Haciz ihbarnamesi size üçüncü kişi sıfatıyla gelmişse asıl borçlu siz değilsiniz; ancak borcunuz, malınız veya cevabınız konusunda ihbarnamenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirimde bulunmanız gerekir (İİK m. 89). İhtiyati haciz ise vadesi gelmiş para borcunun alacaklısının borçlunun mallarını geçici olarak güvence altına almasıdır; karara yedi gün içinde itiraz edilebilir ve borçlu teminat göstererek kaldırılmasını isteyebilir (İİK m. 257, 265 ve 266).
Bu yazı, haciz ihbarnamesinin ne anlama geldiğini, birinci ve ikinci ihbarname ayrımını, itiraz ve menfi tespit yollarını, yanlış cevabın sonuçlarını ve ihtiyati hacizde itiraz, kaldırma, malın borçluda bırakılması ve diğer alacaklılarla ilişkiyi anlatır. Haciz ihbarnamesinin ayrıntısı için haciz ihbarnamesi (İİK m. 89) yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Haciz ihbarnamesi nedir, kime gönderilir?
- Yedi günlük itiraz ve ikinci ihbarname
- Menfi tespit davası ve yanlış beyanın sonucu
- Banka bloke ve haciz ihbarnamesi
- İhtiyati haciz: şartlar, mahkeme ve teminat
- İtiraz, kaldırma ve ret kararına karşı yollar
- Malın borçluda bırakılması, tutanak ve alacaklıların durumu
Haciz ihbarnamesi ne anlama gelir?
Borçlunun üçüncü kişideki alacağı veya taşınır malı haczedilince icra memuru üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderir. İhbarname, borcunu artık ancak icra dairesine ödeyebileceğini ve takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmadığını, malı da takip borçlusuna vermemesi gerektiğini bildirir; aksi hâlde malın bedelini icra dairesine ödemek zorunda kalabilir (İİK m. 89). Haciz ihbarnamesi tebliğ edildikten sonra borcu takip borçlusuna ödemek geçerli sayılmaz. Bu yüzden maaş, kira veya alacak ödemenizi ihbarname geldikten sonra icra dairesine ödemelisiniz.
İhbarname, borçlunun hak ve alacaklarının bulunabileceği bir tüzel kişinin veya müessesenin şubesine ya da tüm şubelerini kapsayacak şekilde merkezine tebliğ edilir. Merkez tebliğ aldığı hâlde tüm şubeleri veya birimleri kapsayacak şekilde beyanda bulunmalıdır (İİK m. 89). Bankaya gelen bir ihbarname, o bankadaki hesap ve alacakları ilgilendirir; bankanın hesabı bloke etmesi borcun ödendiği anlamına gelmez, çünkü bloke, tahsil ve dosyaya ödeme farklı işlemlerdir. Banka kaydıyla icra tahsilatını karşılaştırmak gerekir.
Yedi gün, ikinci ihbarname ve menfi tespit
- Birinci ihbarname: Üçüncü şahıs; borcu olmadığı, malın yedinde bulunmadığı, borcun ihbarnameden önce ödendiği, malın borçluya ait olmadığı veya kendisine rehnedildiği gibi iddialarını, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü bildirmek zorundadır. Beyan harç ve resme tabi değildir.
- İkinci ihbarname: Yedi gün içinde itiraz etmezseniz mal yedinizde, borç zimmetinizde sayılır ve bu durum ikinci bir ihbarname ile bildirilir. İkinci ihbarnameye de yedi gün içinde itiraz edilmezse borcun icra dairesine ödenmesi veya malın teslimi istenir.
- Menfi tespit: İkinci ihbarnameye süresinde itiraz etmeyen ve ödemeyen üçüncü şahsa on beş gün içinde parayı ödemesi veya malı teslim etmesi ya da bu süre içinde menfi tespit davası açması bildirilir. Dava açıldığını gösteren belge yirmi gün içinde icra dairesine verilirse cebri icra, karar kesinleşene kadar durur (İİK m. 89).
Gerçeğe aykırı cevap
Üçüncü şahıs haciz ihbarnamesine itiraz ederse alacaklı, cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü şahsın cezalandırılmasını ve tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. Ayrıca bu Kanunda istenen beyanı gerçeğe aykırı yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alabilir (İİK m. 89 ve 338). Borç ilişkisi olmadığını düşünseniz bile ihbarnameyi cevapsız bırakmayın; ilişkinin olup olmadığını belgeleyerek yazılı cevap verin.
