Kooperatif yönetim kurulu en az üç üyeden kurulur, üyeler en çok dört yıl için seçilir ve kendi kusurlarından doğan zararlardan sorumludur (1163 sayılı Kanun m. 55, 57, 62). Denetçi raporu genel kurula sunulmazsa finansal tablolar ve ibra kararları geçersizdir (m. 67). Kooperatif, üç yıl olağan genel kurulunu yapmaması dahil sayılı hallerde dağılır; yapı kooperatifi ise konutların ortaklar adına tescili ile amacına ulaşmış sayılır (m. 81).
Bu yazı, yönetim kurulunun kuruluşunu, üyelik şartlarını, yasak işlemleri, kişisel sorumluluğu, görevden alma yollarını, denetçilerin görevlerini, borca batıklık hâlini, kooperatifin dağılma, tasfiye ve birleşme kurallarını ve yapı kooperatiflerine özgü hükümleri anlatır.
Bu yazıda
- Yönetim kurulu: sayı, süre ve eğitim
- Üyelik şartları, ücret ve yasaklar
- Kişisel sorumluluk ve evrak teslimi
- Görevden alma: genel kurul ve Bakanlık
- Temsil ve imza yetkisi
- Denetçiler ve denetçi raporu
- Borca batıklık
- Kooperatif hangi hallerde dağılır?
- Tasfiye, birleşme ve alacaklıların itirazı
- Yapı kooperatiflerine özel kurallar
- Uyuşmazlık çözümü
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Yönetim kurulu: sayı, süre ve eğitim
Yönetim kurulu en az üç üyeden kurulur. Üyelerin ve yedeklerinin kooperatif ortağı olması şarttır. Yönetim kurulu, kanun ve anasözleşme hükümleri içinde kooperatifin faaliyetini yöneten ve onu temsil eden icra organıdır (m. 55). Yönetim kurulu üyeleri en çok dört yıl için seçilebilir; anasözleşmede aksine hüküm yoksa tekrar seçilmeleri caizdir. Denetçiler de genel kurul tarafından en fazla dört yıl için seçilir (m. 57, 65).
Çalışma konusu, ortak sayısı ve ciro gibi kıstaslara göre belirlenen kooperatiflerin yönetim kurulu üyeleri ve yedekleri, seçilmelerini takiben en geç dokuz ay içinde kooperatifçilik eğitim programını tamamlamak zorundadır; hangi kooperatiflerin kapsandığı yönetmelikle belirlenir (m. 55).
Üyelik şartları, ücret ve yasaklar
Yönetim kurulu üyesi olmak için Türk vatandaşı olmak, amacı ve esas faaliyet konusu aynı olan başka bir kooperatifin yönetim kurulu üyesi olmamak ve sayılan suçlardan mahkûm olmamak gerekir. Şartlar denetçilerce araştırılır; şartları taşımayanların veya sonradan kaybedenlerin görevine yönetim kurulunca son verilir. Sayılan suçlarla ilgili olarak hakkında kamu davası açılan üyenin görevi ilk genel kurul toplantısına kadar devam eder; yönetim kurulu, üyenin genel kurulca azli veya göreve devamı hakkında karar alınmak üzere yapılacak ilk genel kurul gündemine madde koyar (m. 56).
Yönetim kurulu üyelerine genel kurulca belirlenen aylık ücret, huzur hakkı, risturn ve yolluk dışında hiçbir ad altında başkaca ödeme yapılamaz (m. 56). Bu sınırın aşıldığından şüphe ediyorsanız denetçilerden ve yönetimden yazılı bilgi isteyebilirsiniz. Ayrıca yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif personeli, ortaklık işlemleri dışında kendisi veya başkası namına, doğrudan ya da dolaylı olarak kooperatifle kooperatif konusuna giren bir ticari muamele yapamaz (m. 59). Bir yönetim kurulu üyesinin kendi şirketinden alım yapması bu çerçevede incelenir: karar, sözleşme, fiyat ve bağlantıyı somut belgelerle ortaya koyun, aykırılığı denetçilere ve genel kurula bildirin.
