Borçlunun haline münasip evi, mesleği için gerekli eşyası, kişisel ve ortak ev eşyası, öğrenci bursu ve bedensel zarar tazminatı gibi mal ve haklar haczedilemez; ancak para, altın, antika gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır (İİK m. 82). Haczedilen malın satışı hacizden itibaren bir yıl içinde istenmezse haciz kalkar (İİK m. 106 ve 110). Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmalıdır; yatırılmazsa talep yapılmamış sayılır (İİK m. 106).
Bu yazı, hangi mal ve hakların haczedilemeyeceğini, haczedilemezlik itirazının nasıl yapılacağını, hacizden sonra satış isteme sürelerini, haczin düşmesini ve sonuçlarını, satış giderlerini ve takip masraflarını, rızai satışı ve icra dairesinde ödeme taahhüdü imzalamadan önce nelere bakmanız gerektiğini anlatır.
Bu yazıda
- Haczedilemeyen mal ve haklar
- İstisnalar: borç malın bedelinden doğmuşsa
- Haczedilemezlik iddiası nasıl ileri sürülür?
- Satış isteme süresi ve haczin düşmesi
- Satış talebi, giderler ve masraflar
- Rızai satış ve taksit
- İhtiyati haciz ve satış
- Haciz kalkınca yediemindeki mallar
- Ödeme taahhüdü imzalamadan önce
Haczedilemeyen mal ve haklar
İcra ve İflas Kanunu m. 82'ye göre aşağıdaki şeyler haczedilemez:
- Devlet malları ile özel kanunlarında haczi caiz olmadığı gösterilen mallar. Bir malın böyle bir kanunla korunduğunu düşünüyorsanız ilgili kanun hükmünü icra dairesine sunarak haczedilemezlik talebinde bulunabilirsiniz.
- Mesleki eşya: Ekonomik faaliyeti sermayesinden çok bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli her türlü eşya.
- Ev eşyası: Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden ev eşyası. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır; yani haczedilebilirler.
- Çiftçi malları: Borçlu çiftçiyse kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu arazi, çift hayvanları, nakil vasıtaları ve ziraat aletleri; çiftçi değilse sanat ve mesleği için lüzumlu alet, edevat ve kitaplar ile küçük nakliye erbabının geçimini sağlayan nakil vasıtaları.
- Süt hayvanı: Borçlu ve ailesinin geçimi için lüzumluysa borçlunun tercih edeceği bir süt veren manda veya inek yahut üç keçi veya koyun ile bunların üç aylık yem ve yataklığı.
- Yiyecek ve yakacak: Borçlunun ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacakları; borçlu çiftçiyse gelecek mahsul için gerekli tohumluk.
- Bağ, bahçe ve hayvan yetiştiriciliği: Borçlu bağ, bahçe, meyve veya sebze yetiştiricisiyse geçimi için zorunlu bağ ve bahçe ile gerekli alet ve edevat; geçimi hayvan yetiştirmeye dayanıyorsa maişeti için zorunlu hayvan miktarı ve bunların üç aylık yem ve yataklığı.
- Tazminat ve irat: Vücut veya sağlık üzerine verilen zararlar için tazminat olarak zarar görenin kendisine veya ailesine toptan ya da irat şeklinde verilen paralar.
- Haline münasip ev ve öğrenci bursları.
Değerli ev, mesleki eşya ve çiftçi malları
Mesleki eşya, çiftçi malları, bağ bahçe ve haline münasip ev için kıymetin fazla olması hâlinde, bedelinden haline münasip bir kısım, ihtiyacınızı karşılayabilmeniz için size bırakılmak üzere haczedilerek satılır. Ayrıca bu korumaların bir istisnası vardır: borcun, bu eşyanın bedelinden doğması hâlinde (örneğin taksitle alınan meslek aletinin bedeli) koruma uygulanmaz. Kişisel ev eşyası bu istisnanın dışında tutulmuştur.
Haczedilemezlik iddiası nasıl ileri sürülür?
İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını değerlendirir ve talebin kabulüne ya da reddine karar verir. Haczedilemeyecek bir eşyanız veya hakkınız haczedilmişse bunu icra dairesine bildirin ve haczin kaldırılmasını isteyin; öğrenci bursu veya bedensel zarar tazminatı gibi hâllerde paranın niteliğini gösteren belgeyi (burs yazısı, ödeme belgesi) dosyaya sunun. Karara karşı, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m. 16 ve 82).
Hacizden sonra satış isteme süresi ve haczin düşmesi
- Haciz talebi: Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir sene geçmekle düşer; itiraz veya dava ve taksit sözleşmesi dönemleri bu süreye sayılmaz. Haciz talebi kanuni süre içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır; yeniden haciz istemek için yenileme talebi borçluya tebliğ edilir ve ilamsız takiplerde yenileme talebiyle yeniden harç alınır (İİK m. 78).
- Satış talebi: Alacaklı veya borçlu hacizden itibaren bir yıl içinde haczedilen malın satışını isteyebilir. Satışı istenip de artırma sonucu gerçekleştirilemezse satış isteyen alacaklı için süre bir yıl daha uzar. Süre içinde satış istenmezse haciz kalkar (İİK m. 106 ve 110).