İhtiyati haciz: kim, ne zaman, hangi mahkeme?
Rehinle güvence altında olmayan ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun malları ile alacak ve haklarını ihtiyaten haczettirebilir. Vadesi gelmemiş borçta yalnız borçlunun yerleşim yeri yoksa veya mal kaçırmaya ya da kaçmaya hazırlanıyorsa ihtiyati haciz istenebilir (İİK m. 257). İhtiyati hacze İİK m. 50'ye göre yetkili mahkeme karar verir. İhtiyati haciz isteyen alacaklı haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin zararından sorumludur ve teminat vermelidir; alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz (İİK m. 258 ve 259). İhtiyati haciz geçici koruma niteliğindedir ve kesin bir tahsil kararı değildir.
Süreler
- Kararın verildiği tarihten itibaren on gün içinde infaz istenmelidir; aksi hâlde karar kendiliğinden kalkar (İİK m. 261).
- Dava açılmadan veya takibe başlanmadan ihtiyati haciz yaptıran alacaklı, haczin uygulanmasından ya da haciz tutanağının tebliğinden itibaren yedi gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır; aksi hâlde ihtiyati haciz hükümsüz kalır (İİK m. 264).
- Haczi icra eden memur bir tutanak düzenler ve derhal icra dairesine verir. İcra dairesi tutanağın suretini üç gün içinde haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklıya, borçluya ve gerekirse üçüncü şahsa tebliğ eder; tebliğ tarihi itiraz süresi bakımından önemlidir (İİK m. 262).
İtiraz, kaldırma ve ret kararına karşı yollar
- İtiraz: Kendiniz dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilirsiniz. Süre yedi gündür; haciz huzurunuzda yapılmışsa haczin uygulandığı tarihten, değilse haciz tutanağının size tebliği tarihinden başlar. İtirazı kararı veren mahkemeye, dayandığınız belgeleri ekleyerek sunmalısınız. Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de ihtiyati haczi öğrendikleri tarihten itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m. 265).
- Kaldırma: Borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin, esham ya da tahvilat depo ederek, yahut taşınmaz rehni veya muteber bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (İİK m. 266).
- Malın borçluda bırakılması: Haczedilen mallar, istendiği zaman para veya ayın olarak verilmek ve bunu sağlamak için malların kıymetleri depo edilmek ya da kabul edilecek esham, tahvilat, rehin veya muteber banka kefaleti gösterilmek şartıyla, taahhüt senedi alınarak borçluda bırakılabilir. İstenecek teminat borç ve masraf tutarını geçemez (İİK m. 263).
- Ret kararı: Talebin reddi kararı gerekçeli verilir ve istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine ihtiyati haciz kararı verilen taraf da istinafa gidebilir; bölge adliye mahkemesi başvuruları öncelikle inceler ve kararı kesindir (İİK m. 258).
Diğer alacaklılar ve tasarruf yasağı
İhtiyati haczedilen mallar kesin hacze dönüşmeden önce başka bir alacaklı tarafından haczedilirse ihtiyati haciz sahibi bu hacze kendiliğinden ve geçici olarak iştirak eder. İhtiyati haciz diğer rüçhan hakkını vermez; ihtiyati haciz masrafları satış tutarından alınır (İİK m. 268). İhtiyati haciz sırasında hacizli mal üzerinde izinsiz tasarruf etmemeye de dikkat edin.
İhbarname geldiğinde adım adım
- Tebliğ tarihini ve belgenin hangi aşamada olduğunu (birinci mi, ikinci ihbarname mi) belirleyin.
- Borçlu ile aranızda alacak, maaş, kira, hesap veya emanet gibi bir hukuki ilişki olup olmadığını kayıtlardan kontrol edin.
- Yedi günlük süre içinde, ilişkiniz yoksa veya borç ödenmişse bunu belgeleriyle icra dairesine bildirin.
- İlişki varsa, ihbarnameden sonraki ödemeleri artık icra dairesine yapın ve makbuzları saklayın.
- İkinci ihbarname geldiyse zimmetinizde sayılan borca karşı menfi tespit davası seçeneğini ve sürelerini hemen değerlendirin.
Sık yapılan hatalar
- "Borçlu ben değilim" diyerek haciz ihbarnamesine hiç cevap vermemek.
- Haciz ihbarnamesinden sonra ödemeyi hâlâ takip borçlusuna yapmak.
- Banka blokesini borcun ödenmesi sanmak.
- İhtiyati haciz itiraz süresini haciz tutanağının tebliğinden başlatmayıp kaçırmak.