Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerde aykırı davranışlar ve ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır (TTK m. 54). Haksız rekabete uğrayan kişi fiilin haksız olduğunun tespitini, men'ini, maddi durumun ortadan kaldırılmasını, kusur varsa maddi tazminatı ve şartları varsa manevi tazminatı isteyebilir (TTK m. 56); dava, hakkın doğumunu öğrendiğiniz günden itibaren bir yıl ve her hâlde hakkın doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m. 60). Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ise teşebbüsler arası rekabeti kısıtlayıcı anlaşmaları yasaklar ve Rekabet Kurulu'na yerinde inceleme yetkisi verir (4054 m. 4, 15).
Bu yazı rakibin kötülenmesi, yanıltıcı reklam, karışıklık yaratma, maliyet altı satış, müşteriyi sözleşmeyi ihlale yöneltme, iş sırrı ifşası gibi haksız rekabet hâllerini, açılabilecek davaları, ihtiyati tedbiri, cezai sorumluluğu ve işverenin sorumluluğunu; ayrıca Rekabet Kurumu incelemesinde dijital kayıtların silinmesi ve bayilik sözleşmesindeki internet satış yasağı konularını anlatır.
Bu yazıda
- Haksız rekabet nedir?
- Haksız rekabet hâlleri
- Haksız rekabette dava hakları ve kimler dava açabilir?
- İhtiyati tedbir, hükmün ilanı ve zamanaşımı
- Cezai sorumluluk ve işverenin sorumluluğu
- Rekabet Kurumu incelemesinde telefondaki mesajları silmek
- Bayilik sözleşmesiyle internetten satış yasağı
Haksız rekabet nedir?
Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerde aykırı davranışlar ve ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır; amaç dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır (TTK m. 54). Ticaret unvanı veya ürün fotoğraflarının kullanımı gibi konulardaki uygulamalı örnekler için ticaret unvanı ve haksız rekabet yazımıza da bakabilirsiniz.
Haksız rekabet hâlleri
- Kötüleme: Başkalarını veya onların mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını, faaliyetlerini ya da ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek haksız rekabettir (TTK m. 55).
- Gerçeğe aykırı reklam: Kendisi, işletmesi, malları, fiyatları veya kampanyaları hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunmak ve karşılaştırmalı reklamda yanıltıcı veya gereksiz yere kötüleyici ifadeler kullanmak bu kapsama girer (TTK m. 55).
- Karışıklık yaratma: Başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karışıklığa yol açan önlemler almak haksız rekabettir; karışıklık oluşturan davranışın haksız olduğunun tespitini, men'ini ve sonucunun ortadan kaldırılmasını mahkemeden isteyebilirsiniz (TTK m. 55, 56).
- Maliyet altı satış: Seçilmiş bazı malları birden çok kere tedarik fiyatının altında satışa sunmak, bunu reklamlarda vurgulamak ve böylece müşterileri yanıltmak haksız rekabet sayılır; satış fiyatı alım fiyatının altındaysa yanıltma karine olarak kabul edilir (TTK m. 55).
- Sözleşmeyi ihlale yöneltme: Müşterileri başkalarıyla yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek ve üçüncü kişilerin işçilerine veya yardımcı kişilerine hak etmedikleri yararlar sağlayarak sözleşmeyi ihlale yöneltmek yasaktır (TTK m. 55).
- İş sırlarının ifşası: Üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı biçimde ifşa etmek haksız rekabettir; gizlice veya izinsiz ele geçirdiği ya da başka hukuka aykırı yolla öğrendiği bilgileri değerlendiren veya başkalarına bildiren kişi dürüstlüğe aykırı davranmış olur. Eski işçinin iş sırlarınızı rakibe vermesi de bu çerçevede değerlendirilir (TTK m. 55).
Haksız rekabette dava hakları ve kimler dava açabilir?
Haksız rekabet sebebiyle zarar gören veya tehlikeyle karşılaşan kişi fiilin haksız olduğunun tespitini, haksız rekabetin men'ini, maddi durumun ortadan kaldırılmasını, kusur varsa maddi tazminatı ve şartları varsa manevi tazminatı isteyebilir. Davacı lehine tazminata hükmederken hâkim, haksız rekabet sonucunda davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir (TTK m. 56). Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar ve üyelerinin ekonomik menfaatlerini koruyan meslekî ve ekonomik birlikler ile tüketicilerin menfaatlerini koruyan sivil toplum kuruluşları da tespit, men ve ortadan kaldırma davalarını açabilir (TTK m. 56).
