Marka koruması kural olarak tescille elde edilir (SMK m. 7); şirket adı veya alan adı almak bu korumanın yerine geçmez. Tescil sürecinde ilan, itiraz ve yenileme sürelerini kaçırmamak, tescilden sonra da markayı fiilen kullandığınızı belgelemek gerekir (SMK m. 9, 18, 20, 23).
Bu yazı, marka araştırması ve başvuru aşamalarını, ilana ve ret kararına itiraz sürelerini, yenilemeyi kaçırdığınızda ne yapabileceğinizi, kullanmama nedeniyle iptal riskini ve yurt dışı koruma seçeneklerini anlatır.
Bu yazıda
- Şirket adı, alan adı ve marka tescili aynı koruma değildir
- Marka araştırması ve sınıf seçimi
- Başvuru, ilan, itiraz ve tescil aşamaları
- TÜRKPATENT markamı reddetti: karar değişebilir mi?
- Yenileme: koruma süresi ve kaçırılan süre
- Markayı kullanmamak: hak kaybı ve iptal
- Yurt dışında koruma: Türkiye tescili yeterli mi?
Şirket adı, alan adı ve marka tescili aynı koruma değildir
Kısa cevap: Ticaret unvanı, alan adı ve marka ayrı koruma yollarıdır; şirket kurmak veya alan adı almak size bütün mal ve hizmetler için marka hakkı kazandırmaz. Kanuna göre marka koruması tescil yoluyla elde edilir ve tescilden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir (SMK m. 7).
Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden ve sicilde açıkça gösterilebilen işarettir; kelimeler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve ambalaj biçimi marka olabilir (SMK m. 4). Şirket unvanınız ticaret sicilinde, alan adınız ise ayrı bir kayıt sisteminde durur. Bu kayıtlar işareti başkasının tescilli markasına karşı korumaz; tersine, aynı işareti daha önce başkası marka olarak tescil ettirmişse unvanınızı veya alan adınızı kullanmanız marka hakkına tecavüz iddiasına yol açabilir. Önceki hak ve kullanım biçimi birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle şirket kurmadan veya alan adı almadan önce TÜRKPATENT kayıtlarında araştırma yapmanız, başvuru sınıflarını gerçek faaliyetinize göre belirlemeniz gerekir. Yalnızca aynı kelimeyi aramak yetmez: yazılışı, okunuşu ve bütünsel görünümü benzeyen işaretler ile aynı veya benzer mal-hizmetleri kapsayan başvurular da önceki hak sayılabilir (SMK m. 5 ve 6).
Marka araştırması ve sınıf seçimi
Kısa cevap: Bir sınıfta tescil bütün sektörleri kapsamaz; koruma tescil kapsamındaki mal ve hizmetlerle sınırlıdır. Tanınmış markalar için daha geniş koruma halleri ayrıca vardır (SMK m. 7).
Başvuruya konu mal veya hizmetler Nis sınıflandırmasına göre listelenir ve her başvuruyla yalnızca bir marka tescili istenebilir (SMK m. 11). Sınıf listesini yalnızca bugünkü işinize göre değil, önümüzdeki dönemde fiilen kullanacağınız mal ve hizmetlere göre hazırlayın; ancak hiç kullanmayacağınız alanları listeye doldurmak sonradan kullanmama savunmasında sorun yaratabilir.
Araştırmada şunlara bakın:
- Aynı kelimenin veya yazılış varyasyonlarının daha önce başvurulmuş olup olmadığına,
- Okunuşu benzeyen ve kulağa aynı gelen işaretlere,
- Aynı veya benzer mal-hizmet sınıflarındaki başvurulara,
- Kullandığınız logonun şekil olarak benzer bir işaret taşıyıp taşımadığına.
