Sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadî kamu kuruluşları, dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler ve iş ortaklıklarının kazançları kurumlar vergisine tabidir (Kurumlar Vergisi Kanunu m. 1); bina vergisini ise binanın maliki, yoksa intifa hakkı sahibi, o da yoksa binaya malik gibi tasarruf eden öder, kiracı kanunda mükellef olarak gösterilmemiştir (Emlak Vergisi Kanunu m. 3). Her iki vergide de beyan, bildirim ve süre kuralları, yanlış uygulamanın maliyetini doğrudan etkiler.
Bu yazı kurumlar vergisinde mükellef kurumları, iştirak kazancı ve satış istisnasını, zarar mahsubunu, örtülü sermayeyi, transfer fiyatlandırmasını ve beyanname süresini; emlak vergisinde konuyu, mükellefi, matrahı, bildirimi, muafiyetleri ve yetkili idareyi anlatır.
Bu yazıda
- Kurumlar vergisinin kapsamı ve kurum kazancı
- İştirak kazancı, hisse satış istisnası ve zarar mahsubu
- Örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması
- Beyanname, şubeler ve diğer kanunlardaki istisnalar
- Emlak vergisinin konusu ve mükellefi
- Vergi değeri, bildirim ve muafiyetler
Kurumlar vergisi: kimler öder, kazanç nasıl hesaplanır?
Kurum kazancı, gelir vergisinin konusuna giren gelir unsurlarından oluşur (m. 1). Kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanır; safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümleri uygulanır (m. 6).
İştirak kazancı, hisse satışı ve zarar mahsubu
- Kâr payı: Kurumların, tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından elde ettikleri kazançlar kurumlar vergisinden müstesna tutulmuştur; kanundaki istisna koşullarını ve bendin kapsamını ayrıca inceleyin (m. 5).
- İştirak hissesi satışı: Kurumların en az iki tam yıl aktiflerinde yer alan iştirak hisseleri ile bazı hakların satışından doğan kazançların kanunda belirtilen kısmı kurumlar vergisinden müstesnadır. İstisnanın şartları arasında satış bedelinin tahsili ve fon hesabında tutma yükümlülüğü de vardır (m. 5).
- Zarar mahsubu: Geçmiş yılların beyannamelerinde yer alan zararlar, beş yıldan fazla nakledilmemek şartıyla kurumlar vergisi matrahından indirilir; zararların her yıla ait tutarları beyannamede ayrı ayrı gösterilmelidir (m. 9).
Örtülü sermaye ve transfer fiyatlandırması
Ortaklardan veya ilişkili kişilerden temin edilen borçların öz sermayenin üç katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır; örtülü sermaye üzerinden ödenen faiz ve kur farkı gibi giderler kurum kazancından indirilemez (m. 11 ve 12). Kurumlar ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyatla mal veya hizmet alım ya da satımı yaparsa, kazanç tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır ve bu kazanç indirilemez (m. 11 ve 13). Ortak ve şirket arasındaki borç ve alışverişleri bu yüzden piyasa koşullarına uygun belgelendirmek önemlidir.
Beyanname, şubeler ve diğer kanunlardaki istisnalar
- Süre: Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine verilir; vergi, beyannamenin verildiği ayın sonuna kadar ödenir (m. 14 ve 21).
- Şubeler: Her mükellef vergiye tabi kazancının tamamı için bir beyanname verir. Şubeler, ajanslar, mağazalar veya imalathaneler için bağımsız muhasebeleri ve ayrılmış sermayeleri olsa bile ayrı beyanname verilmez (m. 14).
- Diğer kanunlardaki istisnalar: Diğer kanunlardaki muafiyet, istisna ve indirimlere ilişkin hükümler kurumlar vergisi bakımından geçersizdir; bu konudaki düzenlemeler ancak Kurumlar Vergisi, Gelir Vergisi veya Vergi Usul Kanununa hüküm eklenerek ya da bu kanunlarda değişiklik yapılarak yapılabilir (m. 35).
Emlak vergisi: konu, mükellef, matrah
- Konu: Türkiye sınırları içinde bulunan binalar bina vergisine, arazi ve arsalar arazi vergisine tabidir. Bina; karada veya su üzerindeki sabit inşaatın hepsini kapsar; yüzer havuz, çadır ve çekilebilen seyyar evler bina sayılmaz (m. 1 ve 2).
