi kararlaştırılmamış veya kanunda öngörülmemişse kiraya veren katlanır (TBK m. 302). Bu yüzden araç kiralama sözleşmesinde yakıt, yıkama, bakım, sigorta ve vergi kalemlerinin kimde olduğunu yazılı olarak kontrol edin ve aracı teslim alırken mevcut durumu fotoğrafla belgeleyin.
Kiralanan araç arıza yaparsa
Kısa cevap: Ayıbın uygun sürede giderilmesini isteyebilirsiniz; giderilmezse ayıbı kiraya veren hesabına gidertebilir ve alacağınızı kira bedelinden indirebilir ya da ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini isteyebilirsiniz.
Kiracı, kiraya verenden kiralanandaki ayıbın uygun bir sürede giderilmesini isteyebilir; bu sürede ayıp giderilmezse ayıbı kiraya veren hesabına gidertebilir ve bundan doğan alacağını kira bedelinden indirebilir veya kiralananın ayıpsız bir benzeri ile değiştirilmesini isteyebilir. Ayıp, kiralananın öngörülen kullanıma elverişliliğini ortadan kaldırıyor ya da önemli ölçüde engelliyorsa ve verilen sürede giderilmezse kiracı sözleşmeyi feshedebilir (TBK m. 306). Ayrıca kiralananın kullanımını etkileyen ayıplar bakımından, ayıbın kiraya veren tarafından öğrenilmesinden giderilmesine kadar geçen süre için kira bedelinden ayıpla orantılı indirim istenebilir (TBK m. 307). Kiracı olarak ayıbı gecikmeksizin kiraya verene bildirmeniz de gerekir (TBK m. 318); arızayı fark ettiğiniz anda yazılı bildirim yapın.
Hangi belgeleri saklamalısınız?
Gümrük işlemleri için özet beyan tarihini, gümrük beyannamesini, fatura ve taşıma belgelerini, yazışmaları saklayın; geçici ithalatta izin belgesinin ve bitiş tarihinin kopyasını ayırın. Araç kiralamada sözleşmeyi, teslim ve iade tutanaklarını, fotoğrafları, bakım ve arıza bildirimlerinin tarihli kayıtlarını, ödeme dekontlarını muhafaza edin.
Sık yapılan hatalar
- Özet beyan tarihinden itibaren işlem sürelerini takip etmemek.
- Beyannamedeki hatayı muayene bildirimi gelmeden önce düzeltmemek.
- Geçici ithalat süresinin bittiği tarihi kaçırmak.
- Araç kiralamada arızayı yazılı bildirmeden kendi başına tamir ettirmek.
- Sözleşmede temizlik, bakım ve sigorta kalemlerinin kimde olduğunu kontrol etmemek.