Marka; sözcük, şekil, renk, harf, sayı, ses ve malın veya ambalajının biçimi gibi her tür işaretten oluşabilir; şart, işaretin ayırt edici olması ve sicilde açık ve kesin gösterilebilmesidir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 4). Tescil edilemeyecek işaretler mutlak ret sebepleri (m. 5), önceki haklarla çatışmadan doğan nispi ret sebepleri (m. 6) ile belirlenir. Tescilli marka, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan ciddi biçimde kullanılmazsa iptal edilebilir (m. 9 ve 26); ret sebeplerine dayanan hükümsüzlük ise mahkemeden istenir (m. 25).
Bu yazı hangi işaretlerin marka olabileceğini, mutlak ve nispi ret sebeplerini, benzerlik ve karıştırılma değerlendirmesini, tanınmış marka, distribütör ve coğrafi işaret durumlarını, markanın hükümsüzlüğünü ve iptalini, kullanmama ve ihracat için kullanım meselesini, süre ve sonuçları anlatır. Başvuru ve itiraz süreleri için marka başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Neler marka olabilir?
- Mutlak ret sebepleri
- Nispi ret sebepleri
- Benzerlik, muvafakat ve özel durumlar
- Hükümsüzlük ile iptal arasındaki fark
- Kullanmama nedeniyle iptal
- Hükümsüzlük davası: kim açar, nasıl işler?
- Sonuçlar ve kısmi iptal
- Kaynaklar
Neler marka olabilir?
- Adınız veya soyadınız: Kişi adları dahil sözcükler marka olabilir; şart, işaretin malını diğerlerinden ayırt etmesi ve sicilde açık ve kesin gösterilebilmesidir. Başkasına ait bir kişi ismini içeriyorsa o kişi itiraz ederek başvurunun reddini isteyebilir (m. 4 ve 6). Başvurudan önce benzer isim ve markaları araştırın.
- Renk, ses, ürün şekli: Kanun markayı sözcük, şekil, renk, harf, sayı, ses ve malın veya ambalajının biçimi gibi her tür işaretten oluşabilen bir şey olarak tanımlar; şart ayırt edici olma ve sicilde gösterilebilmedir. Malın doğası gereği ortaya çıkan şekli ise tescil edilmez (m. 4 ve 5).
Mutlak ret sebepleri
Mutlak ret sebepleri 5. maddede sayılır; Kurum başvuruyu bu açıdan kendiliğinden inceler. Başlıcaları:
- Ayırt edicilik yokluğu ve tanımlayıcılık: Ticarette cins, çeşit, nitelik, kalite, miktar gibi özellikleri belirten ya da hiç ayırt edici niteliği olmayan işaretler kural olarak tescil edilmez. "En iyi" veya "ekonomik" gibi tanımlayıcı sözcükler bu yüzden riskli olur. Ancak başvurudan önce kullanılıp o mal veya hizmette ayırt edicilik kazanmışsa bu gerekçeyle reddedilemez (m. 5).
- Halkı yanıltma, kamu düzeni ve dini semboller: Dinî değerleri veya sembolleri içeren işaretler ile kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler tescil edilmez; mal veya hizmetin niteliği, kalitesi ya da coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltacak işaretler de mutlak ret sebebidir.
- Zorunlu şekil: Malın doğası gereği ortaya çıkan şeklini, teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan şeklini veya mala asli değerini veren şeklî özelliği münhasıran içeren işaretler tescil edilmez. Ürünün işlevinden kaynaklanan görünüm tek başına marka olarak korunamaz.
- Coğrafi işaret: Tescilli coğrafi işaretten oluşan ya da onu içeren işaretler marka olarak tescil edilmez. Coğrafi işaretin tescilinden sonra, işareti koruma kapsamındaki biçimlerde kullanmak için yapılan marka başvurusu da reddedilir; tescil edilmişse dava yoluyla hükümsüz kılınabilir (m. 5 ve 48).
- Aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer önceki marka: Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerde, önceki markayla aynı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler mutlak ret sebebidir (m. 5).
Nispi ret sebepleri
Nispi ret sebepleri 6. maddededir ve önceki bir hakla çatışmadan doğar; kural olarak hak sahibinin itirazı üzerine uygulanır.
- Karıştırılma ihtimali: Aynı veya benzer mal veya hizmetlerde, halk nezdinde ilişkilendirilme dahil karıştırılma ihtimali varsa önceki hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir (m. 6).
- Tanınmış marka: Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle markadan haksız yarar sağlanabilecek, itibarı zarar görebilecek veya ayırt edici karakteri zedelenebilecekse, benzer başvuru farklı mal veya hizmetlerde olsa bile önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir. Yani tanınmış markanın benzerini farklı sektörde kullanmak da sorun olabilir.
- Distribütör veya temsilci: Ticari vekil veya temsilcinin, marka sahibinin izni ve haklı sebebi olmadan markanın aynısını ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerini kendi adına başvurması halinde marka sahibi itiraz edebilir; tescil olmuşsa mahkemeden kullanımın yasaklanmasını veya tescilin kendisine devrini isteyebilir (m. 6 ve 10).