- Mükellef: Binanın maliki öder; varsa intifa hakkı sahibi, her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf eden öder. Paylı mülkiyette malikler hisseleri oranında, elbirliği mülkiyette ise müteselsilen sorumludur (m. 3). Kiracı bu sayılanlardan biri değilse kanunda mükellef olarak gösterilmemiştir; vergi idaresine karşı mükellefin kim olduğu özel sözleşmeyle değil vergi kanunlarına göre belirlenir (Vergi Usul Kanunu m. 8).
- Matrah: Bina vergisinin matrahı, binanın kanun hükümlerine göre belirlenen vergi değeridir. Vergi değeri, bina için arsa veya arsa payı değeri ile bina metrekare normal inşaat maliyeti esas alınarak, her yıl da yeniden değerleme oranı uygulanarak bulunur (m. 7 ve 29).
- Yetkili idare: Kanunda geçen vergi dairesi tabiri belediyeleri ifade eder; vergi ilgili belediye tarafından tarh ve tahsil edilir ve tahsilat işlemlerinde Vergi Usul Kanunu ile 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır (m. 37).
Bildirim ve muafiyetler
- Ne zaman bildirilir: Yeni bina inşa edilmesi, binanın yanması veya yıkılması, kullanış tarzının değişmesi, arazinin hâl ve heyetinin değişmesi, bölünmesi, birleştirilmesi veya mükellefinin değişmesi gibi vergi değerini değiştiren sebepler olduğunda belediyeye bildirim yapılır (m. 33).
- Bildirmezseniz: Bildirimin süresinde verilmemesi hâlinde vergi idarece tarh edilir; idarece yapılan tarhiyatta her yıla ilişkin vergi değeri kanundaki esaslara göre hesaplanır (m. 32).
- İbadethaneler: Dini hizmetlerin ifasına mahsus ve umuma açık bulunan ibadethaneler ve bunların müştemilatı kanunda bina vergisinden daimi muaf binalar arasında sayılmıştır; muafiyet kiraya verilmemek gibi kanundaki şartlara bağlı olabilir (m. 4).
- Yeni mesken: Mesken olarak kullanılan bina veya apartman dairelerine, kanundaki koşullarla, inşaatın sona erdiği yılı izleyen bütçe yılından itibaren beş yıl süreyle vergi değerinin belirli bir kısmı için geçici muafiyet tanınır; mesken olarak kullanılmazsa muafiyet düşer (m. 5).
Gelir vergisi tarafındaki kira geliri kuralları için gelir vergisi ve kira geliri yazısına bakabilirsiniz.
Uygulamada dikkat edilecekler
Kurumlar vergisinde en çok uyuşmazlık, ortak ve ilişkili kişilerle yapılan işlemlerde çıkar. Ortaktan borç alıyorsanız borcun öz sermayeye oranını izleyin; borç öz sermayenin üç katını aştığında aşan kısım üzerinden ödenen faiz gider yazılamaz. İlişkili kişilerle mal veya hizmet alım satımında piyasa fiyatını gösteren belgeler (emsal sözleşmeler, fiyat listeleri) saklamak, transfer fiyatlandırması iddialarına karşı en güçlü savunmadır. Geçmiş yıl zararlarını beyannamede yıllara göre ayrı gösterin ve beş yıllık süreyi takip edin.
Emlak vergisinde ise belediyeye zamanında bildirim yapmak asıl konudur. Binada yapılan ilave, bölünme veya birleştirme gibi değişikliklerde vergi değeri değiştiği için bildirim gerekir; bildirilmezse belediye vergiyi kendisi tarh eder. Ev satın aldığınızda veya mirasla geçtiğinde mükellefin değiştiğini belediyeye bildirin. Muafiyetlerin (ibadethaneler, yeni mesken gibi) kanundaki şartlara bağlı olduğunu, şartlar değiştiğinde, örneğin yeni meskenin kiraya verilmesi veya mesken olarak kullanılmaması hâlinde muafiyetin düşebileceğini unutmayın. Vergi tutarları ve oranları her yıl güncellendiği için güncel bilgiyi belediyenizden veya resmî kaynaktan kontrol edin.
Sık yapılan hatalar
- Ortaktan alınan borcun faizini örtülü sermaye sınırını gözetmeden gider yazmak;
- Şube için ayrı kurumlar vergisi beyannamesi vermeye çalışmak;
- Yeni inşaat, yıkım veya kullanım değişikliğini belediyeye bildirmemek;
- Kiracının emlak vergisi mükellefi olduğunu varsaymak.
Kaynaklar
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu: mevzuat.gov.tr