İhale yetkilisi, komisyon karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirterek iptal eder (Kamu İhale Kanunu m. 40); ihale sonucu onay gününü izleyen en geç üç gün içinde bütün isteklilere bildirilir (m. 41) ve ihale üzerinde kalan istekli tebliğ tarihini izleyen on gün içinde kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalar (m. 42). İhaleden yasaklama ise fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar verilir; sözleşme yapmayanlar için süre altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadardır (m. 58). Yasaklama, şirketin ortaklarını da etkileyebilir.
Bu yazı ihale kararının onayını, sonucun bildirilmesini, sözleşmenin imzalanma sürelerini ve imzalanmazsa sonucunu, ihalenin iptalini, ihale sonuçlarının yayımını, bildirim yöntemlerini, yasak fiilleri, yasaklama süresi ve yetkili makamı, ortakların durumunu, ceza sorumluluğunu ve kesin teminatın iadesini anlatır.
Bu yazıda
- İhale kararının onayı ve iptali
- İhale sonucunun bildirilmesi ve bekleme süresi
- Sözleşmenin imzalanması ve imzalanmazsa ne olur?
- İdare sözleşme için gerekeni yapmazsa isteklinin hakkı
- İhale sonuçlarının yayımı ve bildirim yöntemleri
- Yasak fiil ve davranışlar, yasaklama süresi ve yetkili makam
- Yasaklama şirket ortaklarını etkiler mi?
- Ceza sorumluluğu ve kamu görevlileri
- Kesin teminatı geri alma
İhale kararının onayı ve iptali
İhale yetkilisi komisyon karar tarihini izleyen en geç beş iş günü içinde ihale kararını onaylar veya gerekçesini açıkça belirterek iptal eder; ihale onaylanırsa geçerli, iptal edilirse hükümsüz sayılır (m. 40). İhale kararı onaylanmadan önce idare, ihale üzerinde kalan istekli ile varsa ikinci teklif sahibinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını teyit ettirip belgeyi karara ekler; iki isteklinin de yasaklı çıkması hâlinde ihale iptal edilir (m. 40).
İdare ayrıca gerekli gördüğünde veya dokümanda ihalenin yapılmasına engel olan ve düzeltilemeyen hususlar tespit ettiğinde ihale saatinden önce ihaleyi iptal edebilir; teklifler açılmadan iade edilir ve isteklilerce idareden hak talebinde bulunulamaz. İhalenin iptal edilmesi durumunda iptal nedenleri gözden geçirilerek yeniden ihaleye çıkılabilir; bu aşamaya kadar teklif veren isteklilere iptal ayrıca tebliğ edilir (m. 16).
İhale sonucunun bildirilmesi ve bekleme süresi
İhale sonucu, kararın onaylandığı günü izleyen en geç üç gün içinde ihale üzerinde bırakılan dahil bütün isteklilere bildirilir; bildirimde tekliflerin değerlendirmeye alınmama veya uygun bulunmama gerekçelerine de yer verilir. İhale sonucunun bütün isteklilere bildiriminden itibaren acil veya savunmaya ilişkin pazarlık usulü hâllerinde beş gün, diğer hâllerde on gün geçmedikçe sözleşme imzalanamaz (m. 41). Bu bekleme süresi, itirazen şikâyet ve şikâyet haklarınızı kullanabilmeniz içindir; şikâyet süreleri için şikâyet ve itirazen şikâyet yazımıza bakın.
Sözleşmenin imzalanması ve imzalanmazsa ne olur?
İdare ihale üzerinde kalan istekliye tebliğ tarihini izleyen on gün içinde kesin teminatı vererek sözleşmeyi imzalamasını bildirir; yabancı istekliler için bu süreye oniki gün eklenir (m. 42). İhale üzerinizde kalıp sözleşmeyi imzalamazsanız geçici teminat protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmadan gelir kaydedilir; idare uygun görürse ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibiyle sözleşme yapabilir. Mücbir sebep olmadan sözleşme yapmayanlar ayrıca ihalelerden yasaklanabilir (m. 44, 58).
Kamu ihale sözleşmesinin noterde yapılması zorunlu değildir: ihale dokümanında aksi belirtilmedikçe notere tescil ve onaylattırma gerekmez. Sözleşme idarece hazırlanır, ihale yetkilisi ve yüklenici tarafından imzalanır; ortak girişimde bütün ortaklar imzalar. İhale dokümanında belirtilen şartlara aykırı sözleşme düzenlenemez (m. 46, 27).
İdare sözleşme için gerekeni yapmazsa isteklinin hakkı
İdare gerekli işlemleri süresinde yapmazsa istekli, süre bitiminden sonraki beş gün içinde on gün süreli noter ihbarnamesiyle taahhüdünden vazgeçebilir. Bu durumda geçici teminat geri verilir ve belgelendirilmiş giderlerinizi isteyebilirsiniz (m. 45). Noter ihbarnamesinin tarihini ve içeriğini kayıt altına alın.
