Kefil olabilmeniz için sözleşmenin yazılı yapılması, kefilin sorumlu olacağı azami miktarın ve kefalet tarihinin belirtilmesi gerekir; müteselsil kefalette ayrıca bu sıfatın kefilin kendi el yazısıyla yazılması aranır (TBK m. 583). Eşler kural olarak yalnızca diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir, gerçek kişinin kefaleti ise on yılın geçmesiyle kendiliğinden sona erer (TBK m. 584 ve 598).
Bu yazı, kefalet sözleşmesinin geçerlilik şartlarını, kefilin hangi kalemlerden sorumlu olduğunu, rücu hakkını, kredi kartı borcuna kefaleti, eşin borcundan dolayı haciz tehlikesini ve mirasçıların murisin borçları karşısındaki durumunu anlatır. Mirasın reddi süreleri için mirasın reddi süresi yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Kefalet sözleşmesinde şekil şartları
- Eşin rızası
- Kefilin sorumluluğunun kapsamı ve süresi
- İflas, rehin ve rücu
- Kredi kartı borcuna kefalet
- Eşin borcu için maaş veya hesap haczi
- Mirası reddetme ve tereke işlerine karışmak
- Murisin borcu için gelen ödeme emri
- Borca batık tereke
Kefalet sözleşmesinde şekil şartları
Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalı, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmelidir; belirtilmezse sözleşme geçerli olmaz. Kefilin bu bilgileri kendi el yazısıyla yazması da aranır. Müteselsil kefil olabilmeniz için sözleşmede bu sıfatla veya bu anlama gelen bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğinizi kendi el yazınızla yazmanız şarttır; azami miktar ve kefalet tarihi de el yazısıyla belirtilmelidir (TBK m. 583). Elinizdeki sözleşmenin aslını inceleyin; şekil şartı eksikse kefaletin geçerliliğini tartışabilirsiniz. İmzaladığınız metnin eksiklerini tespit edip sözleşmenin aslını ve eklerini saklayın.
Eşin rızası
Kural olarak eşlerden biri ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; bu rıza sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulduğu anda verilmiş olmalıdır. Ticari işletme sahibinin veya şirket ortağı ya da yöneticisinin işletmeyle ilgili kefaleti gibi kanundaki istisnalar saklıdır (TBK m. 584). Rıza yoksa kefaletin geçerliliğini tartışabilirsiniz.
Kefilin sorumluluğunun kapsamı ve süresi
Her durumda sözleşmede yazılı azami miktara kadar sorumlusunuz. Bu sınır içinde asıl borç ve borçlunun temerrüdünün sonuçları, size önceden bildirilmesi şartıyla takip ve dava masrafları, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait akdi faizler kefalet kapsamındadır; sözleşmede aksi kararlaştırılmışsa ona da bakmak gerekir (TBK m. 589).
Gerçek kişinin verdiği her kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Kefalet süresi, en erken sona ermesinden bir yıl önce kefilin yazılı açıklamasıyla azami on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir. Asıl borç sona erince kefil de borcundan kurtulur (TBK m. 598).
İflas, rehin ve rücu
Borçlunun iflası sebebiyle asıl borç daha önce muaccel olsa bile, belirlenen vadeden önce kefile karşı takibat yapılamaz. Adi kefalette borçlunun iflasına karar verilmesi, alacaklının vade gelince doğrudan kefile başvurabildiği hâllerden biridir; bu yüzden borcun vadesini ve kefalet türünü sözleşmeden kontrol etmelisiniz (TBK m. 585 ve 590).
Alacak kefaletten önce veya sırasında rehinle de güvence altına alınmışsa adi kefil, alacağın öncelikle rehin konusundan alınmasını isteyebilir; borçlunun iflası veya konkordato mehli hâlinde bu hak uygulanmaz. Her kefalet türünde ayrıca ayni güvence karşılığında hâkimden takibin durdurulması da istenebilir (TBK m. 585 ve 590).
Kefil olarak borcu öderseniz alacaklının haklarına ödediğiniz ölçüde halef olursunuz ve bu hakları asıl borç muaccel olunca kullanabilirsiniz. Kefil ile asıl borçlu arasındaki hukuki ilişkiden doğan istem ve defiler saklıdır. Rücu zamanaşımı alacaklıya ödeme yaptığınız anda işlemeye başlar; dekontları ve makbuzları saklayın (TBK m. 596).
Kredi kartı borcuna kefalet
Kredi kartı kullanımlarındaki kefalet adi kefalet hükümlerine tabidir. Asıl borçluya başvurulup borcun tahsili için tüm yollar denenmeden kefilden borcun ifası istenemez. Kart hamilinin borcu kefile bildirilmedikçe kefil için temerrüt durumu oluşmaz (Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu m. 24). Kefalet sözleşmenizi ve bildirimleri saklayın. Kartın faiz kuralları için yasal faiz yazımıza bakabilirsiniz; kart borçlarında temerrüt hâli dahil bileşik faiz uygulanmaz (m. 26).