- Geri alma: Satış talebi bir defa geri alınabilir; talep geri alınıp kanuni süre içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar. Teklif verme başladıktan sonra satış talebi geri alınamaz (İİK m. 110 ve 115).
- Satışın durması: Satış bedeli, hakkında haciz kesinleşmiş alacakların toplamına ulaşırsa satış tatil edilir; borç kapanacak kadar tutar toplanmışsa başka mal satılmaz (İİK m. 109).
Satış talebi, giderler ve masraflar
Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmalıdır; sicile kayıtlı motorlu kara araçlarında muhafaza gideri de eklenir. Yatırılmazsa satış talebi yapılmamış sayılır. Yatırılan miktar sonradan yetersiz çıkarsa icra müdürü satış isteyene on beş günlük süre verir; bu sürede eksik tamamlanmazsa talep yapılmamış sayılır. Güncel gider tutarları Adalet Bakanlığı'nca her yıl yürürlüğe konulan tarifede belirlenir; tutarı resmî kaynaktan kontrol edin (İİK m. 106).
Haczin kalkmasına sebep olan alacaklı, o mala yönelik haczin konulması ve muhafazası gibi tüm giderlerden sorumlu olur (İİK m. 110). Vekil vasıtasıyla yapılan takiplerde vekâlet ücretinin miktarı, alacaklı ile borçlu arasındaki sözleşmeye bakılmaksızın icra memurunca avukatlık ücret tarifesine göre hesaplanır ve bu ücret takip masraflarına dahildir (İİK m. 138). Yani karşı tarafa yükletilen vekâlet ücreti ile kendi avukatınızla yaptığınız sözleşme farklı kalemlerdir. Yenileme masraf ve harçları borçluya yüklenmez.
Rızai satış ve taksit
Borçlu, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde haczedilen malının rızaen satışı için yetki isteyebilir; icra müdürü cebrî satış işlemlerini durdurarak borçluya on beş günlük süre verir. Rızai satışta bedel, muhammen kıymetin yüzde doksanından ve rüçhanlı alacaklardan az olamaz ve satış icra mahkemesinin onayına bağlıdır (İİK m. 111/a). Satış talebinden önce muntazam taksit taahhüt edip ilk taksiti derhal verirseniz icra işlemleri durur; bunun için yeterli malın haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte birinden az olmaması, taksitlerin aydan aya verilmesi ve süresinin üç ayı geçmemesi şarttır. İcra dairesinde yapılan taksit sözleşmeleri devam ettiği sürece satış isteme süreleri işlemez; toplam süre on yılı aşarsa süreler kaldığı yerden işlemeye başlar. Taksit aksarsa icra muamelesi ve süreler kaldığı yerden devam eder (İİK m. 111).
İhtiyati haciz ve satış
Haczi muvakkat olan alacaklı satış talebinde bulunamaz ve hakkında satış isteme süreleri işlemez. Muvakkaten veya ihtiyaten haczedilen mallar ancak kıymeti süratle düşen veya muhafazası masraflı mallar gibi istisna hâllerinde satılabilir (İİK m. 108 ve 113).
Haciz kalkınca yediemindeki mallar
Muhafaza işleminin dayanağı olan haciz kalkmış ve mallar yedieminde bulunuyorsa icra dairesi bunları resen tasfiye eder. Borçluya tebligat çıkarılarak, tebliğden itibaren on gün içinde yedieminlik ücretini ödeyip malı teslim alabileceği ihtar edilir; aksi hâlde tasfiye yoluna gidilir (İİK m. 88/a).
İcra dosyasında ödeme taahhüdünü imzalamadan neye bakmalısınız?
İcra taahhüdünün şartları ve yerine getirilmemesinin sonuçları, sıradan bir taksit konuşmasından farklıdır. Makul bir sebep olmaksızın icra dairesinde kararlaştırılan ödeme şartını ihlal eden borçlu için alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 340). İmzalamadan önce şunlara bakın:
- Toplam borcu ve dosya hesabındaki faiz ve masraf kalemlerini öğrenin.
- Taksit tutarlarının ve tarihlerinin ödeme gücünüze uygun olduğundan emin olun.
- Her taksit görüşmesinin icra taahhüdü sonucunu doğurmadığını, şekil ve kapsamın imzadan önce incelenmesi gerektiğini unutmayın.
- Ödeyemeyeceğiniz bir planı yalnızca baskıdan kurtulmak için imzalamayın.
Sık yapılan hatalar
- Haczedilemezlik iddiasını icra dairesine belgeyle ve zamanında bildirmemek.
- Satış isteme süresini kaçırıp haczin düşmesine yol açmak ve giderlerden sorumlu olmak.
- Satış giderlerini eksik yatırıp talebin yapılmamış sayılmasına neden olmak.
- İcra taahhüdünü, ihlalinin hapis sonucu doğurabileceğini bilmeden imzalamak.