Kamu ihale sözleşmesi imzalandıktan sonra ödeme (hakediş), fiyat farkı, süre uzatımı, iş artışı veya fesih gibi uyuşmazlıklar, ihale sürecindeki şikâyet ve itirazen şikâyet yoluyla değil, sözleşme ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göre çözülür (m. 4, 20). Bu kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez; tarafların hak ve yükümlülükleri eşittir (m. 4). Mücbir sebep hâlinde yüklenicinin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimde bulunması gerekir (m. 10).
Bu yazı sözleşme türlerini, sözleşmenin zorunlu içeriğini, değiştirilebilirliğini, fiyat farkı ve ek kesin teminatı, mücbir sebep bildirimini, gecikme ve fesih sürecini, iş artışı ve eksilişi oranlarını, yasak fiilleri, muayene ve kabulü, sigorta yükümlülüğünü, tip sözleşmeyi ve ödeme sorunlarında hangi yolun izleneceğini anlatır.
Bu yazıda
- İhale süreci ile sözleşmenin uygulanması farklı uyuşmazlıklardır
- Sözleşme türleri ve tip sözleşme
- Sözleşmenin zorunlu içeriği ve değiştirilebilirlik
- Fiyat farkı ve ek kesin teminat
- Mücbir sebep ve süre uzatımı
- Gecikme, ihtar ve fesih
- İş artışı ve eksilişi
- Yasak fiiller ve yaptırımlar
- Muayene, kabul ve sigorta
İhale süreci ile sözleşmenin uygulanması farklı uyuşmazlıklardır
Kamu İhale Kanunu'nun 54. maddesi, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle hak kaybına uğradığını iddia edenlere şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusu yolunu tanır. Sözleşme imzalandıktan sonra ortaya çıkan hakediş gecikmesi, fiyat farkı hesabı, gecikme cezası, süre uzatımı veya fesih ise sözleşmenin uygulanmasına ilişkin uyuşmazlıklardır. Bu nedenle ihale itirazen şikâyet yolunu otomatik olarak sürdürmeyin; sözleşme ve 4735 sayılı Kanun hükümlerini, idarenin yazışmalarını ve kayıtlarını inceleyin. İhale süreci başvuruları için şikâyet ve itirazen şikâyet yazımıza bakın.
Sözleşme türleri ve tip sözleşme
Yapım işlerinde anahtar teslimi götürü bedel, mal ve hizmet alımında götürü bedel, birim fiyat veya iş kalemlerinin bir kısmı götürü bir kısmı birim fiyat ise karma sözleşme yapılır; çerçeve anlaşmaya dayalı münferit sözleşmeler de vardır (m. 6). Mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin tip sözleşmeler Resmî Gazetede yayımlanır ve idareler sözleşmelerini tip sözleşme hükümlerini esas alarak düzenler; mal ve hizmet alımlarında Kurum uygun görürse isteklilerin hazırladığı mutat sözleşmeler de kullanılabilir (m. 5).
Sözleşmenin zorunlu içeriği ve değiştirilebilirlik
Sözleşmede işin adı ve niteliği, taraflar, bedel ve süre, ödeme şartları, fiyat farkı, kesin teminat, gecikme cezaları, mücbir sebepler, süre uzatımı, iş artışı ve eksilişi, denetim ve kabul şartları, fesih şartları ve anlaşmazlıkların çözümü gibi konular yer almak zorundadır (m. 7). Sözleşme imzalandıktan sonra kural olarak hükümleri değiştirilemez. Kanunda belirtilen haller dışında değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez; karşılıklı anlaşma ve sözleşme bedelinin aşılmaması kaydıyla işin yapılma veya teslim yeri ile süresinden önce teslim edilmesi hâlinde süre ve ödeme şartları değiştirilebilir (m. 4, 15). Taraflar eşit hak ve yükümlülüklere sahiptir ve ihale dokümanı ile sözleşme hükümlerinde bu prensibe aykırı maddelere yer verilemez (m. 4).
Fiyat farkı ve ek kesin teminat
Sözleşme türlerine göre fiyat farkı verilebilmesine ilişkin esas ve usulleri Kamu İhale Kurumu'nun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı belirler; sözleşmede yer alan fiyat farkı esasları sözleşme imzalandıktan sonra değiştirilemez (m. 8). Fiyat farkı ödenmesi öngörülen işlerde sözleşme bedelinde artış meydana gelirse artış tutarının yüzde altısı oranında ek kesin teminat alınır; bu teminat hakedişlerden kesinti yapılarak da karşılanabilir (m. 12). Fiyat farkı talebinizin dayanağını sözleşme ve ilgili düzenlemelerde arayın; hesaplamayı hakediş belgeleriyle birlikte tutun.
