Limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu değildir; yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payını ödemek ve sözleşmedeki ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdür (TTK m. 573). Pay devri yazılı yapılır, imzalar noterce onanır ve esas sözleşmede aksi yoksa genel kurul onayı gerekir (TTK m. 595). Birleşme, bölünme ve tür değiştirme ise ticaret siciline tescille geçerlilik kazanır (TTK m. 153).
Bu yazı limited şirketin kuruluşunu, sermayesini, pay devrini, genel kurul ve müdürlerini, ortağın çıkması veya çıkarılması ile ayrılma akçesini ve şirketlerin birleşme, bölünme ve tür değiştirmesini anlatır.
Bu yazıda
- Limited şirketin kuruluşu, ortak sayısı ve tescil
- Sermaye, ek ödeme ve kâr payı
- Pay devri ve genel kurul onayı
- Genel kurul, müdürler ve rekabet yasağı
- Ortağın çıkması, çıkarılması ve ayrılma akçesi
- Birleşme, bölünme ve tür değiştirme
Limited şirket nasıl kurulur?
Limited şirket, bir veya daha çok gerçek ya da tüzel kişi tarafından ticaret unvanı altında kurulan, esas sermayesi belirli bir şirkettir. Ortaklar şirket borçlarından sorumlu değildir (TTK m. 573). Limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz. Ortak sayısı bire düşerse bu durum yedi gün içinde müdürlere yazıyla bildirilir ve müdürler şirketin tek ortaklı olduğunu tescil ve ilan ettirir (TTK m. 574).
- Tek kişilik limited: Şirket bir kişi tarafından da kurulabilir; bu hâlde tek ortaklı olduğu, ortağın adı, yerleşim yeri ve vatandaşlığı tescil ve ilan ettirilir. Tek ortak genel kurulun tüm yetkilerine sahiptir (TTK m. 573, 574 ve 616).
- Sözleşme: Limited şirket sözleşmesi yazılı şekilde yapılır ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanır. Sözleşmede unvan, merkez, işletme konusu, sermaye ve paylar, müdürler ve ilan şekli açıkça yer almalıdır (TTK m. 575 ve 576).
- Tescil süresi: Şirket sözleşmesinin tamamı, imzaların sicil müdürlüğünde atıldığı tarihi izleyen otuz gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yer ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan olunur (TTK m. 587).
- Tüzel kişilik: Şirket tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar bu işlemlerden şahsen ve müteselsilen sorumludur; işlem ileride kurulacak şirket adına yapıldığı bildirilir ve şirket tescilden sonraki üç ay içinde kabul ederse yalnız şirket sorumlu olur (TTK m. 588).
Sermaye, ek ödeme ve kâr payı
Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olamaz. Ayni sermaye olarak ancak üzerinde sınırlı ayni hak, haciz veya tedbir bulunmayan, nakden değerlendirilebilen ve devredilebilen malvarlığı unsurları konulabilir (TTK m. 581).
- Tescilden önce ödeme: Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin yüzde yirmibeşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketler bakımından uygulanmaz. Güncel asgari sermaye tutarı kanunun güncel metninden ve resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir (TTK m. 585).
- Ek ödeme: Ortaklar, şirket sözleşmesiyle esas sermaye payı bedeli dışında ek ödemeyle de yükümlü tutulabilir. Ek ödeme tutarı payın itibari değerinin iki katını aşamaz ve yalnızca kanunda sayılan hâllerde, örneğin sermaye ve yedek akçelerin zararı karşılamaması durumunda istenebilir (TTK m. 603).
- Sermayenin iadesi ve faiz: Esas sermayenin azaltılması hâli hariç, ortaklara esas sermaye payı bedeli geri verilemez; ortaklar bu borçtan ibra da edilemez. Esas sermayeye ve ek ödemelere de faiz verilemez, ancak sözleşmeyle hazırlık dönemi faizi öngörülebilir (TTK m. 601 ve 609).
- Kâr payı: Kâr payı yalnızca net dönem kârından ve bunun için ayrılmış yedek akçelerden dağıtılabilir. Önce kanuni ve sözleşmedeki yedek akçeler ayrılmalıdır; haksız alınan kâr payı şirkete geri verilir (TTK m. 608 ve 611).
- Şirketin kendi payları: Şirket kendi paylarını, ancak bunları alacak kadar serbestçe kullanabileceği özkaynağa sahipse ve alınan payların itibari değerleri esas sermayenin yüzde onunu aşmıyorsa iktisap edebilir. Çıkma veya çıkarma nedeniyle iktisapta bu sınır yüzde yirmidir (TTK m. 612).
Limited şirkette pay devri yalnızca anlaşmayla olmaz
Pay devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı yapılır ve tarafların imzaları noterce onanır. Şirket sözleşmesinde aksi yoksa devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır; devir bu onayla geçerli olur (TTK m. 595). Yalnızca bedelin ödenmesi ya da tarafların kendi aralarında anlaşması bütün işlemlerin tamamlandığı anlamına gelmez; devir metni, genel kurul kararı ve sicil işlemleri birlikte planlanmalıdır.
