Ticaret unvanı tacirin işletmesini işlettiği addır ve tescilli unvanı kullanma hakkı yalnızca sahibine aittir; başkası dürüstlük kuralına aykırı biçimde kullanırsa tespit, yasaklama ve tazminat istenebilir (TTK m. 50 ve 52). Rakibin ürün fotoğraflarını veya adını izinsiz kullanması ise haksız rekabet hükümleri (TTK m. 54-56) çerçevesinde değerlendirilir; marka ve telif hakkı talepleri bununla birlikte gündeme gelebilir.
Bu yazı ticaret unvanının nasıl seçildiğini ve korunduğunu, işletme adı ile marka farkını, haksız rekabetin başlıca hâllerini, rakibin ürün fotoğrafı ve adınızı kullanması durumunda ne yapılabileceğini, dava türlerini, ihtiyati tedbiri, zamanaşımını ve cezai yaptırımı anlatır.
Bu yazıda
- Ticaret unvanı kullanma zorunluluğu ve unvanın biçimi
- Unvanın devri, korunması ve işletme adı
- Haksız rekabet hâlleri
- Rakip ürün fotoğraflarınızı ve adınızı kullanıyorsa
- Haksız rekabet davası: talepler, davacılar, tedbir ve süre
- Hapis veya adli para cezası
Ticaret unvanı nedir, kullanmak zorunlu mu?
Her tacir, ticari işletmesine ilişkin işlemleri ticaret unvanıyla yapmak ve işletmesiyle ilgili senet ve belgeleri bu unvan altında imzalamak zorundadır. Unvan işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı şekilde yazılır (TTK m. 39). Unvan işletme sahibini, marka ise mal veya hizmeti ayırt eder; bu nedenle ticaret unvanı ile marka aynı kimliği göstermez. Sözleşme yapılırken tarafın tam unvanı ve sicil kaydı doğrulanmalıdır.
- Gerçek kişi tacir: Unvan, kısaltılmadan yazılacak adı ve soyadından oluşur; kanuna uygun ekler yapılabilir. Tek başına ticaret yapan kişi, unvanına bir şirket varmış izlenimi uyandıran ek koyamaz (TTK m. 41 ve 46).
- Sermaye şirketleri: Anonim, limited ve kooperatif şirketler işletme konusunu göstermek şartıyla unvanlarını serbestçe seçebilir. Unvanda anonim şirket, limited şirket veya kooperatif kelimelerinin bulunması şarttır; gerçek kişi adı yer alıyorsa bu ibareler kısaltılamaz (TTK m. 43).
- Aynı unvan: Bir ticaret unvanına, Türkiye'nin herhangi bir sicilinde daha önce tescil edilmiş başka bir unvandan ayırt edilmesi için gerekli olduğu takdirde ek yapılır. Tescilli unvanı kullanma hakkı sadece sahibine aittir (TTK m. 45 ve 50).
- Türk, Türkiye, Cumhuriyet, Millî: Bu kelimeler bir ticaret unvanına ancak Cumhurbaşkanı kararıyla konabilir. Kurala aykırılık için kanunda hapis veya adli para cezası yaptırımı da öngörülmüştür (TTK m. 46 ve 51).
- Ortak unvandan ayrılma: Kollektif veya komandit şirketten ayrılan ortağın adı, yazılı izni alınmak şartıyla şirket unvanında kalabilir. Ortağın ölümünde mirasçılar şirketin devamını kabul eder veya yazılı izin verirlerse unvan olduğu gibi bırakılabilir (TTK m. 47).
- Devir: Ticaret unvanı işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez. İşletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmemişse unvanın da devri sonucunu doğurur ve devralan unvanı aynen kullanma hakkına sahip olur (TTK m. 49).
- Unvanı başkası kullanırsa: Unvanın ticari dürüstlüğe aykırı biçimde başkasınca kullanılması hâlinde hak sahibi tespit, yasaklama, tescilliyse değiştirme veya silinme, maddi durumun ortadan kaldırılması ile maddi ve manevi tazminat isteyebilir. Mahkeme kararın gazetede ilanına da hükmedebilir (TTK m. 52).
- İşletme adı: İşletme adı, işletme sahibinden bağımsız olarak doğrudan işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan addır. Sahipleri tarafından tescil ettirilmesi gerekir; tescilli işletme adı da unvana benzer şekilde korunur (TTK m. 53).
Haksız rekabet nedir?
Haksız rekabete ilişkin hükümlerin amacı bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır. Rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı veya dürüstlük kuralına diğer şekillerdeki aykırı davranışlar ile ticari uygulamalar haksız ve hukuka aykırıdır (TTK m. 54). Haksız rekabet yalnız aynı sektördeki rakipler arasında oluşmaz; dürüst rekabet düzenini etkileyen davranış ve kanuni koşullar incelenir, sektör eşleşmesi tek başına belirleyici olmaz.
- Kötüleme: Başkalarını veya onların mallarını, fiyatlarını, faaliyetlerini ya da ticari işlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek haksız rekabet hâllerinin başında sayılır (TTK m. 55).
- Karşılaştırmalı reklam: Kendini veya ürününü başkalarıyla gerçeğe aykırı, yanıltıcı, rakibi gereksiz kötüleyici veya onun tanınmışlığından gereksiz yararlanacak biçimde karşılaştırmak haksız rekabettir. Doğru ve gereksiz kötüleme içermeyen karşılaştırma bu kapsamda sayılmaz (TTK m. 55).
