Kooperatif ortağı olmak, kooperatife para yatırmaktan ibaret değildir: başvuru, yönetim kurulunun kabulü ve ortaklık kayıtları gerekir (1163 sayılı Kanun m. 8). Ortaklıktan çıkarılma, ancak anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle ve gerekçeli karar ile yapılabilir; çıkarılan ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir (m. 16). Genel kurul kararlarına karşı ise toplantıyı izleyen günden başlayarak bir ay içinde mahkemeye başvurulur (m. 53).
Bu yazı, kooperatife ortak olmayı, ortaklığın devri ve ölümle sona ermesini, çıkma ve çıkarılma usulünü, ortakların sorumluluğunu ve ek ödemeyi, genel kurul çağrısı ve gündemi ile genel kurul kararına itirazı, hesapları inceleme hakkını ve kooperatif uyuşmazlığında dosyanızı nasıl hazırlayacağınızı anlatır.
Bu yazıda
- Ortak olmak için ne gerekir?
- Ortaklığın devri ve ortağın ölümü
- Kooperatiften çıkmak
- Ortaklıktan çıkarılma ve itiraz
- Çıkan ortakla hesaplaşma
- Ortakların sorumluluğu, aidat ve ek ödeme
- Genel kurul çağrısı, gündem ve katılım
- Genel kurul kararına itiraz
- Hesapları ve belgeleri inceleme hakkı
- Uyuşmazlık dosyasını nasıl hazırlamalısınız?
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Ortak olmak için ne gerekir?
Gerçek kişilerin medeni hakları kullanma yeterliliğine sahip olması gerekir. Ortak olmak isteyenler, anasözleşme hükümlerini bütün hak ve ödevleriyle birlikte kabul ettiklerini belirten yazı ile yönetim kurulu başvururlar. Yönetim kurulu başvuruyu bir ay içinde sonuçlandırır ve kararı taahhütlü mektupla veya elden imza karşılığında tebliğ eder (m. 8).
Kooperatife para yatırmış olmanız tek başına ortak olduğunuzu göstermez. Başvuru, kabul kararı ve ortaklık kayıtları belirleyicidir. Yatırdığınız paranın ortaklık payı mı, aidat mı yoksa başka bir alacak mı olduğunu dekont açıklamasından ve kooperatif kayıtlarından ayırın. Kooperatif ortaklarına kendi varlığı dışında şahsi sorumluluk veya ek ödemeler yüklüyorsa, ortak olma isteği bu yükümlerin yazılı olarak kabul edilmesi halinde değer taşır (m. 8). Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir; yönetim kurulu bu sayının üzerinde ortak kaydedemez.
Ortaklığın devri ve ortağın ölümü
Ortağın ölümü ile ortaklık sıfatı sona erer. Anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte ortak olarak kalmaları sağlanabilir. Ortaklık devredilebilir; yönetim kurulu, ortaklığı devralan kişinin ortaklık niteliklerini taşıması halinde bu kişiyi ortaklığa kabul eder (m. 14).
Bu nedenle ortaklık payını devretmek için yalnızca iki kişinin imzası yeterli değildir: kanun ve anasözleşmedeki kabul, yeterlik ve kayıt koşulları aranır. Yönetim işlemleri tamamlanmadan devrin sonuçlandığını varsaymayın. Eski ortağın borçlarının payı devralana geçip geçmeyeceği, borcun niteliğine ve anasözleşme hükümlerine bağlıdır; işlemden önce geçmiş borç dökümünü ve kabul belgelerini isteyin. Vefat eden ortağın mirasçıları da kendiliğinden yönetimde oy kullanamaz; ortaklığın devamına ilişkin anasözleşme koşulları ve ortaklık kaydı tamamlanmadan yetki varsaymayın.