- Onay verilmezse: Sözleşmede başka türlü düzenlenmemişse genel kurul sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Sözleşme devri yasaklamış veya onay reddedilmişse ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır. Başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmezse onay verilmiş sayılır (TTK m. 595).
- Miras, mal rejimi ve icra: Bu yollarla geçişte haklar ve borçlar genel kurul onayı olmadan iktisap edene geçer. Şirket, iktisabı öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde, payı gerçek değeri üzerinden devralmayı önererek onaylamayı reddedebilir (TTK m. 596).
- Ortaklar sözleşmesi: Ortaklar arasındaki ayrı bir sözleşme, şirketin esas sözleşmesinin yerine geçmez; iki belgenin tarafları ve etkisi farklıdır, pay devri, oy ve yönetim taahhütlerinin kime karşı ileri sürülebileceği ayrıca incelenmelidir (TTK m. 340 ve 577).
Genel kurul, müdürler ve rekabet yasağı
- Genel kurulun toplanması: Müdürler genel kurulu toplantıya çağırır. Olağan genel kurul her yıl hesap döneminin sona ermesinden itibaren üç ay içinde yapılır. Çağrı, toplantı gününden en az onbeş gün önce yapılır; sözleşme bu süreyi uzatabilir veya on güne kadar kısaltabilir (TTK m. 617).
- Karar nisabı: Aksi öngörülmedikçe kararlar toplantıda temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınır. İşletme konusunun değiştirilmesi, sermaye artırımı, pay devrinin sınırlandırılması ve şirketin feshi gibi önemli kararlar için temsil edilen oyların üçte ikisi ve esas sermayenin salt çoğunluğu gerekir (TTK m. 620 ve 621).
- Müdür: Yönetim ve temsil şirket sözleşmesiyle bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir. En az bir ortağın şirketi yönetme hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır. Müdür tüzel kişiyse görevi yerine getirecek gerçek kişiyi belirler (TTK m. 623). Ortak olmak, müdürlük ve temsil yetkisi anlamına gelmez; yetki kaydı ayrıca sicilden kontrol edilmelidir (TTK m. 629).
- Müdürün görevden alınması: Genel kurul müdürü görevden alabilir, yönetim hakkını ve temsil yetkisini sınırlayabilir. Her ortak ise haklı sebeple mahkemeden bu yetkilerin kaldırılmasını isteyebilir; özen ve bağlılık yükümünün ağır ihlali haklı sebep sayılır (TTK m. 630).
- Rekabet yasağı: Ortaklar şirket sırlarını korumak ve şirketin çıkarlarını zedeleyecek davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür; şirket sözleşmesiyle rekabet yasağı öngörülebilir, diğer ortakların tümü yazılı onay verirse yasak kapsamındaki faaliyetlerde bulunulabilir (TTK m. 613). Müdürler de aksi öngörülmemişse veya diğer tüm ortaklar yazılı izin vermemişse şirketle rekabet oluşturan faaliyette bulunamaz ve görevlerini tüm özeni göstererek yerine getirmekle yükümlüdür (TTK m. 626).
- Borca batıklık: Şirketin borca batık olması hâlinde durumun mahkemeye bildirilmesi müdürlerin devredilemez görevlerindendir. Esas sermayenin kaybı ve borca batıklıkta anonim şirketlere ilişkin hükümler limited şirketlere de kıyasen uygulanır (TTK m. 625 ve 633).
Ortak şirketten çıkabilir mi, çıkarılabilir mi?
Her ortak, haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir. Mahkeme dava süresince davacının ortaklıktan doğan hak ve borçlarının bir kısmının veya tümünün dondurulmasına karar verebilir (TTK m. 638). Ortaklar arasındaki anlaşmazlık tek başına her zaman yeterli değildir; haklı sebep, şirket sözleşmesi ve pay bedeli sorunu birlikte değerlendirilir.
- Çıkarılan ortağın itirazı: Şirket sözleşmesinde öngörülen sebeple genel kurul kararıyla çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir. Şirket de haklı sebeple mahkemeden ortağın çıkarılmasını isteyebilir (TTK m. 640).
- Ayrılma akçesi: Ortak şirketten ayrıldığında esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteme hakkına sahiptir. Sözleşmedeki ayrılma hakkında akçe farklı düzenlenebilir; ödeme için şirketin kullanılabilir özkaynağının bulunması gibi şartlar aranır (TTK m. 641 ve 642). Ayrılmak istediğini bildirmek otomatik nakit ödeme sağlamaz.
