Her ortağın kooperatiften çıkma hakkı vardır; çıkış ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılır, anasözleşme çıkma hakkını en çok 5 yıl için sınırlandırabilir ama hiçbir surette çıkamayacağını hükme bağlayamaz (1163 sayılı Kanun m. 11 ve 12). Çıkarılma ise ancak anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle mümkündür ve karara karşı tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde dava açılabilir (m. 16).
Bu yazı kooperatiften nasıl çıkılacağını, istifa kabul edilmezse noter yoluyla bildirimi, çıkışın tazminat riskini, çıkarılma sebeplerini ve itirazı, aidat veya sermaye borcu nedeniyle ortaklığın düşmesini, ayrılan ortağın paya ilişkin haklarını, ödemenin gecikmesini ve ortağın ölümü hâlinde mirasçıların durumunu anlatır.
Bu yazıda
- Kooperatiften ne zaman ve nasıl çıkılır?
- Çıkma hakkı sınırlandırılabilir mi?
- Yönetim kurulu istifayı kabul etmezse
- Çıkmanın kooperatifi zor durumda bırakması
- Çıkarılma: sebepler, itiraz ve dava süresi
- Aidat veya sermaye borcu ve ortaklığın düşmesi
- Ayrılan ortağın payı: ne zaman ve ne kadar?
- Ölüm, görev ve taşınmaza bağlı ortaklık
- Çıkmak isteyen ortak için adım adım yol haritası
- Çıkarılma kararı alan ortak için adım adım yol haritası
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Kooperatiften ne zaman ve nasıl çıkılır?
Çıkış ancak bir hesap senesi sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapılır; anasözleşmede daha kısa süre belirtilmişse hesap senesi içinde çıkışa da izin verilebilir (m. 12). Bu nedenle çıkış bildirimini yazılı yapın ve belgeleyin; bildirimin hesap senesinin bitiminden en az 6 ay önce kooperatife ulaşmış olması gerekir. Takvimi bu süreye göre kurun: Hesap senesi sonunu öğrenmeden gönderilen geç bildirim, çıkışı bir sonraki hesap senesine bırakabilir.
Çıkma hakkı sınırlandırılabilir mi?
Bir ortağın hiçbir surette kooperatiften çıkamayacağına dair bağlamalar hükümsüzdür; anasözleşme çıkma hakkının kullanılmasını yalnızca en çok 5 yıl için sınırlandırabilir (m. 11). Haklı ve önemli sebeplerle bu süreden önce çıkış da düzenlenebilir. Anasözleşmenizde bu tür bir sınırlama varsa süre ve istisna hükmünü kontrol edin.
Yönetim kurulu istifayı kabul etmezse
Anasözleşmeye uygun yaptığınız isteğe rağmen yönetim kurulu istifanızı kabul etmezse, çıkma dileğinizi noter aracılığıyla kooperatife bildirirsiniz; çıkma bildiri tarihinden itibaren gerçekleşir (m. 13). İstifa dilekçenizin size ve kooperatife ulaştığını belgelemek bu nedenle önemlidir. Noter bildirimi, yönetim kurulunun kabul etmemesi nedeniyle çıkışın kilitlenmesini önler.
Çıkmanın kooperatifi zor durumda bırakması
Çıkmanın kooperatifin varlığını tehlikeye düşürmesi hâlinde, ayrılmak isteyen ortağın uygun bir tazminat ödemesine dair hüküm anasözleşmeye konulabilir (m. 10). Dolayısıyla çıkmadan önce anasözleşmede böyle bir hüküm olup olmadığını ve koşullarını kontrol etmeniz gerekir; hüküm yoksa tazminat ödeme yükümlülüğünün doğup doğmayacağını anasözleşme metnine göre değerlendirin.
Çıkarılma: sebepler, itiraz ve dava süresi
Ortaklıktan çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir; ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle çıkarılamaz, çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul karar verir ve anasözleşme yönetim kurulunu da yetkili kılabilir (m. 16). Çıkarma kararı gerekçeli olarak tutanağa ve ortaklar defterine yazılır, onaylı örneği on gün içinde notere verilir; tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilirsiniz ve bu süre içinde itiraz edilmeyen çıkarılma kararları kesinleşir.
Karar yönetim kurulunca verilmişse, üç aylık süre içinde ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere yönetim kuruluna noter aracılığıyla yazı tebliğ ettirerek itiraz edebilirsiniz. Genel kurula itiraz ederseniz yönetim kurulu kararına karşı ayrıca dava açılamaz; ancak genel kurul kararına karşı dava hakkınız saklıdır. Hakkınızdaki çıkarma kararı kesinleşmeden yerinize yeni ortak alınamaz; ortaklık hak ve yükümlülükleriniz karar kesinleşinceye kadar devam eder. Süreyi tebliğ tarihinden başlatın ve tebligatın zarfını ve tarihini saklayın.