- Kişi ismi, ticaret unvanı, fotoğraf, telif hakkı: Başvuru konusu marka başkasına ait kişi ismini, ticaret unvanını, fotoğrafını, telif hakkını veya herhangi bir fikri mülkiyet hakkını içeriyorsa hak sahibi itiraz edebilir ve başvuru reddedilir. Markanızı kullanmadan önce üçüncü kişilerin haklarını kontrol edin.
- Tescilsiz işaret: Başvuru veya rüçhan tarihinden önce tescilsiz bir marka ya da ticarette kullanılan başka bir işaret için hak elde edilmişse, işaret sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. Ancak marka koruması esas olarak tescil yoluyla elde edilir; kullanımınızı belgelemeniz yararlıdır (m. 6 ve 7).
- Yenilenmeyen markanın benzeri: Tescilli markanın yenilenmemesi sebebiyle koruma süresinin bitiminden itibaren iki yıl içinde yapılan aynı veya benzer başvuru, önceki sahibin itirazı üzerine, o iki yıllık sürede marka kullanılmışsa reddedilir; ortak ve garanti markalarında bu süre üç yıldır.
Benzerlik, muvafakat ve özel durumlar
- Benzer marka daha önce tescilliyse: Benim başvurum reddedilir mi sorusunun cevabı, önceki markanın aynı olup olmadığına ve karıştırılma ihtimaline bağlıdır; başvurudan önce sicil araştırması yapın.
- Aynı sınıf otomatik benzerlik değildir: Mal veya hizmetlerin aynı sınıflarda yer alması benzer olduklarına, farklı sınıflarda yer almaları da benzer olmadıklarına karine oluşturmaz (m. 11 ve 6).
- Önceki sahibin muvafakati: Önceki marka sahibinin tescile açıkça muvafakat ettiğini gösteren noter onaylı belgeyi Kuruma sunarsanız, başvuru önceki markayla aynılık veya benzerlik gerekçesiyle reddedilemez; muvafakatnamenin usul ve esasları yönetmelikle belirlenir (m. 5).
Hükümsüzlük ile iptal arasındaki fark
Hükümsüzlük, 5. veya 6. maddedeki bir ret sebebine dayanır, mahkemeden istenir ve marka başvuru tarihinden itibaren hiç korunmamış sayılır. İptal ise kullanmama gibi sebeplere dayanır, Kurumdan istenir ve kural olarak iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarihten itibaren etkilidir (m. 25-27).
Kullanmama nedeniyle iptal
- Beş yıl kuralı: Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan, tescil edildiği mal veya hizmetlerde Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (m. 9 ve 26). Fatura ve katalog gibi kullanım delillerini saklayın.
- İhracat kullanımı: Markanın sadece ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanılması, ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanılması ve marka sahibinin izniyle kullanılması da kullanım sayılır (m. 9).
- Süreç: İlgili kişiler iptali Kurumdan isteyebilir; talep, talep tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı ileri sürülür. Marka sahibine tebliğ edilir ve bir ay içinde delil ve cevaplarını sunar; talep edilirse bir aya kadar ek süre verilebilir (m. 26).
- İptal talebinden sonra kullanım: Beş yıllık sürenin dolması ile iptal talebinin Kuruma sunulması arasında ciddi kullanım gerçekleşmişse kullanmama gerekçeli iptal talebi reddedilir. Ancak iptal talebi düşünülerek yapılan kullanımda, talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içindeki kullanım dikkate alınmaz.
- Yaygın ad ve yanıltma: Marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucunda marka, tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad haline gelirse talep üzerine Kurum iptale karar verir; markanın kullanım sonucu halkı yanıltması da iptal sebebidir.
Hükümsüzlük davası: kim açar, nasıl işler?
- Taraflar: Menfaati olanlar, Cumhuriyet savcıları veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları markanın hükümsüzlüğünü mahkemeden isteyebilir. Dava, dava tarihinde sicilde marka sahibi olarak kayıtlı kişiye karşı açılır; Kurum taraf gösterilmez (m. 25).
- Sessiz kalma: Marka sahibi, sonraki tarihli markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği halde birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça, kendi markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez. Yıllarca benzer markayı kullanan birine karşı hakkınızı koruyabilmek için gecikmeden harekete geçin.
- Sonradan ayırt edici olma: 5. maddenin birinci fıkrasının (b), (c) ve (ç) bentlerine aykırı tescil edilmiş marka, kullanım sonucu tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından hükümsüzlük talebinden önce ayırt edici nitelik kazanmışsa hükümsüz kılınamaz.
Sonuçlar ve kısmi iptal
- Daha önce kurulan sözleşmeler: Marka sahibinin ağır ihmali veya kötüniyeti nedeniyle zarar görenlerin tazminat talepleri saklı kalmak üzere, karardan önce kurulmuş ve uygulanmış sözleşmeler ile kesinleşmiş ve uygulanmış tecavüz kararları etkilenmez; ödenmiş bedelin hakkaniyet gereği iadesi istenebilir (m. 27).
- Kısmi iptal: İptal halleri markanın tescil edildiği bir kısım mal veya hizmete ilişkinse sadece o mal veya hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir; hükümsüzlükte de kısmi hükümsüzlük söz konusudur. Her iki durumda marka örneği değiştirilemez (m. 25 ve 26).