Ödeme emrine yedi gün içinde itiraz etmezseniz takip kesinleşir; süresinde itiraz ederseniz takip durur ve alacaklı itirazın iptali (bir yıl) ya da itirazın kaldırılması (altı ay) yoluna gitmek zorunda kalır (İİK m. 62, 66, 67, 68). Borcun yalnız bir bölümüne itiraz ediyorsanız hangi kalem ve miktara itiraz ettiğinizi açıkça yazmanız gerekir; yazmazsanız itiraz edilmemiş sayılır (İİK m. 62). Borç olmadığı hâlde ödediğiniz parayı ise ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davasıyla geri isteyebilirsiniz (İİK m. 72).
Bu yazı, icra takibinin nasıl başladığını, borçlunun itiraz hakkını ve sonuçlarını, alacaklının itirazı aşma yollarını ve ödemeyle ilgili davaları hem borçlu hem alacaklı gözüyle anlatır. Tebligat ve süre sorunları için ödeme emrine itiraz ve itirazın iptali davası yazılarımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Takip talebi nasıl yapılır, mirasçılara karşı talepte neler yazılır?
- Ödeme emrine itiraz: süre, şekil, kısmi itiraz ve imza itirazı
- İtirazın sonucu: takip durur mu?
- Alacaklının yolları: itirazın iptali, itirazın kaldırılması, borçtan kurtulma davası
- Alacaklı için haciz ve satış süreleri, aciz belgesi
- Borcunuz yokken ödediyseniz: menfi tespit ve istirdat
- Sık yapılan hatalar
Takip talebi nasıl yapılır?
Kısa cevap: Takip talebi icra dairesine yazılı veya sözlü olarak ya da elektronik ortamda yapılabilir. İcra ve iflas dairelerindeki işlemler Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yürütülür ve güvenli elektronik imzayla oluşturulan veriler senet hükmündedir (İİK m. 8 ve 58).
Talepte alacaklının ve borçlunun kimlik bilgileri, alacağın tutarı, faiz varsa faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün, senet ya da borcun sebebi ve seçilen takip yolu gösterilir. Alacaklı, ödemenin yapılacağı banka hesap bilgilerini de yazmalıdır. Alacak yabancı para ise hangi tarihteki kur üzerinden istendiği belirtilir.
- Ölen borçlunun mirasçılarına karşı takip: Bir terekeye karşı yapılan taleplerde, kendilerine tebligat yapılacak mirasçıların adı, soyadı, biliniyorsa kimlik veya vergi kimlik numarası, şöhret ve yerleşim yerleri talepte gösterilir (İİK m. 58).
- İlamlı takipte taşınma: İlamın icrası her icra dairesinden istenebilir. İlamı aldıktan sonra yerleşim yerinizi değiştirdiyseniz, takibin yeni yerleşim yeri icra dairesine havalesini isteyebilirsiniz; dosya numaranızı ve yeni adresinizi icra dairesine bildirmeniz yeterlidir (İİK m. 34).
Ödeme emrine itiraz: süre ve şekil
İtiraz etmek isteyen borçlu, itirazını ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle ya da sözlü olarak icra dairesine bildirmek zorundadır. Sözlü itirazlar tutanağa geçirilir ve ilgililerce imzalanır. İtiraz ettiğinize dair size bedava ve pulsuz bir belge verilir (İİK m. 8 ve 62). İtirazla birlikte yurt içinde bir adres bildirmeniz de gerekir; adres değiştirip yeni adres bildirmezseniz takip talebindeki adrese yapılan tebligat size yapılmış sayılır.
Kanuna uygun bir engel yüzünden süresinde itiraz edemediyseniz, engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretinizi gösteren delillerle icra mahkemesine başvurabilirsiniz (İİK m. 65). Sıradan unutma ile gerçek bir engeli aynı saymayın; mahkeme gecikmenin sebebini ayrıca değerlendirir.
Borç var ama tutar fazlaysa: kısmi itiraz
Borcun bir kısmını kabul ediyor, bir kısmına itiraz ediyorsanız itirazınızın hangi cihet ve miktar için yapıldığını açıkça göstermeniz gerekir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır (İİK m. 62). "Faiz fazla", "anapara hesabı yanlış" ya da "şu kalem hiç doğmadı" gibi her kalemi ayrı yazın, mümkünse alacaklıdan hesap dökümünü isteyin. Kısmi itirazda takip, kabul ettiğiniz miktar için devam eder (İİK m. 66).
İmza itirazı ayrı yapılır
Takibin dayanağı olan senetteki imzayı reddediyorsanız bunu itirazınızda ayrıca ve açıkça belirtmeniz gerekir; aksi hâlde senetteki imzayı kabul etmiş sayılırsınız (İİK m. 62). Borca itiraz ile imzaya itiraz farklı konulardır; birini yazmak diğerini içermez.
İtiraz takibi tamamen bitirir mi?