Kişisel sorumluluk ve evrak teslimi
Yönetim kurulu üyeleri ve kooperatif memurları, kendi kusurlarından ileri gelen zararlardan sorumludur. Kooperatifin para ve malları ile bilanço, tutanak, defter ve belgeleri üzerinde işledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibi cezalandırılırlar (m. 62). Görevi sona eren yönetim kurulu üyeleri, sorumlulukları altındaki para, mal, defter, belge ve diğer kooperatif varlıklarını seçimlerin yapıldığı genel kurul toplantı tarihinden itibaren üç iş günü içinde tutanakla yeni seçilenlere teslim etmek zorundadır (m. 62). Teslim tutanağını imzalamadan önce envanteri kontrol edin.
Kooperatif arsa veya bina alırken alımın tapu devri veya tapuya şerh verdirilecek bir satış vaadi sözleşmesiyle yapılması şarttır; alınacak gayrimenkulün kooperatifin amacına uygun olması da gerekir (m. 59). Gayrimenkul alımında ve satımında izlenecek usulü, alınacak gayrimenkulün niteliğini ve azami fiyatını belirlemek genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır (m. 42); bu nedenle kooperatif taşınmaz satışında yönetim kurulu kararı her zaman yeterli değildir.
Görevden alma: genel kurul ve Bakanlık
Yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi, ortakların en az 1/10'unun yazılı teklifiyle genel kurula katılanların yarıdan bir fazlasının kabulü ile gündeme alınabilir (m. 46). Seçim yetkisi genel kurula aittir (m. 42); azil kararını da genel kurul verir.
Denetim sonucunda hukuka açıkça aykırı eylem ve işlemler tespit edilirse ilgili Bakanlık, gecikmesinde sakınca görülen hallerde bu kişilerin görevlerine tedbiren son verebilir. Bu durumda Bakanlık bir yıl içinde olağanüstü genel kurul toplantısı yapılması için gerekli tedbirleri alır (m. 90).
Temsil ve imza yetkisi
Kooperatifi temsile yetkili kılınan kimseler imzalarını ancak kooperatifin unvanı altına koymak suretiyle kooperatifi bağlar. Yönetim kurulu, temsile yetkili kişilerin isim ve imzalarını ticaret siciline bildirir (m. 60, 61). Temsil yetkisinin anasözleşmede sınırlanması, ticaret siciline tescil edilmiş şube veya esas müessese ayrımı ile unvanın birlikte kullanımı gibi kayıtlar dışında, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı hüküm ifade etmez; kooperatif, temsile yetkililerin görevleri sırasındaki haksız fiillerinden de sorumludur (m. 59). Dolayısıyla "yöneticinin imzaladığı borç kooperatifi bağlamaz" demek her zaman mümkün değildir; temsil yetkisini, karar koşullarını ve imzayı birlikte inceleyin.
Denetçiler ve denetçi raporu
Denetçiler işletme hesabı ile bilançonun defterlere uygunluğunu, defterlerin düzenli tutulup tutulmadığını ve işlemlerin hükümlere göre yapılıp yapılmadığını inceler. Ortaklar da gerekli gördükleri konularda denetçilerin dikkatini çekebilir ve açıklama isteyebilir (m. 66). Denetçiler her yıl yazılı bir raporla tekliflerini genel kurula sunmak zorundadır. Denetçi raporu genel kurula sunulmayan kooperatiflerde finansal tablolar, yönetim kurulu yıllık faaliyet raporu ve ibra hakkında alınan kararlar geçersizdir (m. 67).
Raporda eksik görünen bir gider için "yolsuzluk var" gibi genel suçlama yerine giderin tarihini, tutarını, belgesini ve kararla bağlantısını açıkça sorun (m. 66, 69).
Borca batıklık
Aciz halini gösteren ciddi sebepler varsa yönetim kurulu derhal ara bilançosu düzenler. Bilanço varlığın borçları karşılamadığını gösteriyorsa yönetim kurulu Bakanlığa bildirir ve genel kurulu derhal olağanüstü toplantıya çağırır; mali durum düzeltilebilirse konkordato da talep edilebilir (m. 63).
Kooperatif hangi hallerde dağılır?