Eşin borcu için maaş veya hesap haczi
Eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur; yani eşinizin borcundan kural olarak siz sorumlu değilsiniz. Takip onun malvarlığına yönelir (TMK m. 224 ve 246). Yanlışlıkla size ait bir mal veya hesap haczedilirse icra dairesine hemen bildirin ve mülkiyetinizi gösteren belgelerinizi sunun. Evdeki eşyalar için evde haciz yazımıza bakabilirsiniz.
Borçlunun eşi ve çocukları, evlenmeden doğan alacaklar için önce icrası gereken takip merasimine gerek olmaksızın ilk haciz üzerine satılan malın tutarı vezneye girinceye kadar aynı derecede hacze iştirak edebilir. Bu hak, haciz evliliğin devamı sırasında veya sona ermesini izleyen yıl içinde yapılmışsa kullanılır (İİK m. 101).
Mirası reddetme ve tereke işlerine karışmak
Miras, sulh mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla reddedilir. Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Hâkim beyanı tutanağa bağlar; süresinde yapılan ret mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğe yazılır ve isterseniz size reddi gösteren bir belge verilir (TMK m. 609).
Ret süresi sona ermeden mirasçı olarak tereke işlemlerine karışan, olağan yönetim niteliğinde olmayan işler yapan, mirasbırakanın işleri için gerekli olanın dışına çıkan ya da tereke mallarını gizleyen mirasçı mirası reddedemez. Zamanaşımını kesmek için dava açmak veya icra takibi yapmak ise ret hakkını ortadan kaldırmaz (TMK m. 610).
En yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddedilen miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda arta kalan değerler, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir; alacaklılar terekeden tasfiye yoluyla karşılanır (TMK m. 612).
Murisin borcu için gelen ödeme emri
Mirasçı olarak murisin borcu için ödeme emri aldıysanız, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilirsiniz (İİK m. 62). Mirasçı mirası kabul veya reddetmemişse kanundaki süreler geçinceye kadar takip geri kalır. Tereke paylaşılmamış ve resmî tasfiyeye tabi tutulmamışsa takip terekeye karşı sürer; mirasçıya karşı ancak rehin veya haciz yoluyla devam edebilir (İİK m. 53).
Borca batık tereke
Murisine ait alacak için takip edilen borçlu, terekenin borca batık olduğunu ileri sürerse, itirazın kaldırılması aşamasında bu hususta ilam getirmesi için kendisine uygun bir mühlet verilir. Bu nedenle borca batıklık iddianızı ilamla belgelemeye hazırlanmalısınız; diğer savunmalar kural olarak itirazın kaldırılmasını bekletmez (İİK m. 68).
Kefil olmadan önce kontrol listesi
- Sözleşmede azami miktarın ve kefalet tarihinin bulunduğunu, bunların kendi el yazınızla yazıldığını doğrulayın.
- Müteselsil kefil mi yoksa adi kefil mi olduğunuzu öğrenin; adi kefalette önce asıl borçluya başvurulması ve rehinli alacakta rehnin öncelikle kullanılması gibi korumalardan yararlanabilirsiniz.
- Evliyseniz eşinizin yazılı rızasını sözleşmenin kurulduğu ana kadar alın.
- Kefaletin on yıllık sınırını ve uzatma için en erken sona ermeden bir yıl önce yazılı açıklama gerektiğini not edin.
- Sözleşmenin ve eklerinin bir örneğini alın; takip masrafları için size önceden bildirim yapılması gerektiğini hatırlayın.
Mirasçı olarak adım adım
- Murisin borcunun var olup olmadığını, malvarlığının borcu karşılayıp karşılamadığını öğrenin.
- Reddetmeyi düşünüyorsanız tereke üzerinde yönetim veya tasarruf niteliğinde işlem yapmayın; aksi hâlde ret hakkını kaybedebilirsiniz. Reddi sulh mahkemesine kayıtsız şartsız bildirin.
- Size ödeme emri gelmişse yedi günlük itiraz süresini kaçırmayın. Mirası kabul veya reddetmediyseniz kanundaki süreler geçinceye kadar takibin geri kalacağını icra dairesine belgelerle hatırlatın.
- Terekenin borca batık olduğunu savunacaksanız bunu ilamla belgelemeye hazırlanın; itirazın kaldırılması aşamasında bunun için uygun bir mühlet verilir.
Sık yapılan hatalar
- Azami miktar ve tarih el yazısıyla yazılmadığı hâlde kefaletin geçerli olduğunu varsaymak.
- Eşin yazılı rızasını almadan kefil olmak.
- Kefalet süresi bitmediği hâlde borcun sona erdiğini sanmak, veya on yıllık süreyi unutup uzatma açıklaması vermek.
- Ret süresi içinde terekeyi yönetip sonra mirası reddetmeye çalışmak.
- Murisin borcuna ait ödeme emrinin yedi günlük itiraz süresini kaçırmak.