- Karıştırılma: Başkasının mal, iş ürünü, faaliyet veya işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak haksız rekabet hâllerinden biridir. Rakibin ürününe benzer ambalaj veya ad kullanımı bu kapsamda değerlendirilebilir (TTK m. 55).
- Tedarik fiyatının altında satış: Seçilmiş bazı malları birden çok kere tedarik fiyatının altında satışa sunmak, bunu reklamda vurgulamak ve müşteriyi yanıltmak haksız rekabettir. Satış fiyatı benzer hacimdeki alım fiyatının altındaysa yanıltma karine sayılır, davalı gerçek fiyatı ispatlayabilir (TTK m. 55).
- Sır ifşası ve iş ürünlerinden yararlanma: İşçileri, vekilleri veya yardımcı kişileri işverenlerinin üretim ve iş sırlarını ifşa etmeye veya ele geçirmeye yöneltmek haksız rekabettir. Başkasının üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı biçimde değerlendirmek de dürüstlüğe aykırı sayılır. Kendisine emanet edilmiş teklif, hesap veya plan gibi iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmak da haksız rekabettir (TTK m. 55). Bir bilginin ticari sır sayılması için niteliği, gizliliği ve elde etme veya kullanma biçimi önem taşır; gizlilik önlemleri de belgelenmelidir.
- Sözleşmeyi bozmaya yöneltme: Müşterilerle kendisinin sözleşme yapabilmesi için onları başkalarıyla yaptıkları sözleşmelere aykırı davranmaya yöneltmek, sözleşmeyi ihlale veya sona erdirmeye yöneltme biçiminde haksız rekabet hâllerinden sayılır (TTK m. 55).
Rakibim ürün fotoğraflarımı ve adımı kullanıyor; ne yapabilirim?
Haksız rekabet, marka ve telif talepleri birlikte gündeme gelebilir. Hangi kullanımın hangi hakkı ihlal ettiğini ayrı ayrı somutlaştırmak gerekir (TTK m. 54-56). Önce kanıt toplanmalıdır:
- Kullanılan içeriğin ekran görüntüsünü, bağlantısını ve tarihini kaydedin.
- Kendi fotoğraflarınızın ve adınızın size ait olduğunu gösteren hak belgelerini (kayıtlı unvan, işletme adı tescili, üretim tarihli dosyalar) saklayın.
- Kullanımın müşteriyi karıştırmaya yol açıp açmadığını gösteren örnekleri, yorumları ve sipariş yazışmalarını biriktirin.
- Rakibin reklamını kaydederken bağlantıyı, tarihi, vaadi ve hedeflenen ürünleri yazın; yorumu somut reklam içeriğinden ayırın.
- Karıştırılma, yanıltma veya yararlanma varsa haksız rekabet davası talepleri (aşağıda) değerlendirilir; marka tescili ve eser sahipliği ayrı kanunlara dayanır ve ayrıca incelenir.
Haksız rekabet davasında neler istenebilir?
Mağdur; fiilin haksız olduğunun tespitini, men'ini, maddi durumun ortadan kaldırılmasını, yanlış beyanların düzeltilmesini, kusur varsa maddi tazminatı ve koşulları varsa manevi tazminatı isteyebilir. Hâkim, davalının elde etmesi mümkün menfaatin karşılığına da hükmedebilir (TTK m. 56).
- Kimler dava açabilir: Ekonomik çıkarları zarar gören müşteriler de dava açabilir, ancak araç ve malların imhasını isteyemezler. Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar ve tüketici koruyan kuruluşlar da tespit, men ve ortadan kaldırma davalarını açabilir (TTK m. 56).
- Çalışanın fiili: Haksız rekabet fiili çalışanlar tarafından işlerini gördükleri sırada işlenirse, tespit, men ve ortadan kaldırma davaları çalıştırana karşı da açılabilir. Tazminat bakımından ise Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (TTK m. 57).
- İlan: Mahkeme, davayı kazanan tarafın istemiyle, gideri haksız çıkan taraftan alınmak üzere, hükmün kesinleşmesinden sonra ilan edilmesine de karar verebilir (TTK m. 59).
- Zamanaşımı: Haksız rekabet davaları, hakkı olan tarafın hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumundan itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda cezayı gerektiriyorsa ceza zamanaşımı hukuk davası için de geçerli olur (TTK m. 60).
- İhtiyati tedbir: Dava açma hakkı olan kişinin talebi üzerine mahkeme, mevcut durumun korunmasına, maddi durumun ortadan kaldırılmasına, haksız rekabetin önlenmesine ve yanlış beyanların düzeltilmesine, HMK'daki ihtiyati tedbir hükümlerine göre karar verebilir (TTK m. 61).
- Ceza: 55. maddedeki haksız rekabet fiillerinden birini kasten işleyenler, daha ağır cezayı gerektiren başka suç oluşturmuyorsa, hukuk davası açma hakkı olanlardan birinin şikâyeti üzerine iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TTK m. 62).
Sık yapılan hatalar
- Kanıtı kaydetmeden ve tarih atmadan rakibin kullanımını paylaşıp içeriğin silinmesine yol açmak.
- Haksız rekabet davası için bir yıllık zamanaşımını izlememek.
- Ticaret unvanı ile markayı aynı hak sanmak.
- Çalışanın yaptığı haksız rekabette işverenin de dava edilebildiğini unutmak.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: mevzuat.gov.tr