- Fesih: Şirket sözleşmedeki sona erme sebebinin gerçekleşmesi, genel kurul kararı, iflasın açılması ve kanundaki diğer hâllerle sona erer. Haklı sebep varsa her ortak mahkemeden şirketin feshini isteyebilir; mahkeme bunun yerine davacı ortağın payının ödenerek çıkarılmasına da karar verebilir (TTK m. 636).
Şirket birleşmesi nasıl yapılır?
Şirketler, bir şirketin diğerini devralması veya yeni bir şirket içinde bir araya gelmeleri yoluyla birleşebilir. Birleşmeyle devrolunan şirket sona erer ve ticaret sicilinden silinir; devralan şirket malvarlığını bir bütün hâlinde devralır (TTK m. 136).
- Hangi şirketler birleşebilir: Sermaye şirketleri, sermaye şirketleriyle ve kooperatiflerle birleşebilir; ayrıca devralan şirket olmaları şartıyla kollektif ve komandit şirketlerle de birleşebilir. Şahıs şirketleri ise devrolunan şirket olmak şartıyla sermaye şirketleriyle birleşebilir (TTK m. 137). Anonim ve limited şirket birbiriyle birleşebilir.
- Borca batık şirket: Sermayesiyle kanuni yedek akçeleri toplamının yarısı zararla kaybolan veya borca batık şirket, kaybolan sermayeyi veya borca batıklığı karşılayabilecek serbest özvarlığa sahip bir şirketle birleşebilir; bunu ispatlayan belgeler sicil müdürlüğüne sunulur (TTK m. 139).
- Sözleşme ve onay: Birleşme sözleşmesi yazılı yapılır, katılan şirketlerin yönetim organlarınca imzalanır ve genel kurulları tarafından onaylanır. Limited şirketlerde onay için sermayenin en az dörtte üçünü temsil eden ortakların dörtte üçünün oyu gerekir; kollektif ve komandit şirketlerde ise kural olarak oybirliği aranır (TTK m. 145 ve 151).
- Ayrılma akçesi: Birleşme sözleşmesinde ortaklara, devralan şirkette pay ve ortaklık haklarının iktisabı ile gerçek değere denk ayrılma akçesi arasında seçim hakkı tanınabilir. Tek seçenek olarak yalnızca ayrılma akçesi de öngörülebilir; bunun onayı için ağırlaştırılmış çoğunluk aranır (TTK m. 141 ve 151).
- Geçerlilik: Birleşme ticaret siciline tescil ile geçerlilik kazanır. Tescil anında devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer ve devrolunan şirketin ortakları devralan şirketin ortağı olur. Birleşme kararı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir (TTK m. 153 ve 154).
- Alacaklıların güvencesi: Birleşmeye katılan şirketlerin alacaklıları, birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunurlarsa devralan şirket alacaklarını teminat altına alır. Şirketler alacaklılara ilanla haklarını bildirir (TTK m. 157).
- Ortakların sorumluluğu: Devrolunan şirketin borçlarından birleşmeden önce sorumlu olan ortakların sorumluluğu, borçlar birleşme kararının ilanından önce doğmuşsa birleşmeden sonra da devam eder. Bu sorumluluğa ilişkin istemler ilan tarihinden itibaren üç yıl geçince zamanaşımına uğrar (TTK m. 158).
Bölünme ve tür değiştirme
- Bölünme: Bir şirket tam veya kısmi bölünebilir. Tam bölünmede malvarlığının tamamı bölümlere ayrılıp diğer şirketlere devrolunur ve bölünen şirket sona erer. Kısmi bölünmede malvarlığının bir veya birkaç bölümü devredilir ve bölünen şirket varlığını sürdürür (TTK m. 159).
- İşçiler: Tam veya kısmi bölünmede işçilerle yapılan hizmet sözleşmeleri, işçi itiraz etmezse devir gününe kadar doğan bütün hak ve borçlarla devralana geçer. İşçi itiraz ederse sözleşme kanuni işten çıkarma süresinin sonunda sona erer (TTK m. 178).
- Tür değiştirme: Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır. Örneğin sermaye şirketi başka türde sermaye şirketine veya kooperatife dönüşebilir; kollektif şirket sermaye şirketine veya komandit şirkete dönüşebilir (TTK m. 180 ve 181).
- Payım değerinden az belirlenirse: Ortaklık payları ve hakları gereğince korunmamış veya ayrılma karşılığı uygun belirlenmemişse her ortak, kararın Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilanından itibaren iki ay içinde asliye ticaret mahkemesinden uygun bir denkleştirme akçesinin saptanmasını isteyebilir (TTK m. 191).
Sık yapılan hatalar
- Pay devrinde noter onayını ve genel kurul onayını atlamak.
- Ortak olmanın müdürlük yetkisi vermediğini gözden kaçırmak.
- Ortaklar sözleşmesini esas sözleşmenin yerine kullanmak.
- Birleşmede alacaklıların üç aylık teminat isteme süresini ve ortakların iki aylık denkleştirme süresini izlememek.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: mevzuat.gov.tr