Kooperatiften çıkmak
Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır (m. 10). Bu hakkın kullanılması anasözleşme ile en çok beş yıl için sınırlandırılabilir; bir ortağın hiçbir suretle kooperatiften çıkamayacağına dair bağlamalar hükümsüzdür (m. 11). Çıkış, ancak bir hesap senesi sonu için ve en az altı ay önceden haber verilerek yapılır (m. 12). Anasözleşmede daha kısa bir süre belirtilip hesap senesi içinde çıkışa müsaade edilebilir.
Yönetim kurulu istifayı kabulden kaçınırsa, ortak çıkma dileğini noter aracılığı ile kooperatife bildirir ve bildiri tarihinden itibaren çıkma gerçekleşir (m. 13). Çıkış dilekçenizin içeriğini, teslim tarihini ve muhatabını gösteren nüshayı saklayın.
Ortaklıktan çıkarılma ve itiraz
"Çıkarıldınız" sözü yeterli değildir. Ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir ve ortaklar bu sebepler dışında çıkarılamaz. Çıkarma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirilir ve ortaklar defterine yazılır; kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere on gün içinde notere tevdi edilir. Bu ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir (m. 16).
Karar yönetim kurulunca verilmişse ortak üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir; bu itiraz noter aracılığıyla yönetim kuruluna tebliğ ettirilecek yazıyla yapılır. Üç aylık süre içinde itiraz edilmeyen çıkarılma kararları kesinleşir. Çıkarma kararı kesinleşinceye kadar ortaklık hak ve yükümlülükleri devam eder. Dolayısıyla sözlü bildirime güvenmeyin: yazılı kararı, gerekçesini ve tebliğ kaydını isteyin ve itiraz süresini yalnızca sözlü açıklamaya göre varsaymayın.
Çıkan ortakla hesaplaşma
Ortaklığınız sona erince yatırdığınız her tutarı hemen geri alamayabilirsiniz. Çıkan veya çıkarılan ortakların kooperatif varlığı üzerindeki hakları anasözleşmede gösterilir ve yedek akçeler hariç, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır. Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek iade ve ödemeler genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir; çıkan ortaklar ile mirasçılarının alacakları, istenebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 17). Sermaye, aidat ve hizmet ödemelerini ayrı kalemlerle inceleyin.
Ortakların sorumluluğu, aidat ve ek ödeme
Anasözleşmede aksine hüküm olmadıkça kooperatif, alacaklılarına karşı yalnız mameleki ile sorumludur (m. 28). Anasözleşme ortaklara sınırsız (m. 29) veya sınırlı (m. 30) sorumluluk yükleyebilir ve ek ödemeler öngörebilir; ek ödemelerin yalnız bilanço açıklarını kapatmada kullanılması şarttır (m. 31). Yani bütün ortaklar kendiliğinden sınırsız sorumlu değildir; sorumluluk türü kanun ve anasözleşmeye bağlıdır.
Aidat ile ek ödeme yükümlülüğü aynı anlamda değildir; farklı dayanak ve karar koşulları bulunabilir. Ortaklar bu kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibelerde eşittir (m. 23). Size gelen ödeme talebinde bedelin türünü, dönemini ve karar numarasını açıkça isteyin.
Genel kurul çağrısı, gündem ve katılım
Olağan genel kurul toplantısı her hesap devresi sonundan itibaren altı ay içinde ve en az yılda bir defa yapılır. Yapı kooperatiflerinin genel kurul toplantılarında ortakların en az 1/4'ünün şahsen veya temsilen hazır bulunması şarttır. Genel kurul toplantı tarihi, yeri ve gündemi toplantıdan en az 15 gün önce ilgili bakanlığa ve mülki idare amirliğine yazılı olarak bildirilir (m. 45).