Kooperatif anasözleşme gereğince, genel kurul kararıyla, iflasın açılmasıyla, başka kooperatifle birleşmesiyle, mahkeme kararıyla ve üç yıl olağan genel kurulunu yapmaması halinde dağılır. Amacına ulaşma imkanının bulunmadığının Bakanlıkça tespiti halinde mahkeme kararıyla da dağılabilir (m. 81). İflastan başka hallerde kooperatifin dağılması, yetkili organlar tarafından ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir; tescil ve ilan olmadan sicilde kooperatif varmış gibi görünmeye devam eder (m. 82).
Tasfiye, birleşme ve alacaklıların itirazı
Mahkemece veya genel kurulca tasfiye memurları seçilmezse tasfiye işlerini yönetim kurulu yapar. Anasözleşmede özel bir nisap belirlenmemişse tasfiye halinde genel kurul toplantılarında nisap aranmaz ve kararlar oy çokluğuyla verilir (m. 81). Tasfiye halindeki kooperatifin bütün borçları ödenip ortak pay bedelleri geri verildikten sonra kalan mallar, ancak anasözleşmede öngörülmüşse ortaklar arasında paylaştırılır; böyle bir hüküm yoksa arta kalan Türkiye Milli Kooperatifler Birliğine bırakılır (m. 83).
Başka bir kooperatife devredilen kooperatifin ortakları, dağılmanın tescili ile bütün hak ve borçlarıyla devralan kooperatife katılmış olur. Sorumluluk veya ek ödeme yükümü doğuyor ya da ağırlaşıyorsa birleşme kararı bütün ortakların 3/4'ünün çoğunluğuyla verilmelidir (m. 84). Kooperatifin varlığı bir kamu tüzel kişisine devredilirse alacaklılardan her biri ilan tarihinden itibaren üç ay içinde yetkili mahkemeye başvurarak birleşmeye itiraz edebilir; itiraz hakkından vazgeçilmedikçe veya teminat verilmedikçe birleşme hüküm ifade etmez (m. 85).
Yapı kooperatiflerine özel kurallar
- Amaca ulaşma: Yapı kooperatifleri, anasözleşmede gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdi mülkiyete geçilip konutların veya işyerlerinin ortaklar adına tescil edilmesiyle amacına ulaşmış sayılır ve dağılır. Tescilden sonra anasözleşme değişikliğiyle amaç değiştirilirse dağılma hükmü uygulanmaz (m. 81).
- Tapu süresi: Konut kooperatiflerinde yapı kullanma izninin alınmasını müteakip en geç bir yıl içinde ortakların Kat Mülkiyeti Kanununa göre ferdi mülkiyet işleri sonuçlandırılır (m. 81).
- Çıkan ortak: Amacına ulaşılarak dağılma sürecine girmiş kooperatiflerden çıkan veya çıkarılan ortağın konutu veya işyeri, çıkma ya da çıkarılma sebebiyle geri alınamaz; ancak bu eski ortaklar daha sonra oluşabilecek tasfiye masraflarına katılır (m. 81).
- Ortak sayısı: Yapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayısı genel kurulca belirlenir; yönetim kurulu bu sayının üzerinde ortak kaydedemez (m. 8).
- Toplantı nisabı: Yapı kooperatiflerinin genel kurul toplantılarında ortakların en az 1/4'ünün şahsen veya temsilen hazır bulunması şarttır (m. 45).
Uyuşmazlık çözümü
Kooperatif organları ile kooperatifler arasında veya bağlı oldukları birliklerle iştigal konularından çıkan anlaşmazlıklar, genel hükümler saklı kalmak şartıyla anasözleşmede öngörülen hakem kurullarınca da çözülebilir (m. 95); anasözleşmedeki hakem hükmünü kontrol edin. Kooperatifler Kanununda düzenlenen hususlardan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır ve bu davalarda basit yargılama usulü uygulanır (m. 99).
Sık yapılan hatalar
- Yönetim kurulu görev süresini ve eğitim yükümlülüğünü takip etmemek.
- Seçim sonrası üç iş günü içinde evrakı teslim etmemek.
- Denetçi raporunu genel kurula sunmadan ibra kararı almak.
- Dağılma kararını ticaret siciline tescil ve ilan ettirmemek.
- Yapı kooperatifinde kullanma izninden sonra tapu işlemlerini yıllarca geciktirmek.
Kaynaklar
- 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu (m. 8, 42, 45, 46, 55-63, 65-67, 69, 81-85, 90, 95, 99)