Hayır. Süresi içinde yapılan itiraz takibi durdurur; ancak bu, alacağın silindiği anlamına gelmez. İtiraz süresinde değilse alacaklının talebi üzerine takip alacağın tamamı için devam eder; kısmi itirazda kabul edilen miktar için devam eder (İİK m. 66). Takibe itiraz edildiği, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanarak üç gün içinde bir muhtıra ile alacaklıya bildirilir ve itiraz alacaklıya ait ödeme emri nüshasına işlenir (İİK m. 62 ve 64). Alacaklı, itirazın tebliğinden sonra başlayan süreleri izlemelidir.
Alacaklının yolları
- İtirazın iptali davası: İtirazın tebliğinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurulur ve alacağın varlığı genel hükümlere göre ispat edilir. Bu süre kaçırılırsa alacaklının genel hükümlere göre alacağını dava etme hakkı saklıdır. Davada borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine davanın veya hükmolunan şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edilir (İİK m. 67).
- İtirazın kaldırılması: İmzası ikrar edilmiş veya noterce onaylı borç ikrarı içeren bir senede ya da resmî makbuz veya belgeye dayanan takipte alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Bu sürede istenmezse aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapılamaz (İİK m. 68).
- Borçtan kurtulma davası: İtiraz geçici olarak kaldırılırsa borçlu, karardan itibaren yedi gün içinde borçtan kurtulma davası açabilir. Davanın dinlenebilmesi için dava konusu alacağın yüzde onbeşini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine depo etmesi veya eşdeğer teminat sunması şarttır; aksi hâlde dava reddedilir. Haksız çıkan taraf da tazminata mahkûm edilir (İİK m. 69).
Alacaklı için haciz, satış ve aciz belgesi süreleri
- Haciz talebi: Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde, bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ile icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen süre hesaba katılmaz. Haciz talebi yapıldığını gösteren belge harca tabi değildir (İİK m. 78).
- Satış talebi: Alacaklı veya borçlu, hacizden itibaren bir yıl içinde satış isteyebilir; artırma sonucu gerçekleşmezse satış isteyen alacaklı için süre bir yıl daha uzar. Süre içinde satış istenmezse haciz kalkar (İİK m. 106 ve 110).
- Aciz belgesi: Haczedilecek mal bulunmazsa haciz tutanağı aciz vesikası hükmündedir; borcun ikrarını içeren senet niteliğindedir. Aldığınız tarihten itibaren bir sene içinde takibe başlarsanız yeniden ödeme emri tebliğine gerek kalmaz (İİK m. 105 ve 143). Aciz belgesinde yazılı alacak miktarı için faiz istenemez; kefiller ve müşterek borçlular da bu miktar için borçluya rücu edemez. Bu borç, belgenin düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m. 143).
Üçüncü kişideki alacak ve paylı mallar
Borçlunun üçüncü kişideki alacağı haczedilince icra memuru üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderir. Üçüncü kişi borcu olmadığı ya da malın yedinde bulunmadığı gibi iddialarını yedi gün içinde bildirmezse borç zimmetinde, mal yedinde sayılır ve ikinci bir ihbarname gönderilir; borç ancak icra dairesine ödenebilir (İİK m. 89). Ayrıntı için haciz ihbarnamesi yazımıza bakın.
Taksim edilmemiş miras veya şirket gibi iştirak hâlinde tasarruf edilen mal hissesi haczedilirse icra dairesi, yerleşim yerleri bilinen ilgili üçüncü kişilere durumu ihbar eder; bu tür hakların satışında icra memuru, satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesinden sorar (İİK m. 94 ve 121). Borçlunun borsada ve piyasada fiyatı olmayan alacakları satılamazsa, hacze iştirak eden bütün alacaklılar muvafakat ederse itibari kıymetleriyle ödeme yerine geçmek üzere alacaklılara devredilir (İİK m. 120).
Borcunuz yokken para ödediyseniz
İcra takibinde borçlu olmadığınızı ispat etmek için menfi tespit davası açabilirsiniz; bu dava takipten önce de takip sırasında da açılabilir. Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında takibin durdurulmasına ihtiyati tedbir kararı verebilir. Takipten sonra açılan davada ise takibin ihtiyati tedbirle durdurulmasına karar verilemez (İİK m. 72).
Takibe itiraz etmediğiniz ya da itirazınız kaldırıldığı için borçlu olmadığınız parayı tamamen ödemek zorunda kaldıysanız, istirdat davasını ödediğiniz tarihten itibaren bir sene içinde açabilirsiniz. İstirdat davasında yalnızca paranın verilmesi gerekmediğini ispatlamak yeterlidir (İİK m. 72). Her ödeme için aynı yolu kullanmayın: ödemenin hangi aşamada ve hangi baskıyla yapıldığı kayıtlarla gösterilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Alacaklıya telefon etmeyi itirazın yerine saymak.
- Kısmi itirazda tutarı ve kalemi belirtmemek.
- İmzaya itirazı borca itirazla birlikte yazılmış sanmak.
- Haciz veya satış süresini izlememek ve haczin düşmesine yol açmak.
- Ödeme dekontlarını ve takip kayıtlarını saklamamak.