Haczedilen mal size aitse, malın haczine ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine istihkak iddiasında bulunmalısınız; bu süreyi kaçıran üçüncü kişi aynı takipte iddiasını ileri sürme hakkını kaybeder (İİK m. 96). Haciz ihbarnamesi alan üçüncü kişi ise borcu olmadığını veya malın elinde bulunmadığını tebliğden itibaren yedi gün içinde bildirmelidir (İİK m. 89).
Bu yazı, borçlunun değil sizin olan bir mal haczedildiğinde istihkak iddiasını ve istihkak davasını, haciz ihbarnamesi alan banka, işveren veya diğer üçüncü kişilerin yükümlülüklerini, sürelere uyulmamasının sonuçlarını, davayı kaybetmenin tazminat riskini ve kiracı ile rehin sahibine yapılacak bildirimleri anlatır. Haciz ihbarnamesinin ayrıntısı için haciz ihbarnamesi (89/1) yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Haciz sırasında üçüncü kişinin mülkiyet iddiası
- İstihkak iddiası ve yedi günlük süre
- Alacaklı veya borçlu itiraz ederse
- İstihkak davası ve takibin talik edilmesi
- Davayı kaybetmenin tazminat riski
- Mal üçüncü kişinin elindeyse
- Kocamın borcu için şahsi mallarım haczedilirse
- Haciz ihbarnamesi ve banka hesabı
- İhbarnameye itiraz etmezseniz
- Süresinde itiraz edemeyenler
- Alacaklının yolu
- Kiracı ve rehin sahibine bildirim
Haciz sırasında üçüncü kişinin mülkiyet iddiası
Haciz sırasında borçlu veya malı elinde bulunduran kişiler, üçüncü kişinin mülkiyet ya da rehin hakkı bulunduğunu haciz memuruna beyan edebilir ve tutanağa geçirtebilir. Böyle mallar ile üçüncü kişice ihtiyaten haczedilmiş veya istihkak iddia edilmiş mallar en sona bırakılır. İcra dairesi iddiayı iki tarafa bildirir; alacaklı ve borçluya itiraz için üç gün verir (İİK m. 85 ve 96).
İstihkak iddiası ve yedi günlük süre
Üçüncü kişi, malın haczine ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. Mülkiyetini gösteren fatura, sözleşme gibi belgeleri icra dairesine sunmalısınız (İİK m. 96). İstihkak iddiasını yapan kişiyle birlikte oturanlar ya da onların iş ortakları, iddianın yapıldığı tarihte malın haczine ıttıla etmiş sayılır; bu nedenle onlar için de yedi günlük süre bu tarihe göre işler. Süreyi kaçırmamak için erken başvurun.
Alacaklı veya borçlu itiraz ederse
İstihkak iddiasına alacaklı veya borçlu itiraz ederse icra memuru dosyayı hemen icra mahkemesine verir. İcra mahkemesi dosya üzerinde veya duruşmalı inceleme sonucunda takibin devamına ya da talikine karar verir (İİK m. 97). Mahcuz eşyaya ilişkin olarak icra memuruna ileri sürülen iddiada üçüncü şahıs ile borçlunun birleşmeleri alacaklıya etki etmez; üçüncü şahıs iddiasını ispat etmek zorundadır. Borçlunun, malın üçüncü şahsa ait olduğu yönündeki kabulü ise üçüncü şahıs aleyhine delil oluşturur.
İstihkak davası ve takibin talik edilmesi
Takibin devamına karar verilirse üçüncü şahıs, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır. Bu süre içinde dava açılmazsa alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (İİK m. 97).
İstihkak davası açmak takibi kendiliğinden durdurmaz: icra mahkemesi takibin devamına veya talikine karar verir. Talik kararı verilirse haksız çıkması hâlinde alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan teminat alınır. Davanın sırf satışı geciktirmek için kötüye kullanıldığına dair ciddi sebepler varsa talik talebi reddedilir. Dava sırasında satış isteme süreleri işlemez (İİK m. 97).
Davayı kaybetmenin tazminat riski
İstihkak davası üzerine takibin talikine karar verilip dava reddedilirse alacaklıya, alacağının geç alınmasından doğan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminat ödenir. Bu yüzden dava açmadan önce delillerinizi sağlamlaştırın (İİK m. 97).
Mal üçüncü kişinin elindeyse
Haczedilen şey borçlunun elinde olmayıp üzerinde mülkiyet iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunursa ve o yediemin olmayı kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü alacaklıya üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açması için yedi gün süre verir; süre içinde dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır (İİK m. 99).
Kocamın borcu için şahsi mallarım haczedilirse
Koca aleyhine yapılmış bir hacizde karı, şahsi malları üzerindeki haklarını Medenî Kanunun 160. maddesi hükmüne tabi olmaksızın kendisi takip edebilir. İstihkak iddiasında bulunup mülkiyetinizi belgelemelisiniz; süreleri kaçırmamak için yedi günlük istihkak süresine dikkat edin (İİK m. 97 ve 96).