İhtiyati tedbir, hükmün ilanı ve zamanaşımı
Dava açma hakkı olan kişinin talebi üzerine mahkeme mevcut durumun korunmasına, haksız rekabetin önlenmesine, yanlış beyanların düzeltilmesine ve diğer tedbirlere HMK'daki ihtiyati tedbir hükümlerine göre karar verebilir (TTK m. 61). Davayı kazanan tarafın istemiyle mahkeme, gideri haksız çıkan taraftan alınmak üzere hükmün kesinleşmesinden sonra ilan edilmesine karar verebilir; ilanın şeklini ve kapsamını mahkeme belirler (TTK m. 59). Dava, hakkın doğumunu öğrendiğiniz günden itibaren bir yıl ve her hâlde hakkın doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil daha uzun zamanaşımı süresine tabi bir suç oluşturuyorsa o süre hukuk davaları için de geçerlidir (TTK m. 60).
Cezai sorumluluk ve işverenin sorumluluğu
Haksız rekabet fiillerini kasten işleyenler, daha ağır cezayı gerektiren başka suç oluşturmuyorsa, dava açma hakkı olanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m. 62). Haksız rekabet fiili işçiler veya çalışanlar tarafından işleri sırasında işlenirse tespit, men ve ortadan kaldırma davaları çalıştıranlara karşı da açılabilir; tazminat konusunda ise Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (TTK m. 57). İşveren olarak çalışanınızın piyasa davranışlarını bu risk açısından denetlemeniz gerekir.
Rekabet Kurumu incelemesinde telefondaki mesajları silmek
Rekabet Kurulu, görevlerini yerine getirirken gerekli gördüğü hâllerde teşebbüs ve teşebbüs birliklerinde inceleme yapabilir. Bu kapsamda defterleri, fiziki ve elektronik ortam ile bilişim sistemlerinde tutulan her türlü verileri ve belgeleri inceleyebilir, kopyalarını alabilir, yazılı veya sözlü açıklama isteyebilir; yerinde incelemenin engellenmesi veya engellenme olasılığı bulunması durumunda sulh ceza hâkimi kararı ile yerinde inceleme yapılır (4054 m. 15). Kanun ayrıca eksik, yanlış veya yanıltıcı bilgi veya belge verilmesi ile yerinde incelemenin engellenmesi veya zorlaştırılması hâllerinde idari para cezası öngörür (4054 m. 16). Bu nedenle inceleme sırasında telefondaki mesajları silmek, incelemeyi engelleme veya zorlaştırma olarak yaptırım doğurabilir. Dijital kayıtları koruyun; kişisel ve kurumsal veri ayrımını kendi başınıza silerek çözmeye çalışmayın, incelemenin usulünü bir avukatla birlikte değerlendirin.
Bayilik sözleşmesiyle internetten satış yasağı
Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır; fiyatların tespiti, piyasaların bölüşülmesi, arz veya talep miktarının kontrolü, rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırılması gibi haller özellikle sayılmıştır (4054 m. 4). Bazı anlaşmalar ise yeni gelişme ve iyileşme sağlanması, tüketicinin yarar sağlaması, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması ve rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanmaması şartlarının tamamı varsa muaf tutulabilir (4054 m. 5).
Bu nedenle bayilik sözleşmesindeki her internet şartı aynı etkiyi doğurmaz. Satış kısıtlamasının kapsamı, dağıtım sistemi, platform ve müşteri sınırlamaları somut olarak incelenir. Sözleşmenizdeki yasağın hangi satış kanallarını, hangi müşteri gruplarını ve hangi platformları kapsadığını yazın, fiyat tespiti veya piyasa bölüşümü içerip içermediğini değerlendirin ve sözleşmeyi bu yönüyle inceletin.
Haksız rekabet davasına hazırlık: delil listesi
- Rakibin eylemini gösteren reklam, internet sayfası, sosyal medya paylaşımı veya ürün örneğini tarihli ekran görüntüsü ya da noter tespitiyle kaydedin.
- Karışıklığa yol açtığını düşündüğünüz ürün veya işaret için kendi kullanım geçmişinizi (fatura, katalog, reklam) toplayın.
- Müşteri şikâyetlerini, yanlış yönlendirilen siparişleri ve satış kaybı verilerinizi derleyin; zarar ile fiil arasındaki bağlantıyı göstermek önemlidir.
- İş sırrı ifşasında gizlilik sözleşmesini, erişim kayıtlarını ve bilgilerin rakibe nasıl ulaştığına dair verileri koruyun.
- Öğrenme tarihinizi yazılı olarak not edin; bir yıllık süre bu tarihten başlar.
Sık yapılan hatalar
- Rakibin eylemini öğrendikten sonra zamanaşımı süresini kaçırmak.
- Yanıltıcı reklam veya kötüleme delillerini (ekran görüntüsü, kampanya metni, yazışma) kaydetmemek.
- Rekabet incelemesi sırasında dijital kayıtları silmek veya cihazları kendi inisiyatifinizle temizlemek.
- Bayilik sözleşmesindeki internet kısıtını, kapsamını incelemeden kabul etmek ya da reddetmek.
- Haksız rekabet fiilinde çalışanın sorumluluğu kadar işverenin sorumluluğunu da unutmak.