Çağrıyı geç aldığınızı iddia ediyorsanız çağrı metnini, gönderim ve ulaşma tarihini saklayın; toplantı tarihi ve gündemle karşılaştırıp kanun ile anasözleşmedeki usulü kontrol edin. Gündemde olmayan hususlar görüşülemez; ancak kooperatife kayıtlı ortakların en az 1/10'unun gündem maddelerinin görüşülmesine geçilmeden önce yazılı teklifte bulunmaları halinde, belirli hususlar genel kurula katılanların yarıdan bir fazlasının kabulü ile gündeme alınabilir (m. 46). Dolayısıyla çağrıdaki maddelerle tutanağı karşılaştırın, itirazınızı toplantı kaydına açıkça geçirtin. Gayrimenkul alım ve satımında izlenecek usul, genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır (m. 42).
Genel kurul kararına itiraz
Kanuna, anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet esaslarına aykırı olduğu iddiası ile genel kurul kararları aleyhine, toplantıyı kovalayan günden başlamak üzere bir ay içinde kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye başvurulabilir (m. 53). Bu hakka sahip olanlar arasında toplantıda hazır bulunup kararlara aykırı kalarak keyfiyeti tutanağa geçirten, oyunu kullanmasına haksız olarak müsaade edilmeyen, çağrının usulünce yapılmadığını veya gündemin gereği gibi ilan edilmediğini ileri süren pay sahipleri vardır.
Bu nedenle genel kurulda ret oyu vermek tek başına dava için yeterli değildir: karara katılmadığınızı ve gerekçenizi tutanakta görünür hâle getirin. Bir kararın bozulması bütün ortaklar için hüküm ifade eder. Mahkeme, kooperatifin isteği üzerine muhtemel zararlarına karşı davacıların teminat göstermesine karar verebilir. Dava açılması otomatik durdurma sonucu doğurmayabilir; gerekli koruma veya tedbir talebini koşullarıyla ayrıca değerlendirin.
Hesapları ve belgeleri inceleme hakkı
Yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu, bilanço, gelir-gider farkı hesapları ve denetçilerin raporları, genel kurulun yıllık toplantısından en az 15 gün öncesinden itibaren bir yıl süre ile kooperatif merkezinde ve elektronik ortamda ortakların incelemesine hazır tutulur (m. 24). Ortakların bilgi edinmek hakkı, anasözleşme veya kooperatif organlarından birinin kararıyla ortadan kaldırılamaz. Ticari defterlerin ve haberleşmenin incelenmesi ise genel kurulun açık müsaadesi veya yönetim kurulunun kararı ile mümkündür; öğrendiğiniz iş sırlarını gizli tutmak zorundasınız (m. 25).
Yönetimin ibra edilmesi, işlemlerinin doğruluğunu kanıtlamaz; ibranın kapsamı ve açıklanan bilgiler önemlidir, bilinmeyen veya gizlenen işlemler ayrıca değerlendirilebilir. Talebinizde kimlik bilgisi olarak ortaklığınızı ve ilgili işlemi belirleyen bilgileri verin; gereksiz sağlık veya aile verisi eklemeyin (KVKK m. 4).
Uyuşmazlık dosyasını nasıl hazırlamalısınız?
- Anasözleşme ve ortaklık kayıtları,
- Genel kurul çağrısı, gündem ve toplantı tutanağı,
- Yönetim ve genel kurul kararları,
- Ödeme dekontları ve cari hesap dökümü,
- Yaptığınız yazılı itiraz ve başvurular ile tebliğ kayıtları.
Her tartışmalı işlemi dayandığı kararla eşleştirin; genel suçlama yerine açıklanmasını istediğiniz hesap kalemini belirleyin.
Sık yapılan hatalar
- Dekontu ortaklık belgesi sanmak.
- Çıkış veya çıkarma bildirimini yazıya dökmemek.
- Çıkarma kararının tebliğinden sonra üç aylık itiraz süresini kaçırmak.
- Genel kurulda karşı çıkıp bunu tutanağa geçirtmemek.
- Kararı öğrendikten sonra bir aylık dava süresini beklemek.
Kaynaklar
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (m. 8, 10-17, 23-25, 28-31, 42, 45, 46, 53)
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (m. 4)