İhale sonuçlarının yayımı ve bildirim yöntemleri
İdareler yapım işleri ile mal ve hizmet alımlarının sonuçlarını en geç onbeş gün içinde Kuruma bildirir; Kanun kapsamındaki ihalelere ilişkin sonuçlar Kurum tarafından Kamu İhale Bülteninde yayımlanır (m. 47). Bildirim ve tebligatlar imza karşılığı elden, iadeli taahhütlü mektupla, elektronik ortamda veya faksla yapılabilir; elektronik ortamda veya faksla yapılan bildirimlerde bildirim tarihi tebliğ tarihi sayılır, hüküm bulunmayan hâllerde Tebligat Kanunu uygulanır (m. 65).
Yasak fiil ve davranışlar, yasaklama süresi ve yetkili makam
Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, rüşvet gibi yollarla ihale işlemlerine fesat karıştırmak, isteklileri tereddüde düşürmek veya katılımı engellemek, rekabeti etkilemek, sahte belge veya teminat kullanmak ve yasak olduğu hâlde ihaleye katılmak yasak fiiller arasındadır (m. 17).
Yasak fiil işleyenler hakkında fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, üzerine ihale yapıldığı hâlde mücbir sebep olmadan sözleşme yapmayanlar hakkında altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Karar, ihaleyi yapan bakanlık veya ilgili ya da bağlı olduğu bakanlık tarafından verilir; bakanlığa bağlı olmayan idarelerde ihale yetkilisi, il özel idarelerinde İçişleri Bakanlığı, belediyelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yetkilidir (m. 58); bakanlığın güncel adını resmî kaynaktan kontrol edin. Karar, yasaklamayı gerektiren fiilin tespit edildiği tarihi izleyen en geç kırkbeş gün içinde verilir, Resmî Gazetede yayımlanmak üzere en geç onbeş gün içinde gönderilir ve yayımı tarihinde yürürlüğe girer (m. 58).
Yasaklama yalnızca tek bir idarenin ihalelerini değil, kanunun kapsamı dışında bırakılan ve istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar; kararlar Kamu İhale Kurumunca izlenir ve yasaklılara ilişkin sicil tutulur (m. 58).
Yasaklama şirket ortaklarını etkiler mi?
Evet, kanundaki koşullar gerçekleşirse yasaklama ortaklara da uzanır; ancak her ortak otomatik olarak aynı sonuçla karşılaşmaz. Haklarında yasaklama kararı verilen tüzel kişilerin şahıs şirketi olması hâlinde şirket ortaklarının tamamı hakkında, sermaye şirketi olması hâlinde ise sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında yasaklama kararı verilir. Haklarında yasaklama kararı verilenlerin ortak olduğu şahıs şirketleri ve sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları sermaye şirketleri hakkında da aynı şekilde karar verilir (m. 58). Kararın sebebini, kişi-şirket ilişkisini ve karar tarihini sicilden inceletin.
Ceza sorumluluğu ve kamu görevlileri
Yasak fiil Türk Ceza Kanunu'na göre suç teşkil ediyorsa, iş kabul edildikten sonra tespit edilse bile Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulur; mahkeme cezaya ek olarak bir yıldan az olmamak üzere üç yıla kadar ihale yasağı da getirebilir. Kanunda belirtilen yasak fiiller nedeniyle haklarında mükerrer ceza hükmolunanlar ile bu kişilerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip olduğu şirketler mahkeme kararıyla sürekli olarak kamu ihalelerine katılmaktan yasaklanır (m. 59). İhale yetkilisi, komisyon üyeleri ve süreçte görev alanlar yasak fiil işlerse veya görevlerini tarafsızca yapmazsa disiplin cezası alır, ceza kovuşturması yapılır ve tarafların zararı genel hükümlere göre kendilerine tazmin ettirilir; hüküm giyenler bu işlerde görevlendirilemez (m. 60).
Kesin teminatı geri alma
Kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar, taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra iade edilir. Yapım işlerinde varsa eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, Sosyal Güvenlik Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanı iade edilir; yapım işleri dışındaki işlerde ilişiksiz belgesinin getirildiği saptandıktan sonra, garanti süresi öngörülmüşse yarısı, garanti süresi dolduktan sonra kalanı, öngörülmemişse tamamı iade edilir (4735 sayılı Kanun m. 13). Yüklenicinin idareye ve kuruma borçları ödenmemişse kesin teminatlar paraya çevrilerek borçlara mahsup edilir. Hangi teminatın hangi gerekçeyle tutulduğunu yazılı isteyin ve kabul, borç ve ilişiksizlik belgesi kayıtlarını kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- İhale sonucu bildirildikten sonra bekleme süresini bilmeden sözleşme baskısına boyun eğmek.
- Sözleşme süresini kaçırıp geçici teminatın gelir kaydedilmesi riskini göz ardı etmek.
- İdare gecikirse noter ihbarnamesi yolunu bilmemek.
- Yasaklamanın ortaklara ve ilişkili şirketlere uzanabileceğini unutmak.
- Kesin teminatın iadesi için gerekli belgeleri (ilişiksiz belgesi gibi) zamanında almamak.