Mücbir sebep ve süre uzatımı
Mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller arasında doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık ve kısmi veya genel seferberlik ilanı sayılmıştır. İdarenin bu halleri mücbir sebep olarak kabul edebilmesi için yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemesi, taahhüdün yerine getirilmesine engel olması, yüklenicinin engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur (m. 10). Bu şartlardan biri eksikse idare olayı mücbir sebep olarak kabul etmeyebilir; bildirim tarihinizi ve belgelendirme yazışmalarınızı saklayın.
Gecikme, ihtar ve fesih
Sözleşmede ve ihale dokümanında gecikme hâlinde alınacak cezalar belirtilir. Yüklenici taahhüdünü sözleşmeye uygun yerine getirmez veya işi süresinde bitirmezse idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durum devam ederse, protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. Yüklenicinin yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespiti de fesih sebebidir (m. 7, 20). İdarenin ihtarını aldığınızda süresini ve gerekçesini yazılı olarak inceleyin; noksanlıkları gidermek için kayıtlarınızı ve savunmanızı düzenleyin.
İş artışı ve eksilişi
Öngörülemeyen durumlar nedeniyle iş artışı zorunluysa, sözleşmeye esas proje içinde kalması ve asıl işten ayrılmasının mümkün olmaması şartıyla anahtar teslimi götürü bedel yapım işlerinde yüzde 10, birim fiyat sözleşmelerde yüzde 20 oranına kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir. Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanı iş artışı oranını sözleşme bazında yüzde 40 oranına kadar artırmaya yetkilidir. Sözleşme bedelinin yüzde 80'inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde yüklenici işi bitirmek zorundadır; yapmış olduğu gerçek giderler ve kâr karşılığı olarak sözleşme bedelinin yüzde 80'i ile yapılan işin tutarı arasındaki farkın yüzde 5'i ödenir (m. 24).
Yasak fiiller ve yaptırımlar
Sözleşme işlemlerine fesat karıştırmak, sahte belge düzenlemek, hileli malzeme veya usul kullanmak, eksik veya kusurlu imalat yapmak, idareye zarar vermek, bilgiyi idarenin zararına kullanmak, mücbir sebep olmadan taahhüdü yerine getirmemek ve sözleşmeyi izinsiz devretmek yasaktır (m. 25). Bu fiillerde fiilin özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir (m. 26). Eylem suç oluşturuyorsa iş kabul edildikten sonra tespit edilse bile savcılığa suç duyurusu yapılır; mahkeme bir yıldan az olmamak üzere üç yıla kadar ek yasak kararı verebilir (m. 27).
Muayene, kabul ve sigorta
İşin muayene ve kabulü idarece kurulacak en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonlarınca yapılır. Mal veya iş yüklenici tarafından idareye teslim edilmedikçe muayene ve kabul yapılamaz; müstakil kullanıma elverişli bölümler için kısmi kabul yapılabilir (m. 11). Yapım işlerinde yüklenici, işe başlama ile geçici kabul arasında oluşabilecek doğal afet, hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı ve geçici kabulden kesin kabule kadar genişletilmiş bakım devresi için ihale dokümanındaki şekilde sigorta yaptırmak zorundadır (m. 9). Teminatın iadesi için kabul işlemleri ve ilişiksiz belgesi kritik olduğundan teminat iadesi bölümüne da bakın (m. 13).
Ödeme sorununda hangi belgeleri toplamalısınız?
- İmzalı sözleşmeyi, ihale dokümanındaki idari ve teknik şartnameleri ve varsa ek belgeleri.
- Hakediş raporlarını, idareye sunduğunuz hakediş dilekçelerini ve idarenin yazılı cevaplarını.
- Fiyat farkı esaslarının yer aldığı sözleşme maddesini ve hesap tablolarını.
- Süre uzatımı, mücbir sebep ve ihtar yazışmalarını tarihleriyle birlikte.
- Kabul tutanaklarını ve varsa teminat mektubu ile iade yazışmalarını.
Bu belgelerle uyuşmazlığın hangi sözleşme hükmüne dayandığını belirleyin; ihale sürecindeki işlem ile sözleşmenin uygulanmasındaki işlem ayrı değerlendirildiği için idareye yapacağınız yazılı başvurunun konusunu da buna göre netleştirin.
Sık yapılan hatalar
- Ödeme veya fiyat farkı sorununu ihale itirazen şikâyet yoluyla çözmeye çalışmak.
- Mücbir sebep bildirimini süresinde ve belgeli yapmamak.
- İdarenin ihtarını (süre ve gerekçe) incelemeden geçiştirmek.
- Sözleşmeyi idareden izin almadan devretmek.
- Kabul ve ilişiksiz belgesi eksiklerini kesin teminat iadesi öncesinde tamamlamamak.