Marka sahibi şirketiniz mi, kendiniz mi olacak sorusu da baştan çözülmelidir. Markayı şahsınız adına alıp şirket kullanıyorsa, hak sahipliği ile kullanım yetkisi ayrışır; bu durumda kullanma yetkisini lisans sözleşmesiyle düzenlemek gerekir. Marka devri ve lisans hukuki işlemleri yazılı yapılır; devir sözleşmesinin geçerliliği noter onayına bağlıdır (SMK m. 148). Lisans, tescil edildiği mal ve hizmetlerin bir kısmı veya tamamı için verilebilir; sözleşmede aksi yazılmadıkça lisans inhisari değildir ve lisans alan hakkını başkasına devredemez (SMK m. 24). Bayi veya franchise ilişkisinde de aynı mantık geçerlidir: markanın kullanılması tek başına sınırsız izin sayılmaz, kullanım amacı, alan adı ve reklam kullanımı sözleşmede ayrı ayrı belirlenmelidir.
Başvuru, ilan, itiraz ve tescil aşamaları
Kısa cevap: Başvuru yapmak tescil demek değildir; başvuru numarası kesin bir sonuç sağlamaz. Kurum önce şekli incelemeyi yapar, ardından başvuru yayımlanır, itiraz süreci işler ve en sonunda tescil ücretinin ödenmesiyle marka sicile yazılır.
Şekli eksiklik varsa başvuru sahibine eksikliği gidermesi için iki ay süre verilir; süresinde giderilmeyen başvuru işlemden kaldırılır (SMK m. 15). Bültende yayımlanan başvuruya karşı, markanın kanundaki mutlak veya nispi ret nedenleri yüzünden tescil edilmemesi gerektiğini düşünen ilgililer, yayımdan itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak itiraz eder. İtiraz ücreti de aynı süre içinde ödenmeli ve ödendiğine dair bilgi Kuruma sunulmalıdır; gerekçeler süresinde verilmezse itiraz yapılmamış sayılır (SMK m. 18).
İtiraz sahibi olarak önceki hakkınızı somutlaştırmanız beklenir: tescil belgesi, kullanım delilleri ve varsa tanınmışlığı gösteren belgeler birlikte sunulur. Dayanak marka, itiraza konu başvurunun başvuru veya rüçhan tarihinde Türkiye’de en az beş yıldır tescilliyse, başvuru sahibinin talebi üzerine itiraz sahibinden son beş yıl içinde markasını ciddi biçimde kullandığına dair delil istenebilir; ispat edilemezse itiraz reddedilir (SMK m. 19). Yani önceki markayı yalnızca tescil ettirmek yetmez, kullanım kayıtlarını da saklamak gerekir.
TÜRKPATENT markamı reddetti: karar değişebilir mi?
Kısa cevap: Kurumun kararlarına karşı, kararın bildiriminden itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli itiraz edebilirsiniz; ücret de aynı süre içinde ödenmeli ve ödendiğine ilişkin bilgi Kuruma sunulmalıdır. Gerekçeler bu süreden sonra değiştirilemez ve yeni gerekçe eklenemez (SMK m. 20).
Reddedilen bir başvuruda önce kararın tamamını ve gerekçesini edinin: hangi ret nedeni uygulanmış, hangi önceki başvuru veya marka gösterilmiş, mal-hizmet listesinin hangi kısmı etkileniyor? Ret yalnızca bir kısım mal veya hizmet bakımından verilmiş olabilir. Karara itirazlar şekli eksiklik içermiyorsa Kurul tarafından incelenir ve Kurul, Kurumun nihai kararını verir (SMK m. 21).
Burada iki yol birbirinden farklıdır: aynı başvuruya itiraz etmek ve işareti değiştirerek yeni başvuru yapmak. Yeni başvuru yeni bir başvuru tarihi doğurur ve bu arada araya başka bir başvuru girmiş olabilir; öte yandan itiraz yolunda süre sınırı sıkıdır. Hangi yolu seçeceğinize, iki ay içinde kararın gerekçesini ve zayıf noktalarını değerlendirerek karar verin. Başvurunun reddi ile tescilli bir markanın iptali de aynı süreç değildir: ilkinde Kurumun inceleme aşaması söz konusudur, ikincisinde mevcut hakkın sona erdirilmesi.