Aidat veya sermaye borcu ve ortaklığın düşmesi
Kooperatif yükümlülüğünü yerine getirmeyen ortaktan yazılı olarak isteyebilir; ilk isteğe uymayan ve ikinci istemden sonra da bir ay içinde borcunu ödemeyen ortağın ortaklığı kendiliğinden düşer (m. 27). Ortaklığın düşmesi, borçların ortadan kalktığı anlamına gelmez; yani ortaklığınız sona ermiş olsa da kooperatifin alacağı devam edebilir. Yazılı istemleri dikkate alın ve ödeme planı için kooperatife yazılı başvurun.
Ayrılan ortağın payı: ne zaman ve ne kadar?
Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları, bunları isteyebilecekleri günden başlayarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m. 17). Hakların nelerden ibaret olduğu anasözleşmede gösterilir; ayrıldıktan sonra yazılı başvurunuzu geciktirmeyin. Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür; ortaklık haklarınızı anasözleşmeye göre hesaplatıp yazılı olarak talep edebilirsiniz.
Çıkış bildirimiyle aynı gün bütün bedelin ödeneceğini varsaymayın. Kooperatifin varlığını tehlikeye düşürecek iade ve ödemeler, genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir ve bu durumda kooperatifin uygun bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Hesaplama, yedek akçeler hariç olmak üzere ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre yapılır (m. 17). Kesinti veya geciktirme varsa hesap dönemini ve kesintilerin dayanağını yazılı sorun.
Ölüm, görev ve taşınmaza bağlı ortaklık
Ortağın ölümüyle ortaklık sıfatı sona erer; ancak anasözleşmede gösterilecek şartlarla ölen ortağın mirasçılarının kooperatifte ortak olarak kalması sağlanabilir (m. 14). Mirasçılar anasözleşmede böyle bir düzenleme olup olmadığına bakmalı ve yönetim kuruluna başvurmalıdır. Ortaklık sıfatı bir görev veya hizmetin yerine getirilmesine bağlıysa bu görev veya hizmetin sona ermesiyle ortaklık sıfatı kalkar; anasözleşmeye hüküm konulursa ortaklığın devamı sağlanabilir. Anasözleşme ile ortaklık sıfatının kazanılması bir taşınmaz malın mülkiyetine bağlı hakların kullanılmasına veya bir işletmenin işletilmesine bağlanabilir; üçüncü kişilere karşı geçerli olması için tapu siciline bu yönde şerh verilmesi gerekir (m. 15).
Çıkmak isteyen ortak için adım adım yol haritası
- Anasözleşmeyi okuyun. Çıkma usulünü, hesap senesinin ne zaman bittiğini, varsa çıkma hakkına getirilen sınırlamayı ve kooperatifin varlığını tehlikeye düşürme hâlinde tazminat hükmü olup olmadığını öğrenin.
- Yazılı bildirim hazırlayın. Çıkma dileğinizi, ortaklık bilgilerinizi ve ödeme bilgilerinizi içeren imzalı bir dilekçeyi yönetim kuruluna verin; alındı belgesi veya posta kaydı alın.
- Süreyi doğrulayın. Bildirimin, çıkmak istediğiniz hesap senesi sonundan en az 6 ay önce kooperatife ulaşmış olması gerekir. Anasözleşmede daha kısa süre varsa onu esas alın.
- Kabul edilmezse noter yolunu kullanın. Anasözleşmeye uygun yaptığınız isteğe rağmen yönetim kurulu istifanızı kabul etmezse çıkma dileğinizi noter aracılığıyla bildirin; çıkma bildiri tarihinden itibaren gerçekleşir.
- Hesaplaşmayı yazılı isteyin. Çıkıştan sonra payınızın ve diğer haklarınızın anasözleşmeye göre hesaplanmasını yazılı talep edin ve zamanaşımı süresini takvime yazın.
Çıkarılma kararı alan ortak için adım adım yol haritası
Çıkarılma kararı size bildirildiğinde önce hangi sebebe dayandığına bakın: sebep anasözleşmede açıkça gösterilmiyorsa karar kanuna aykırıdır. Kararın gerekçeli olarak tutanağa ve ortaklar defterine yazılıp yazılmadığını ve onaylı örneğinin on gün içinde notere verilip verilmediğini kontrol edin. Tebliğ tarihini belirleyin; üç aylık itiraz süresi bu tarihten işler. Kararı yönetim kurulu verdiyse ilk toplanacak genel kurula itiraz etme veya doğrudan dava açma seçeneklerini değerlendirin; genel kurula itiraz ederseniz yönetim kurulu kararına karşı ayrıca dava açılamayacağını unutmayın. Süre içinde hiçbir işlem yapmazsanız karar kesinleşir. Karar kesinleşinceye kadar ortaklık hak ve yükümlülükleriniz sürdüğünden, bu dönemde genel kurula katılma ve bilgi edinme haklarınızı da kullanmaya devam edebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Çıkış bildirimini hesap senesi sonundan en az 6 ay öncesine yetiştirmemek.
- İstifa dilekçesinin kooperatife ulaştığını belgelememek veya noter yoluna başvurmamak.
- Çıkarılma kararını tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde dava etmemek.
- Ortaklığın düşmesiyle borcun da sona erdiğini sanmak.
- Ayrıldıktan sonra payı yazılı olarak talep etmeyip beş yıllık süreyi kaçırmak.