Haciz ihbarnamesi ve banka hesabı
Haciz ihbarnamesiyle borçlu olan üçüncü şahsa, bundan böyle borcunu ancak icra dairesine ödeyebileceği ve takip borçlusuna yapılan ödemenin geçerli olmadığı bildirilir. Bu yüzden bankanın size ödeme yapması beklenmemelidir; hesabınız haczedilemez bir gelir içeriyorsa icra müdürlüğüne belgeyle başvurun (İİK m. 89 ve 83).
Haciz ihbarnamesini alan kişi, borcu olmadığı, malın yedinde bulunmadığı veya borcun önceden ödendiği gibi savunmalarını tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yazılı veya sözlü bildirmelidir. Bu beyan harç ve resme tabi değildir (İİK m. 89).
İhbarnameye itiraz etmezseniz
Yedi gün içinde itiraz etmezseniz mal yedinizde, borç da zimmetinizde sayılır ve bu durum ikinci bir ihbarnameyle bildirilir. Ardından on beş gün içinde ödeme veya teslim yapmaz ya da menfi tespit davası açmazsanız ödemeye veya teslime zorlanabilirsiniz (İİK m. 89). Üçüncü şahıs, borçlu olmadığını veya malın takip borçlusuna ait olmadığını ispat etmek zorundadır; davayı kaybederse mahkemece dava konusu şeyin yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilir. Bu davalar maktu harca tabidir. Dava açıldığını gösteren belgeyi süresinde icra dairesine vermelisiniz.
Süresinde itiraz edemeyenler
Üçüncü şahıs, kusuru olmaksızın bir mani sebebiyle süresi içinde haciz ihbarnamesine itiraz edemezse gecikmiş itiraz hükmü uygulanır: maniin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösterir delillerle birlikte itiraz ve sebeplerini bildirmelidir. Hastalık raporunu saklayın (İİK m. 89 ve 65). İhbarnameye uyup parayı icra dairesine ödeyen üçüncü şahıs, borçlu olmadığı hâlde ödemek zorunda kaldıysa borçlu ile kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödediği paranın veya teslim ettiği malın iadesini isteyebilir (İİK m. 89).
Alacaklının yolu
Üçüncü şahıs haciz ihbarnamesine süresinde itiraz ederse alacaklı, cevabın aksini icra mahkemesinde ispat ederek üçüncü şahsın gerçeğe aykırı beyan nedeniyle cezalandırılmasını ve ayrıca tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir. İcra mahkemesi tazminat davasını genel hükümlere göre çözer (İİK m. 89).
Kiracı ve rehin sahibine bildirim
Taşınmazın haczi üzerine icra dairesi, taşınmaz kendilerine rehnedilmiş alacaklılara ve kiracılara hacizden haber verir. Kiracıya işleyecek kiraları icra dairesine ödemesi emredilir. Haciz, taşınmaz kendilerine rehnedilmiş alacaklıların haklarına halel getirmez (İİK m. 92).
Alacaklı olarak dikkat edeceğiniz noktalar
Alacaklıysanız üçüncü kişinin istihkak iddiasına itiraz edip etmeyeceğinize icra dairesinin bildirimi üzerine üç gün içinde karar vermelisiniz. İtirazınız sonucunda dosya icra mahkemesine gider ve mahkeme takibin devamına ya da talikine karar verir. Talik kararı verilirse davacıdan teminat alınır; dava reddedilirse geç tahsilden doğan zararınız için alacağınızın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminat da alabilirsiniz. Mal borçlunun elinde değil de mülkiyet iddia eden üçüncü kişinin elindeyse, size istihkak davası açmanız için yedi gün süre verilir; bu süreyi kaçırırsanız üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Dolayısıyla alacaklı da borçlunun mal kaçırmasına karşı süreleri titizlikle izlemelidir.
Üçüncü kişi olarak izleyeceğiniz yol
- Haciz sırasında mülkiyetinizi derhal haciz memuruna beyan edin ve tutanağa geçirtin.
- Mülkiyet belgelerinizi (fatura, sözleşme, makbuz) icra dairesine sunun.
- Malın haczine ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunun; alacaklı ve borçlu itiraz ederse icra mahkemesinin kararını bekleyin.
- Takibin devamına karar verilirse kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açın.
- Haciz ihbarnamesi aldıysanız tebliğden itibaren yedi gün içinde yazılı veya sözlü cevap verin ve belgelerinizi ekleyin.
Sık yapılan hatalar
- Malın haczini öğrendikten sonra yedi günlük istihkak süresini kaçırmak.
- İstihkak davası açınca satışın kendiliğinden duracağını sanmak.
- Haciz ihbarnamesine cevap vermeyip borcu zimmetinde saymak zorunda kalmak.
- Borçlu ile sözlü anlaşmanın alacaklıyı bağladığını düşünmek.
- Delillerini hazırlamadan davayı açıp tazminat riskiyle karşılaşmak.