Yenileme: koruma süresi ve kaçırılan süre
Kısa cevap: Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve bu süre onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir. Yenileme talebi ve ücretin ödendiğine dair bilgi, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde sunulmalıdır (SMK m. 23).
Bu süreyi kaçırdıysanız hak kaybı hemen kesinleşmez: yenileme talebi, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren altı aylık süre içinde ek ücretin ödenmesi şartıyla da yapılabilir (SMK m. 23). Yenileme otomatik değildir; tescil belgesini ve resmî bildirimleri kendiniz takip etmelisiniz. Marka, tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerin yalnızca bir kısmı için de yenilenebilir. Yenileme, önceki koruma süresinin bittiği tarihi izleyen günden itibaren hüküm doğurur.
Ek süre de geçmişse sicil durumunu doğrulayın, aynı veya benzer işaretin başkası adına başvurulup başvurulmadığına bakın ve uygun yolu (yeni başvuru dahil) hemen belirleyin; beklemek benzer bir markayı başkasının almasına fırsat verir.
Markayı kullanmamak: hak kaybı ve iptal
Kısa cevap: Tescil edildiği tarihten itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan, tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir (SMK m. 9). Tescilin süresiz ve koşulsuz koruma sağladığını varsaymayın.
Aşağıdaki durumlar da kullanma sayılır: ayırt edici karakter değiştirilmeden farklı unsurlarla kullanım, yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlarında kullanım ve marka sahibinin izniyle yapılan kullanım (SMK m. 9). Markanın küçük bir değişiklikle kullanılması, ayırt edici karakteri etkilenmiyorsa yeterli olabilir; ancak tescilli şekille fiilî kullanım arasındaki farkı mutlaka karşılaştırın.
İptal talepleri Kuruma yapılır. Beş yıllık sürenin dolması ile iptal talebinin sunulduğu tarih arasında markanın ciddi biçimde kullanılmış olması hâlinde iptal talebi reddedilir; ancak iptal talebi düşünülerek yapılan kullanım, talebin sunulmasından önceki üç ay içinde gerçekleşmişse dikkate alınmaz. Talep marka sahibine tebliğ edilir ve marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevaplarını sunar (SMK m. 26). Bu nedenle satış, fatura, reklam ve piyasaya sunma kayıtlarını (tarih, yer ve kullanım biçimiyle) düzenli saklayın.
Yurt dışında koruma: Türkiye tescili yeterli mi?
Kısa cevap: Hayır. Marka koruması ülkeseldir; Türkiye tescili yurt dışında aynı hakkı vermez. Satış yapacağınız ülkeleri ve mal-hizmet listesini belirleyip her biri için başvuru veya uluslararası marka sistemi seçeneklerini değerlendirmeniz gerekir.
Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşmasına taraf bir devlette yapılan usulüne uygun başvuru tarihinden itibaren altı aylık süre içinde, aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için başvuru yapan kişi rüçhan hakkından yararlanır; bu süre içinde kullanılmayan rüçhan hakkı düşer (SMK m. 12). Kanunun korumasından kimlerin yararlanabileceği de ayrıca düzenlenmiştir (SMK m. 3). Önce ilk hedef pazarı belirleyin, aynı kararda yurt dışı için ayrı bir tarih takvimi çıkarın.
Sık yapılan hatalar
- Şirket adını veya alan adını markanın yerine koymak,
- Yalnızca birebir aynı kelimeyi araştırmak,
- Başvuru numarasını tescil sanmak ve ilan sürecindeki itiraz süresini kaçırmak,
- Yenileme süresini takip etmemek,
- Markayı beş yıl boyunca hiç kullanmayıp kullanım kaydı tutmamak.
Telif hakkı yönünden benzer bir değerlendirme için telif hakkı yazımızı okuyabilirsiniz.